นักวิจารณ์ให้คะแนนแม่เบี้ย 2564 อย่างไร

หลายคนคงได้ยินชื่อ 'แม่เบี้ย เต็มเรื่อง 2564' แล้วสงสัยว่านักวิจารณ์มองยังไงกันบ้าง — ในมุมมองของคนที่เสพผลงานหลากหลาย มันเป็นงานที่แบ่งความคิดเห็นได้ชัดเจน นักวิจารณ์บางกลุ่มยกย่องการแสดงที่มีพลังและวิธีการถ่ายทอดบรรยากาศไทยโบราณที่เข้มข้น ฉากไล่ระดับความตึงเครียดและองค์ประกอบภาพยนตร์บางช่วงถูกชื่นชมว่าให้ความรู้สึกหน่วงและลึกกว่ากระแสทั่วไป อีกฝั่งหนึ่งของโต๊ะวิจารณ์ก็ชี้จุดอ่อนอย่างชัดเจน เช่น การเล่าเรื่องที่บางจุดรู้สึกกระโดดหรือพึ่งพาองค์ประกอบทางวัฒนธรรมมากจนผู้ชมสมัยใหม่บางคนตามไม่ทัน บางบทวิเคราะห์ยังตั้งคำถามเรื่องความสมดุลของโทนระหว่างความขบขันเชิงท้องถิ่นกับความสยองขลัง ทำให้การยอมรับจากนักวิจารณ์กลายเป็นคะแนนผสม ไม่ใช่การยอมรับเป็นเอกฉันท์ เมื่อนึกถึงการวิจารณ์โดยรวม ฉันมองว่าคะแนนจากสื่อหลักมักจะตกลงมาเป็น 'ชื่นชมเฉพาะส่วน' มากกว่าการให้คะแนนเต็ม นักวิจารณ์ที่เน้นภาพรวมทางศิลป์มักให้ความสำคัญกับทิศทางการสร้างและการแสดง ขณะที่นักวิจารณ์ที่เน้นเนื้อหาและบทภาพยนตร์จะระบุจุดที่ยังแก้ได้ ผลลัพธ์รวมคือภาพสะท้อนของงานที่กล้าเล่นกับวัฒนธรรมพื้นบ้าน แต่ยังต้องตัดสินใจเรื่องโทนและจังหวะให้ครบถ้วนกว่านี้หากอยากได้การยกย่องจากทุกฝ่าย

หลังจากดู 'แม่เบี้ย' เวอร์ชัน 2563 ครั้งแรก ความคิดแรกที่ผุดขึ้นคือภาพและบรรยากาศงานสร้างค่อนข้างแข็งแรงและตั้งใจมาก นักวิจารณ์หลายคนชื่นชมการออกแบบฉาก แสงเงา และการใช้เสียงที่ทำให้ความเป็นพื้นบ้านและความหลอนของเรื่องถูกนำเสนออย่างมีรสนิยม แต่ก็มีบทวิจารณ์ที่ตั้งข้อสังเกตว่าหนังยังพึ่งพาโครงเรื่องเดิมๆ และบางจุดของการเล่าเรื่องขาดความกระชับ ในมุมที่ผมให้ความสำคัญ บทบาทนักแสดงนำได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางว่าถ่ายทอดความซับซ้อนของตัวละครได้ดี เสียงวิจารณ์จากสำนักรีวิวแบบดั้งเดิมมักให้คะแนนอยู่ในช่วงกลางถึงบวก โดยชื่นชมองค์ประกอบภาพและการแสดง แต่หากมองในแง่บท บางคอมเมนต์บอกว่าบทยังไม่เฉียบคมเท่าที่ควร เมื่อเทียบกับหนังสยองขวัญไทยที่ประสบความสำเร็จในอดีต เช่น 'Shutter' ผลงานชิ้นนี้ถูกมองว่าเข้มข้นในแง่บรรยากาศแต่ไม่ถึงกับเปลี่ยนเกมอะไรในแนวสยองขวัญของวงการ นั่นคือคะแนนรวมและแนวทางวิจารณ์โดยสรุปที่ผมเห็น: ชมองค์ประกอบงานสร้างกับการแสดง แต่ติที่ความสมดุลของบทและจังหวะการเล่าเรื่อง

