นักอ่านควรอ่าน หนังสือ วาฬ 52hz เพราะอะไร

เสียงภาษาท้องถิ่นมักจะตอกย้ำความใกล้ชิดของเนื้อหาได้ดีที่สุด ฉันคิดว่าแปล 'วาฬ 52hz' เป็นภาษาไทยจะให้คุณค่าทางอารมณ์และเชื่อมคนอ่านกับบริบทใกล้ตัวได้มากที่สุด ต้นทางของเรื่องนี้มีทั้งความเป็นบทกวีและสารคดีเชิงความรู้สึก การนำมาถ่ายทอดเป็นภาษาไทยถ้าเลือกถ้อยคำที่อ่อนโยนแต่ชัดเจน จะทำให้ภาพของวาฬที่ร้องแบบไม่เป็นที่รับรู้กลายเป็นสัญลักษณ์ที่คนไทยจับต้องได้ ฉันอยากเห็นการแปลที่รักษาจังหวะของภาษา ตัดทอนศัพท์วิชาการให้เข้าได้กับการเล่าเชิงมนุษยศาสตร์ และยังคงพื้นที่ให้ผู้อ่านได้เงียบฟังช่องว่างระหว่างบรรทัด นอกจากมิติภาษาแล้ว การเลือกแปลเป็นไทยยังมีเหตุผลเชิงสังคม: ประเด็นเดียวกันสามารถกระตุ้นบทสนทนาเรื่องความเหงา ความสื่อสารข้ามความแตกต่าง และปัญหาสิ่งแวดล้อมในบริบทท้องถิ่นได้ ฉันเชื่อว่าหนังสือเล่มนี้ถ้าถูกแปลอย่างใส่ใจ จะกลายเป็นงานที่ถูกอ่าน-ถกเถียงในวงกว้าง และอาจชวนศิลปินหรือผู้สร้างสื่อไทยมาทำงานร่วมกัน ทำให้เรื่องนี้ไม่ได้หยุดแค่ในชั้นหนังสือ แต่เดินทางเข้าไปในความเป็นชีวิตประจำวันของผู้อ่านได้อย่างนุ่มนวล

มีหลายที่ที่ฉันมักจะแวะเมื่อตามหาหนังสือเล่มโปรด และถ้าเป้าหมายคือ 'วาฬ 52hz' ทางเลือกแรก ๆ ที่นึกถึงเลยคือร้านหนังสือใหญ่ๆ ในเมือง เช่น 'Kinokuniya' ที่มักมีชั้นหนังสือต่างประเทศและวรรณกรรมที่คัดสรร หรือเครือร้านอย่าง SE-ED, B2S, และ Naiin ที่สาขาหลักมักจะมีงานวรรณกรรมไทยร่วมสมัยอยู่บ่อยครั้ง ฉันชอบเดินดูเล่มจริงก่อนตัดสินใจเพราะปก โครงสร้างหน้า และขนาดตัวอักษรมีผลต่อความรู้สึกเวลานั่งอ่าน ถ้าหาไม่เจอในชั้นหนังสือโดยตรง ก็มีตัวเลือกสั่งออนไลน์ของร้านเหล่านี้ ซึ่งบางครั้งมีการนำเข้าหรือสต็อกใหม่ให้สั่งจองได้ ฉันมักเช็กโปรโมชั่นของแต่ละร้าน เพราะบางร้านจัดโปรลดหรือส่งฟรีตามช่วงเวลาที่ต่างกัน และถ้าราคาหนังสือเป็นปัจจัยสำคัญ การมองหาเวอร์ชันอิเล็กทรอนิกส์ก็เป็นทางออกที่ดี อีกช่องทางที่ฉันใช้เมื่ออยากได้เล่มที่หายากกว่าคือร้านหนังสือมือสองหรือกลุ่มแลกเปลี่ยนในโซเชียลมีเดีย บางครั้งคนปล่อยต่อสภาพดีในราคาย่อมเยา ซึ่งเหมาะกับคนที่ไม่ติดความใหม่ปึกของปก นอกจากนี้ การติดตามข่าวจากสำนักพิมพ์หรืองานหนังสือใหญ่ ๆ ก็ช่วยให้รู้ว่าเมื่อไหร่มีการพิมพ์ใหม่หรือจัดกิจกรรมเกี่ยวกับหนังสือเล่มนั้น — ถ้าชอบเก็บแบบเป็นเล่มจริง วิธีพวกนี้ช่างคุ้มค่าและสนุกตรงได้ออกไปล่าหาเล่มโปรด

