นักแปลคนไหนทำงานกับนิยาย แปล ที่มีคุณภาพที่สุด?

หลังจากอ่านงานแปลหลายแนวมานาน ผมมีมุมมองที่ค่อนข้างชัดเจนว่า "ดีที่สุด" ไม่ได้หมายถึงชื่อเดียว แต่หมายถึงเกณฑ์ที่ชัดเจน นักแปลที่น่าชื่นชมในมุมผมต้องมีอย่างน้อยสามอย่างคือ: รักษาเสียงต้นฉบับ ให้ภาษาเป้าหมายไหลลื่นไม่สะดุด และไม่กลัวจะอธิบายประเด็นทางวัฒนธรรมแบบพอเหมาะ ตัวอย่างหนึ่งที่ทำให้ผมประทับใจคือการแปลชุดนิยายอิตาเลียนโดยนักแปลที่สามารถเก็บจังหวะบทสนทนาและนํ้าหนักของบทบรรยายไว้ได้ ฉบับแปลนั้นทำให้ฉากความสัมพันธ์เรียงตัวกันอย่างเป็นธรรมชาติและอ่านแล้วรู้สึกว่าเรื่องยังคง 'อิตาเลียน' อยู่ แม้จะอ่านเป็นภาษาอื่นก็ตาม

ผมมักเลือกซื้อหนังสือนวนิยายแปลโดยดูชื่อคนแปลควบคู่กับชื่อผู้แต่ง ถ้าชื่อนักแปลที่คุ้นเคยปรากฏอยู่ ผมจะคาดหวังคุณภาพสูงกว่าเฉลี่ย ทั้งนี้เพราะนักแปลที่สั่งสมประสบการณ์มักรู้จะรักษาจังหวะ โทน และความหมายเชิงบริบทได้ดี พออ่านแล้วก็เหมือนได้สนทนากับผู้เล่าเรื่องคนใหม่ในภาษาเราเอง นี่แหละคือเหตุผลที่ผมให้ความสำคัญกับนักแปลมากกว่าการประกาศว่าใครดีที่สุดเป็นรายชื่อเดียวกันเสมอ

เราเชื่อว่าการตัดสินว่านักแปลคนไหนทำงานได้ยอดเยี่ยมกว่ากัน มักขึ้นกับว่าคนอ่านให้ความสำคัญกับอะไรมากกว่า — เสียงต้นฉบับ การไหลลื่นของภาษา หรือการอธิบายบริบททางวัฒนธรรม เรามองงานแปลเหมือนการขับรถพาใครสักคนผ่านเมืองหนึ่ง: บางคนอยากให้พาชมสถาปัตยกรรมดั้งเดิมให้ชัดเจน (ความซื่อสัตย์ต่อต้นฉบับ) ขณะที่บางคนอยากได้การเดินทางที่ราบรื่นและเพลินตา (ความลื่นไหลของภาษา) นักแปลที่เก่งคือคนที่รู้จะบาลานซ์สองสิ่งนี้ ไม่ใช่คนที่เลือกข้างใดข้างหนึ่งสุดโต่ง

การยกตัวอย่างช่วยชัดเจนขึ้นเยอะ — นักแปลที่ได้รับคำชมอย่างกว้างขวางมักมีสไตล์ต่างกันไป เช่นการแปลนวนิยายลาตินอเมริกาซึ่งได้รับคำชื่นชมอย่างยาวนานโดยนักแปลที่แกะสำนวนให้คงความมั่วซับและจังหวะของต้นฉบับ ทำให้ผู้อ่านภาษาอื่นยังสัมผัสความมหัศจรรย์ของภาษาได้ ในขณะเดียวกันนักแปลแนวนิยายแปลเอเชียร่วมสมัยบางคนเลือกใช้ภาษาที่ทันสมัยกว่าเพื่อให้เข้าถึงผู้อ่านชุดใหม่ ๆ การยกตัวอย่างงานแปลที่ทำให้ผมตาสว่างคือเมื่อได้อ่านงานแปลที่ทั้งรักษาจังหวะโทนและให้ผืนแปลเป็นภาษาเป้าหมายอย่างเป็นธรรมชาติ — นั่นแหละคือมาตรฐานที่ผมมองหา

สุดท้ายนี้ ผมมักติดตามนักแปลเป็นรายคนเหมือนติดตามผู้กำกับหรือผู้แต่งบางท่าน เพราะบางครั้งสไตล์การแปลกลายเซ็นของเขาทำให้ผลงานหลายชิ้นเชื่อมโยงกัน หากต้องตั้งชื่อเดียวว่าใคร 'ดีที่สุด' คงยาก แต่ผมยกย่องนักแปลที่ไม่กลัวจะใส่บันทึกประกอบ ช่วยเปิดมุมมองวัฒนธรรม และยังคงรักษาเสียงของต้นฉบับไปพร้อมกัน — งานแบบนี้ทำให้ผู้อ่านต่างภาษารู้สึกร่วมกับตัวละครได้เต็มที่ และนั่นคือสิ่งที่ผมอยากเห็นจากงานแปลทุกครั้ง