ภาพแรกจาก 'แม่เบี้ย' เวอร์ชัน 2015 ตอกย้ำความรู้สึกสยดสยองแบบชวนจดจำ — นี่คือความเห็นของคนดูที่ชื่นชอบหนังไทยเก่า ๆ แต่ยังอยากเห็นงานที่กล้าที่จะทดลองรูปแบบใหม่ๆ ผมรู้สึกว่าภาพรวมของหนังชิ้นนี้โดดเด่นทางด้านบรรยากาศและงานภาพเป็นหลัก โทนสีที่เลือก การจัดกรอบกล้อง และการใช้แสงเงาสร้างความอึดอัดได้ดีจนบางฉากแทบไม่ต้องมีบทสนทนาเพื่อสื่ออารมณ์ เสียงประกอบบางช่วงทำหน้าที่เหมือนตัวละครอีกตัวหนึ่ง ดึงให้ฉากธรรมดากลายเป็นความไม่สบายใจที่ค่อยๆ ก่อตัว แต่ในฐานะคนติดตามหนังไทยมาตั้งแต่เด็ก ความรู้สึกคือบางครั้งงานภาพสวยจนกลบความไม่แน่นอนของบท ทำให้ตัวละครบางตัวไม่ได้รับการปั้นจนมีมิติเท่าที่ควร ฉากสำคัญบางฉากที่ควรจะพาไปถึงไคลแมกซ์ กลับดูถูกย่อให้เป็นสัญลักษณ์มากกว่าการคลี่คลายปมมนุษย์ มุมมองของนักวิจารณ์หลายคนจึงออกเป็น 2 ฝ่ายชัดเจน ฝ่ายหนึ่งชมว่าหนังนำเสนอวิธีเล่าเรื่องที่กล้าหาญ เสี่ยงออกนอกกรอบแนวสยองขวัญเชิงพาณิชย์ ทำให้เกิดความสดใหม่และน่าติดตาม ในขณะที่อีกฝ่ายมองว่าเสียจังหวะเรื่องการพัฒนาโครงเรื่องและจิตวิทยาตัวละคร การเชื่อมโยงสัญลักษณ์บางอย่างยังไม่ชัดเจนพอ ทำให้ผู้ชมทั่วไปอาจรู้สึกหลุดจากเส้นเรื่องได้ง่าย ฉันเองชื่นชมการทดลองและรายละเอียดงานสร้าง แต่ก็คิดว่าน่าจะบาลานซ์ระหว่างสุนทรียะกับการเล่าเรื่องให้แน่นขึ้นอีกหน่อย ผลงานนี้จึงเหมาะกับคนที่เปิดใจรับงานที่เน้นบรรยากาศและภาพ มากกว่าจะมองหาพล็อตที่เฉียบขาด แบบเดียวกับที่เคยเห็นในหนังสยองขวัญยุคใหม่ของไทยที่พยายามผสมผสานศิลปะกับความหวาดกลัว สุดท้าย ความรู้สึกส่วนตัวคือ 'แม่เบี้ย' 2015 เป็นหนังที่มีเสน่ห์แบบก้ำกึ่ง — มันสวยและท้าทาย แต่ก็มีรอยต่อที่ยังต้องขัดเกลา ผู้ชมที่ชอบงานภาพและเสียงจะได้ความคุ้มค่า ขณะที่ผู้ที่กำลังมองหาโครงเรื่องเข้มข้นอาจรู้สึกว่ามันยังไม่ลงตัวนัก — นี่เป็นหนังที่คุยกันได้ยาวหลังดูจบ และนั่นเองที่ทำให้ผมยังกลับมาคิดถึงฉากบางฉากซ้ำ ๆ