บางบทของ 'วาฬ 52hz' เหมือนเสียงเพลงที่ไม่มีใครจดจำแต่กลับคงอยู่ในหูฉันไม่เลือน. ฉันชอบมองงานชิ้นนี้เหมือนการทดลองด้านความโดดเดี่ยวและการสื่อสาร — นักเขียนใช้ภาพวาฬที่ส่งเสียงไม่ตรงความถี่ทั่วไปเป็นเมตาฟอร์สำหรับคนที่รู้สึกว่าเสียงของตัวเองไม่เคยเข้ากับโลกภายนอก การอ่านทำให้ฉันนึกถึงฉากใน 'Norwegian Wood' ที่ความเงียบและความคิดถึงถูกถ่ายทอดผ่านรายละเอียดเล็ก ๆ เสียงที่ไม่ได้ยินไม่ได้แปลว่าไม่มีอยู่จริง และนั่นคือหัวใจของการตีความเชิงสัญลักษณ์ที่หลายคนชื่นชอบ มุมมองวิจารณ์ของฉันโฟกัสที่สองประเด็นหลัก: โครงเรื่องกับภาษาที่ใช้ งานนี้ไม่ได้ตั้งใจเล่าเป็นนิทานคลุมเครือ แต่เลือกใช้ความเศร้าแบบละมุนและภาษาที่ชวนให้คนอ่านเติมความหมายเอง นอกจากนี้ยังมีการเล่นกับความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลและสังคม ทำให้เกิดคำถามว่าการถูกมองข้ามในสังคมสมัยใหม่คือความผิดปกติส่วนบุคคลหรือผลพวงจากโครงสร้างทางสังคมมากกว่า ท้ายที่สุดแล้วการตีความเชิงวิจารณ์ควรเปิดกว้าง ฉันชอบงานที่ยังทิ้งที่ว่างให้ผู้อ่านคิดต่อและร้องถามกับตัวเอง หนึ่งในเหตุผลที่ 'วาฬ 52hz' ยังคงถูกพูดถึงเพราะมันพูดกับความเปราะบางของเราอย่างตรงไปตรงมาและทิ้งความอึดอัดไว้ให้จดจำ

การสอนหนังสือ 'วาฬ 52hz' ให้เด็กประถมต้องเน้นการสัมผัสและจินตนาการก่อนความซับซ้อนของเนื้อหา ในการจัดชั่วโมงแรกฉันจะเปิดด้วยการอ่านออกเสียงช้า ๆ ให้เด็กได้ฟังน้ำเสียงของคำที่สะท้อนอารมณ์ความเหงาและความหวัง จากนั้นให้เด็กปิดตาฟังคลิปเสียงคลื่นทะเลแล้ววาดภาพความรู้สึกออกมา วิธีนี้ช่วยให้เด็กเชื่อมโยงคำกับภาพและเสียง โดยตั้งคำถามนำง่าย ๆ เช่น "ถ้าเป็นวาฬตัวนี้จะบอกอะไรกับโลก" เพื่อกระตุ้นการคิดเชิงอุปมานิทัศน์ กิจกรรมต่อมาแบ่งเป็นกลุ่มเล็ก ๆ ให้แต่ละกลุ่มสร้างสมุดบันทึกมุมมองของตัวละคร—บางกลุ่มรับบทเป็นวาฬ บางกลุ่มเป็นนักวิจัย บางกลุ่มเป็นชุมชนริมฝั่ง ฉันจะเดินดู ชวนคุย และตั้งคำถามเปิดเพื่อให้เด็กขยายความคิด ขณะเดียวกันแทรกความรู้วิทย์ง่าย ๆ เกี่ยวกับเสียงในน้ำและขนาดของวาฬจากคลิปสั้นของ 'The Blue Planet' เพื่อเชื่อมเนื้อเรื่องกับความจริงทางวิทยาศาสตร์ การประเมินไม่จำเป็นต้องเป็นข้อสอบเสมอไป ฉันชอบให้เด็กเล่าเป็นโพสต์การ์ดหรือแสดงมินิพรีเซนต์ เรื่องที่สำคัญคือเห็นการเชื่อมโยงระหว่างอารมณ์และข้อมูลจริง นอกจากนี้ยังให้เด็กเขียนจดหมายจากมุมมองวาฬหนึ่งฉบับเพื่อฝึกการใช้ภาษาเชิงบรรยาย ผลลัพธ์ที่ได้มักเป็นงานที่อบอุ่นและเต็มไปด้วยจินตนาการ ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้ชั่วโมงนั้นคุ้มค่าและน่าจดจำ