การเล่าเรื่องใน 'แม่เบี้ย' เปิดมาด้วยภาพที่คมชัดและบรรยากาศอึมครึม จังหวะการตัดต่อกับการใช้เงาทำให้ผมรู้สึกว่าผู้กำกับตั้งใจเล่นกับพื้นที่ว่างระหว่างความเชื่อและความเป็นจริงมากกว่าจะพึ่งพาโชคลางอย่างเดียว ความสามารถของนักแสดงนำถูกดึงออกมาอย่างละเอียด งดงามตรงที่ไม่ต้องพูดมากแต่สายตาพูดได้เพียงพอ ฉากที่ตัวละครต้องเผชิญกับพิธีกรรมโบราณนั้นมีการจัดองค์ประกอบภาพที่ทำให้ลมหายใจของผู้ชมกระชั้นขึ้นโดยไม่ต้องใช้เสียงดัง ผู้กำกับเลือกใช้เสียงประกอบแบบเนิบ ๆ ซึ่งผมมองว่าเป็นการตัดสินใจที่กล้าหาญและได้ผล เพราะทำให้ความน่ากลัวน่ากังวลค่อย ๆ แทรกซึมเข้ามาแทนที่การสะดุ้ง ถ้าจะเปรียบกับหนังผีไทยยุคใหม่ เรื่องนี้ใส่ความเป็นประเพณีและการเมืองท้องถิ่นเข้าไปคล้าย ๆ กับฉากพล็อตทางสังคมของ 'พี่มาก..พระโขนง' แต่เลือกโทนที่จริงจังกว่าและสลับซับซ้อนกว่าในเชิงจิตวิทยา นี่ไม่ใช่หนังผีเพื่อหวังสร้างกระแสแต่เป็นงานที่ต้องการการตีความจากผู้ชม และผมยังคิดว่ามันจะค่อย ๆ เติบโตเป็นหนึ่งในผลงานที่คนพูดถึงยาวนานได้

ความแตกต่างแรกที่ฉันสังเกตระหว่าง 'แม่เบี้ย' 2564 กับฉบับเก่าคือโทนของเรื่องซึ่งถูกปรับให้ร่วมสมัยและละเอียดขึ้นมากกว่าเดิม ฉบับเก่าเคยวางน้ำหนักไว้ที่ความดิบและความตรงไปตรงมาทางอารมณ์ กับการนำเสนอฉากที่มีความบาดจิตชัดเจน ขณะที่เวอร์ชัน 2564 เลือกถอยออกมาจากความโจ่งแจ้งแล้วหันมาใช้จังหวะช้า สร้างบรรยากาศแบบละครจิตวิทยา ทำให้ความหวาดผวาเกิดจากความไม่แน่นอนแทนการโชว์ฉากแรง ๆ วิธีการเล่าเรื่องก็เปลี่ยนไปด้วย ฉบับใหม่ขยายมุมมองตัวละครภายใน ให้เห็นแรงจูงใจและความขัดแย้งทางจิตใจมากขึ้น แทนที่จะปล่อยให้ภาพและเหตุการณ์ทำหน้าที่เล่าเรื่องเพียงอย่างเดียว ฉันชอบที่ดนตรีและเฟรมภาพถูกใช้เป็นเครื่องมือเล่าเรื่อง ทำให้รายละเอียดเล็ก ๆ เช่นแววตา การเดิน หรือเงาในบ้าน กลายเป็นสิ่งที่สื่อสารได้เยอะกว่าคำพูด นี่ทำให้การดูรู้สึกต่างจากความตรงไปตรงมาของฉบับเก่า และให้ความรู้สึกซับซ้อนกว่าเมื่อย้อนคิดถึงฉากเดิม ๆ

การเปิดฉากของ 'แม่เบี้ย' ทำให้ฉันรู้สึกว่ากำลังเดินเข้าไปในชุมชนที่มีระบบความเชื่อของตัวเอง ไม่ได้เป็นแค่ฉากหลังเท่านั้น แต่ความเชื่อพื้นบ้าน วัฒนธรรมการบูชา และพิธีกรรมท้องถิ่นถูกขับเคลื่อนเป็นพลังสำคัญในเรื่อง ฉันเห็นว่าหนังใช้ความเชื่อเรื่องผี เจ้าแม่ หรือการใช้เครื่องรางเป็นตัวกำหนดชะตาชีวิตตัวละคร ไม่ว่าจะเป็นการตัดสินใจของหญิงสาวหรือความสัมพันธ์แบบอุปถัมภ์ระหว่างคนในชุมชนกับผู้มีอำนาจ สิ่งเหล่านี้สะท้อนความจริงของสังคมไทยที่ผสมผสานระหว่างศรัทธาและการจัดระเบียบทางสังคม ภาพชุดงานพิธี รายละเอียดเครื่องแต่งกาย และท่าทางของตัวละครทำให้ฉันเข้าใจว่าคนไทยบางพื้นที่ยังคงยึดถือรากเหง้าทางวัฒนธรรม แม้การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและค่านิยมใหม่ๆ จะคืบคลานเข้ามา ผลลัพธ์คือภาพยนตร์ไม่เพียงเล่าเรื่องรักหรือชู้สาว แต่กลายเป็นบันทึกเชิงวัฒนธรรมที่ชวนให้ตั้งคำถามถึงการยึดถืออดีตและการปรับตัวของสังคม

ฉันชอบวิเคราะห์งานภาพยนตร์เสมอ ดังนั้นพอพูดถึง 'แม่เบี้ย' (2558) ก็อยากเล่าจากมุมที่ค่อนข้างละเอียดหน่อย — หนังเรื่องนี้ได้รับการตอบรับที่หลากหลาย จากคนดูและนักวิจารณ์ในแนวทางที่ค่อนข้างชัดเจนว่าชมและตำหนิในด้านต่างกัน ด้านที่ได้รับการชื่นชมกันมากคือบรรยากาศและองค์ประกอบเชิงภาพรวม หนังตั้งใจสร้างโลกที่มีความโรแมนติกปะปนกับความหลอน จึงมีคนบอกว่าการถ่ายภาพและการออกแบบฉากช่วยยกอารมณ์ได้ดี นักแสดงนำได้รับคำชมเรื่องการสื่ออารมณ์ที่ละเอียดอ่อน ทำให้ฉากความรักความโหยหากับแง่มุมลึกลับของเรื่องเชื่อมกันได้ แม้ว่าจะเป็นเรื่องเหนือธรรมชาติ แต่การนำเสนอที่ให้ความสำคัญกับความรู้สึกของตัวละครทำให้หลายคนรู้สึกมีส่วนร่วม ทว่าเสียงวิจารณ์ก็มีน้ำหนักเช่นกัน ประเด็นที่ถูกพูดถึงบ่อยคือจังหวะเรื่องราวที่บางครั้งรู้สึกยืดหรือสลับไปมาจนทำให้แกนเรื่องหลักไม่กระชับ บางคนมองว่าบทพยายามหลอมรวมความเป็นละครรัก-ดราม่าเข้ากับสยองขวัญ แต่ผลที่ได้ไม่สม่ำเสมอ อีกองค์ประกอบที่มีคนติคือการนำเสนอความเชื่อเรื่องผีในเชิงภาพและเอฟเฟกต์ที่บางครั้งดูไม่กลมกลืนกับฉากที่ต้องการอารมณ์สมจริง ทำให้ความน่ากลัวถูกลดทอนลงไป นอกจากนี้ยังมีการถกเถียงเรื่องการตีความตัวละครหญิง ที่บางคนมองว่ามิติซับซ้อน แต่บางคนก็คิดว่าโดนตัดทอนจนกลายเป็นสัญลักษณ์มากกว่าคนจริง ๆ สรุปคือ 'แม่เบี้ย' (2558) เป็นหนังที่สร้างความรู้สึกสองขั้วได้ชัดเจน — ได้รับคำชมในแง่บรรยากาศ การแสดง และการออกแบบฉาก แต่ก็ถูกวิจารณ์เรื่องจังหวะบทและการจัดองค์ประกอบของความเหนือจริงและความดราม่าในบางช่วง ผลลัพธ์เลยออกมาเป็นงานที่คนรักบรรยากาศจะชอบ แต่คนที่คาดหวังพล็อตกระชับอาจรู้สึกไม่สุด เหลือไว้ให้คิดต่อหลังจากไฟขึ้นในโรง