ฉันรู้สึกว่าหนังสือ 'วาฬ 52hz' เป็นเหมือนกระจกที่ทำให้การโดดเดี่ยวกลายเป็นวัสดุสำหรับสร้างเรื่องเล่า ไม่ได้พูดถึงแค่ความเหงาแบบโรแมนติก แต่เป็นความเหงาที่ละเอียดและมีความถี่เป็นของตัวเอง ซึ่งทำให้ฉันอยากเขียนตัวละครที่มีเสียงภายในไม่ตรงกับโลกภายนอก ความโดดเดี่ยวในเล่มถูกถ่ายทอดผ่านจังหวะภาษาและภาพเปรียบเปรยที่ทำให้ทุกวรรคทุกช่วงมีน้ำหนัก การอ่านแล้วทำให้ฉันลองลดบทสนทนาภายนอกลง และเพิ่มบันทึกความคิดเล็ก ๆ ที่แอบเผยความเปราะบางแทนการอธิบายตรง ๆ เทคนิคที่ฉันนำไปลองใช้คือการเล่นกับ 'ความถี่' ของข้อมูลในเรื่อง—เหมือนวาฬที่ร้องคนเดียวที่ความถี่ไม่ตรงกับใคร ฉันเริ่มกำหนดว่าตัวละครคนหนึ่งจะมีประสบการณ์ซ้ำ ๆ ที่ปรากฏเป็นโมทีฟ แบบเดียวกับเสียงซ้ำ ๆ ของวาฬ ทำให้ผู้อ่านค่อย ๆ สัมผัสความหมายแทนที่จะถูกบอกทั้งหมด ฉากเงียบ ๆ ถูกเขียนให้สำคัญเท่าเสียงดัง ๆ จนบางครั้งการเว้นวรรคสั้น ๆ กับคำบางคำกลายเป็นการเปิดเผยตัวตนมากกว่าบทสนทนาที่ยาวเหยียด เมื่อเปรียบเทียบกับงานอย่าง 'Norwegian Wood' หรือภาพยนตร์อย่าง 'Lost in Translation' สิ่งที่ฉันได้จาก 'วาฬ 52hz' ไม่ใช่แค่อารมณ์เดียวกัน แต่เป็นวิธีคิดเกี่ยวกับการสื่อสารที่ล้มเหลวแล้วกลายเป็นความงดงาม ซึ่งทำให้การเขียนของฉันกล้าทิ้งคำอธิบายและเชื่อให้ความเงียบทำหน้าที่ของมันบ้าง ผลลัพธ์คือเรื่องสั้นที่มีบรรยากาศแน่นขึ้นและทิ้งความรู้สึกบางอย่างไว้ให้ผู้อ่านพาไปต่อในหัวของตัวเอง

เสียงเรียกที่ดังที่ความถี่ 52 เฮิรตซ์ทำให้วาฬตัวนั้นโดดเด่นท่ามกลางคลื่นเสียงของท้องทะเล และนั่นเองคือเหตุผลหลักที่ผู้คนเรียกมันว่า 'วาฬที่เหงา' — ไม่ใช่เพราะมีหลักฐานตรงๆ ว่ามันเศร้าจริง แต่เพราะเสียงของมันดูเหมือนไม่มีใครตอบกลับ เสียงของวาฬส่วนใหญ่ เช่นวาฬสีน้ำเงินหรือวาฬฟิน มีความถี่ต่ำมากโดยทั่วไปอยู่ในช่วงไม่กี่สิบเฮิรตซ์ ขณะที่เสียงของวาฬ 52 เฮิรตซ์ดังสูงกว่ามาตรฐาน ยิ่งเมื่อนักวิทย์เจอบันทึกเสียงตัวนี้ครั้งแรก เสียงมันก็โดดเดี่ยวตามช่องสัญญาณที่คนอื่นมักไม่ใช้ ทำให้เกิดภาพลักษณ์ของการตะโกนเรียกเพื่อนที่ไม่มีใครได้ยิน มีทฤษฎีหลายอย่างพูดถึงต้นกำเนิดของเสียงนี้ บางคนคิดว่าอาจเป็นความผิดปกติทางกายภาพของลำตัวหรือเส้นเสียงที่เปลี่ยนแปลงจนทำให้ความถี่ผิดเพี้ยน ขณะที่อีกแนวคิดเห็นว่าอาจเป็นวาฬที่เป็นสายพันธุ์ผสมหรือแม้แต่วาฬที่มีความสามารถสื่อสารต่างไปจากที่คิดไว้ แม้จะมีการบันทึกเสียงนี้ตลอดหลายทศวรรษ แต่ก็ไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่าเสียงนั้นได้รับการตอบกลับจากฝูงวาฬตัวอื่น นั่นจึงทำให้ความโดดเดี่ยวในเชิงเสียงยิ่งชัดขึ้น แต่ก็ต้องระวังการตีความทางอารมณ์มากเกินไป เพราะสัตว์ทะเลมีรูปแบบสังคมและการสื่อสารที่ซับซ้อนไม่เหมือนมนุษย์เสมอไป ภาพลักษณ์ของ 'วาฬที่เหงา' ถูกขยายความในสื่อและวัฒนธรรมสาธารณะอย่างรวดเร็ว คนเริ่มมองว่านี่คือสัญลักษณ์ของการไม่สามารถเชื่อมต่อกับผู้อื่นได้ แม้แต่สารคดีอย่าง 'The Loneliest Whale: The Search for 52' ก็ช่วยจุดประกายความสนใจและความสงสารต่อสิ่งมีชีวิตที่ถูกมองว่าแปลกประหลาด แต่ในมุมมองทางวิทยาศาสตร์ การไม่พบการตอบสนองไม่ได้แปลว่ามันถูกทอดทิ้งจริงๆ — อาจเป็นเพราะช่องความถี่ที่ต่างกันทำให้สัญญาณของมันไม่ถูกจับคู่โดยระบบของวาฬอื่น หรือมันอาจสื่อสารในแบบที่เราไม่เข้าใจ การให้คำว่า "เหงา" จึงเป็นการใส่อารมณ์ลงไปมากกว่าคำอธิบายเชิงนิเวศน์ เวลาฟังบันทึกเสียงของวาฬตัวนี้ ฉันมักคิดถึงความเปราะบางของการสื่อสารและความพยายามของสิ่งมีชีวิตในการหาพื้นที่ของตัวเองในโลกกว้าง มันสะท้อนกลับมาว่าในโลกของเรา การไม่ตรงกันของสัญญาณไม่ได้แปลว่าไม่พยายามเชื่อมต่อเสมอไป และบางครั้งความเหงาที่มนุษย์เห็นก็เป็นช่องว่างระหว่างความคาดหวังกับความจริงของธรรมชาติ สำหรับฉัน ภาพของวาฬ 52 เฮิรตซ์เป็นทั้งเรื่องราวทางวิทยาศาสตร์ที่น่าติดตามและสัญลักษณ์ที่กระตุ้นให้คิดถึงการฟังอย่างใส่ใจมากขึ้น — ความรู้สึกเล็กๆ ที่ผูกพันกับเสียงนั้นยังคงอยู่และทำให้ฉันอยากรู้จักทะเลให้ลึกขึ้นอีกนิด

หนึ่งในสารคดีที่เล่าลงลึกและทำให้รู้สึกเชื่อมโยงกับเรื่องราวมากที่สุดคือ 'The Loneliest Whale: The Search for 52' ซึ่งเป็นงานที่ผสมผสานการสืบค้นเชิงสารคดีกับความเป็นมนุษย์ได้อย่างละเอียดอ่อน ผมชอบวิธีที่สารคดีนี้ไม่เพียงแค่ไล่ตามเสียงที่ความถี่ 52 เฮิรตซ์ แต่ยังสำรวจแรงขับของผู้คนที่ตามหามัน—นักวิทย์ เสียงบันทึก นักดนตรี และผู้กำกับ—ซึ่งทุกคนต่างมีมุมมองไม่เหมือนกัน