ย้อนกลับไปในปี 2538 เมื่อ 'สายโลหิต' เข้าฉาย ผมจำได้ว่าบรรยากาศรอบๆ ผลงานนี้เต็มไปด้วยการถกเถียงของนักวิจารณ์ทั้งเก่าและใหม่ ความเห็นโดยรวมไม่ตายตัว—มีทั้งคนที่ยกย่องการแสดงและบรรยากาศทางดนตรี แต่ก็มีเสียงวิจารณ์เรื่องโครงเรื่องและการเล่าแบบดราม่าจัดเต็ม เรียกได้ว่าเป็นผลงานที่แบ่งคนดูออกเป็นสองฝั่งชัดเจน ในมุมของผมซึ่งติดตามวงการภาพยนตร์ไทยมานาน จุดแข็งที่นักวิจารณ์ชื่นชมมากคือการแสดงของนักแสดงนำที่ถ่ายทอดความเข้มข้นของครอบครัวและความขมขื่นในความสัมพันธ์ได้อย่างทรงพลัง ฉากที่ใช้แสงและมุมกล้องช่วยเสริมอารมณ์ได้ดี เสียงเพลงประกอบบางช่วงสร้างความสะเทือนใจจนทำให้ฉากเรียบง่ายกลายเป็นฉากที่ตราตรึงใจ หลายคอลัมน์ที่ผมอ่านสมัยนั้นให้คำนิยามว่าเป็นงานที่กล้าลงรายละเอียดด้านอารมณ์มากกว่าหนังพาณิชย์ทั่วไป และยกย่องการเลือกโทนภาพที่กลมกล่อมเหมือนงานสร้างที่ตั้งใจทำอย่างจริงจัง อย่างไรก็ดี นักวิจารณ์อีกกลุ่มมองว่า 'สายโลหิต' ยังมีปัญหาเรื่องจังหวะการเล่าและการใส่องค์ประกอบดราม่าที่บางครั้งดูหนาเกินความจำเป็น ความขัดแย้งภายในเรื่องถูกขับให้ชัดเจนด้วยบทที่หนักไปทางอารมณ์ จนบางรีวิวบอกว่าอารมณ์ถูกบีบจนเกินพอดี และมีการวิพากษ์ว่าโครงเรื่องบางจุดคาดเดาได้ ซึ่งทำให้ผลกระทบทางอารมณ์ลดลงเมื่อเทียบกับงานไทยยุคเดียวกัน นอกจากนี้ บางเสียงยังเทียบกับหนังไทยแนวครอบครัวในยุคหลัง เช่น 'รักแห่งสยาม' เพื่อชี้ว่าการนำเสนอเรื่องความสัมพันธ์และบาดแผลทางจิตใจในงานสมัยใหม่มีวิธีเล่าเรื่องที่ละเอียดอ่อนกว่าในบางจุด สุดท้ายมุมมองของผมคือ การให้คะแนนของนักวิจารณ์ต่อ 'สายโลหิต' จึงไม่ใช่เรื่องเดียว แต่เป็นความผสมผสานของการชื่นชมด้านฝีมือการแสดงและงานภาพ กับการชี้จุดอ่อนในบทและจังหวะการเล่า เรื่องนี้จึงมักได้คะแนนอยู่ในช่วงกลางถึงค่อนข้างดีในรีวิวหลายฉบับ และยังเป็นงานที่ถูกหยิบยกมาพูดถึงเมื่อกล่าวถึงหนังไทยที่กล้าทดลองโทนอารมณ์ ซึ่งคงเป็นเหตุผลว่าทำไมมันยังคงถูกพูดถึงในวงการจนถึงวันนี้

ในโลกของการวิจารณ์ คะแนนที่ร่วงลงมาบ่อยกว่าที่คิดเกิดจากความคาดหวังที่ไม่สมดุลกับสิ่งที่งานนั้นให้ได้จริง ๆ ฉันเคยรู้สึกเหมือนถูกหักอกเมื่อเห็นรีวิวฉบับแรกของ 'Neon Genesis Evangelion' ยุคใหม่กลับให้คะแนนต่ำเพราะคนคาดหวังว่าจะได้ความต่อเนื่องแบบเก่า แทนที่จะมองงานนั้นเป็นสิ่งที่พยายามทดลองอย่างกล้า ๆ กลัว ๆ สำหรับฉัน การลดคะแนนมักเป็นผลรวมของหลายปัจจัย: ความคาดหวังของแฟนๆ คอนเทนต์ที่ถูกโฆษณาเกินจริง ปัญหาด้านเทคนิค หรือการเล่าเรื่องที่ทำให้คนส่วนหนึ่งรู้สึกไม่เชื่อมโยง มุมมองนี้ทำให้ฉันมองคะแนนเป็นสัญญาณไม่ใช่คำตัดสินเด็ดขาด — มันบอกให้รู้ว่าช่วงเวลาหนึ่งกลุ่มคนผิดหวังยังไง แต่ก็ไม่ได้ปิดประตูต่อการตีความอื่น ๆ ของงานชิ้นนั้น