สารคดีเล่นกับความเป็นตำนานของวาฬตัวนี้โดยยกประเด็นว่าเรากำลังมองมันด้วยอารมณ์จนข้ามพ้นมุมมองวิทยาศาสตร์หรือเปล่า อีกทั้งยังนำคลิปเสียงมาให้ฟังจริง ๆ ซึ่งช่วยให้เข้าใจว่าทำไมเสียงของมันถึงโดดเด่นและกระตุ้นความอยากรู้อยากเห็นของผู้คน การเดินเรื่องมีทั้งฉากบันทึกเสียงกลางทะเล ภาพการออกค้นหา และบทสัมภาษณ์ที่ค่อย ๆ เปิดเผยมุมมนุษย์ของการตามหา นั่นทำให้สารคดีนี้ไม่ได้เป็นแค่เรื่องราว 'สัตว์ที่โดดเดี่ยว' แต่กลายเป็นการสะท้อนว่าความโดดเดี่ยวมีความหมายต่อคนอย่างไร พอดูจบแล้วผมรู้สึกทั้งเศร้าและเต็มไปด้วยความอยากรู้ต่อไป — นี่เป็นสารคดีที่ชวนให้คิดต่อมากกว่าแค่ความประทับใจชั่วคราว

การดู 'The Loneliest Whale: The Search for 52' ครั้งแรกทำให้ผมหยุดคิดเรื่องความโดดเดี่ยวของเสียงมากกว่าตัววาฬเอง ในมุมมองของคนรักสารคดีที่ชอบวิเคราะห์การเล่าเรื่อง ผมรู้สึกว่าหนังเรื่องนี้ทำงานได้ดีในด้านการสร้างอารมณ์และความลึกลับ—ภาพทะเลกว้าง เสียงคลื่น และการตัดต่อที่ใส่เสียงก้องต่ำเพื่อสะท้อนคอนเซ็ปต์ของวาฬที่คนทั่วไปฟังไม่ออก แต่มันก็ไม่ใช่สารคดีเชิงวิทยาศาสตร์ล้วน ๆ หนังเล่าเรื่องผ่านการตามหาของคน และมุ่งไปที่ความหมายเชิงมนุษย์: ทำไมเสียงที่สูงกว่าปกติของวาฬตัวหนึ่งถึงทำให้เรารู้สึกว่า 'ใครบางคน' กำลังร้องเรียกคนอื่นที่ไม่มีใครตอบ มีสองมุมที่ผมชอบและไม่ชอบพร้อมกัน การเล่าเรื่องเชิงบุคคลทำให้เข้าถึงง่ายและซึมลึก—ฉากสัมภาษณ์กับนักวิทย์และคนที่ผูกพันกับเรื่องนี้ช่วยให้หนังมีพลังทางอารมณ์ ในขณะเดียวกันบางคนอาจรู้สึกว่าการเน้นเรื่องค้นหาที่เป็นเรื่องราวของมนุษย์มากเกินไป จนอาจบดบังมุมมองเชิงนิเวศหรือวิชาการที่ซับซ้อนกว่าได้ ผมเองเดินออกจากโรงแล้วคิดถึงคำถามหลายข้อ เช่น ระหว่างความงดงามเชิงเล่าเรื่องกับความรับผิดชอบต่อข้อมูล เราควรให้ความสำคัญกับอะไรเมื่อต้องสื่อเรื่องสายพันธุ์และสิ่งแวดล้อม สุดท้ายแล้วสิ่งที่ทำให้หนังยังคุ้มค่าต่อการดูคือเสียงและบรรยากาศ—มันแทบจะเป็นงานศิลปะที่ใช้องค์ประกอบเสียงมาเล่าเรื่อง รู้สึกเหมือนถูกพาไปยืนอยู่บนเรือกลางมหาสมุทรกับคนที่ยังเชื่อว่ายังพอมีความลับรอให้ค้นพบ ถ้าใครอยากดูสารคดีที่ผสมระหว่างการเดินทาง การค้นหา และการตั้งคำถามเชิงจริยธรรมงานนี้ตอบโจทย์ แต่ถ้าต้องการข้อมูลวิทยาศาสตร์เข้มข้นลึก ๆ อาจต้องหาแหล่งเสริมมาประกอบความเข้าใจ

เสียงร้องของวาฬที่เรียกกันว่า '52Hz' แตกต่างชัดเจนจากวาฬชนิดอื่นตรงที่ความถี่มันสูงกว่าช่วงปกติของวาฬเบเลน (baleen whales) หลายชนิดมาก ฉันชอบนึกภาพว่ามันเป็นโน้ตที่ติดอยู่สูงกว่าโอเคเทฟของวงดนตรีทะเล ตัวคลื่นเสียงของมันนิ่งและค่อนข้างเป็นโทนเดียว — ไม่ได้มีฮาร์มอนิกหรือการเปลี่ยนแปลงความถี่แบบพลวัตเหมือนเสียงร้องของวาฬบางชนิด ผลที่ตามมาคือโครงสร้างเสียงนี้ทำให้การสื่อสารกับวาฬที่ใช้ความถี่ต่ำมาก ๆ ทำได้ยากขึ้น เพราะสัญญาณที่สูงกว่าอาจสลายตัวเร็วกว่าเมื่อแพร่ผ่านระยะไกลและถูกกลบด้วยเสียงพื้นหลังในย่านความถี่อื่น ผมอธิบายแบบไม่เป็นทางการอีกหน่อยได้ว่า เมื่อความถี่สูงขึ้น เสียงมักถูกรบกวนและหักเหจากสภาพน้ำได้มาก ทำให้ระยะที่จะส่งสารได้สั้นลง เมื่อบวกกับแพทเทิร์นการเรียกที่ไม่เหมือนใคร วาฬเฉพาะสายพันธุ์ที่พยายามฟังคู่สื่อสารอาจไม่จับคู่สัญญาณนั้นเป็น 'ข้อความ' ที่คุ้นเคยได้ง่าย นอกจากนี้ยังมีความเป็นไปได้ทางชีวภาพหลายแบบ — อาจเป็นความผิดปกติของโครงสร้างการสร้างเสียง, การผสมสายพันธุ์ที่ส่งผลต่อโทนเสียง, หรือเป็นลักษณะเฉพาะตัวของวาฬตัวเดียวที่เรียนรู้เสียงผิดไปจากมาตรฐานสายพันธุ์ ความต่างของความถี่จึงไม่ใช่แค่เรื่อง 'สูงกว่า' แต่หมายถึงรูปแบบการสื่อสารที่เปลี่ยนไป และผลกระทบจริง ๆ ต่อการพบปะ, การผสมพันธุ์ หรือการตอบสนองระหว่างสายพันธุ์ก็ยังเป็นพื้นที่วิจัยที่น่าสนใจอยู่เสมอ — ส่วนตัวแล้ว ฟังแล้วรู้สึกว่ามันเป็นปริศนาทางธรรมชาติที่เต็มไปด้วยมิติทั้งวิทยาศาสตร์และความรู้สึก

สายแฟนฟิคอย่างฉันมักมองหานิยายที่ทำให้หัวใจเต้นและยิ้มเขินได้ในเวลาเดียวกัน แล้ว 'ชิงรักนายมาเฟียร้าย' ก็ตอบโจทย์นั้นได้ค่อนข้างดีนะ โทนของเรื่องผสมทั้งฉากดราม่าและความหวานแบบตรงๆ ที่ทำให้ผมติดตามต่อ แม้บางส่วนจะใช้สูตรเดิมๆ ของมาเฟียกับผู้หญิงธรรมดา แต่การใส่รายละเอียดด้านจิตวิทยาตัวละครและบทสนทนาที่มีจังหวะทำให้มันมีชีวิต งานเขียนฉากบรรยายบางฉาก — เช่น ฉากคืนที่ทั้งคู่ทะเลาะกันแต่กลับยอมรับกันในแง่ลึก — ทำให้ฉันรู้สึกอินมากกว่าที่คิดไว้ ถ้าคุณชอบการอ่านที่เน้นอารมณ์และความสัมพันธ์แบบเข้มข้นพร้อมฉากแอ็กชันเล็กน้อย เล่มนี้น่าจะให้ความพึงพอใจ แต่ถ้าคุณระวังประเด็นเรื่องความไม่เท่าเทียมในความสัมพันธ์หรือฉากรุนแรง ควรอ่านด้วยความระมัดระวังและเปิดใจรับเฉพาะบางส่วนเท่านั้น สรุปคือเป็นนิยายที่อ่านได้เพลินสำหรับคนมองหาความหวานปนดราม่า และยังมีมุมให้คิดถึงพฤติกรรมตัวละครอยู่นะ