นิยายไทยโบราณ ถูกดัดแปลงเป็นละครเรื่องใดบ้าง?

ย้อนไปดูที่วงการละครพีเรียดไทยแล้วจะเห็นว่าการดัดแปลงจากงานเขียนกลายเป็นเส้นเลือดใหญ่ของแนวนี้เลย เราเป็นคนชอบสังเกตพัฒนาการความสัมพันธ์ระหว่างต้นฉบับกับหน้าจอมาก เรื่องหนึ่งที่เด่นสุดในความคิดคือ 'บุพเพสันนิวาส' — จากหน้ากระดาษถูกเติมจังหวะการพูด การแต่งกาย และมุกภาษาโบราณจนกลายเป็นปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรมที่ทำให้คนรุ่นใหม่หันมาสนใจประวัติศาสตร์ไทยอีกครั้ง การดัดแปลงไม่ได้แปลว่าต้องเหมือนเป๊ะ แต่เป็นการเลือกสิ่งที่ทำให้เรื่องนั้นเดินได้บนทีวี และในกรณีนี้การคงกลิ่นอายกอปรกับการปรับจังหวะการเล่าเรื่องช่วยให้คนดูเข้าถึงได้ง่ายขึ้น มุมมองอีกแบบคือเรื่องคลาสสิกที่ยืดอายุมาได้หลายชั่วอายุคน เช่น 'นางทาส' หรือวรรณกรรมโบราณอย่าง 'ขุนช้างขุนแผน' — งานเหล่านี้มักถูกนำมาปัดฝุ่นใหม่ด้วยมุมมองร่วมสมัยทั้งในด้านเค้าโครงตัวละครและประเด็นสังคม ทำให้ละครยังคงมีชีวิตได้ทั้งบนเวที ทีวี และสื่อสมัยใหม่โดยไม่เสียความเป็นต้นฉบับนักเลย เหตุผลที่เราชอบเวอร์ชันดัดแปลงแบบนี้คือได้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างอดีตกับปัจจุบัน ผ่านการแปลความที่ทั้งเคารพและกล้าที่จะทดลอง

ครั้งแรกที่เห็นเวอร์ชันคนแสดงของนิยายที่แฟนเรียกกันว่า 'ป๋อจ้าน' คือผ่าน 'The Untamed' ('陈情令') — ฉบับซีรีส์คนแสดงที่โด่งดังจนกลายเป็นวัฒนธรรมป๊อปในเวลาอันสั้น ผมชอบวิธีที่ซีรีส์เอาโครงเรื่องหลักและความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครออกมาในภาพกว้าง ให้ความรู้สึกยิ่งใหญ่ด้วยฉากสวย ๆ และซาวด์แทร็กทรงพลัง แม้ว่าจะมีการปรับเปลี่ยนบางจุดให้ผ่านการเซนเซอร์ แต่การแสดงของนักแสดงนำกับเคมีบนจอทำให้หลายฉากติดตาไปเลย เห็นได้ชัดว่าซีรีส์เวอร์ชันนี้เป็นประตูสำคัญที่พาคนทั่วไปมารู้จักนิยายต้นฉบับ ทำให้เพลงประกอบและแฟนอาร์ตบูมตามมาอีกระลอก เป็นเวอร์ชันที่ถ้าคนไม่เคยอ่านนิยายมาก่อน ก็เข้าถึงอารมณ์และบรรยากาศยุทธจักรจีนโบราณแบบเข้มข้นได้ดี

มีนิยายจีนโบราณหลายเรื่องถูกนำไปดัดแปลงจนคนพูดถึงทั่วบ้านทั่วเมือง แต่ถ้าจะพูดถึงเรื่องที่ทำให้ฉันหัวใจเต้นแรงและกลายเป็นกระแสจริง ๆ ต้องยกให้ 'ปรมาจารย์ลัทธิมาร' ที่กลายเป็นซีรีส์ 'The Untamed' นี่แหละ。 ฉันเป็นคนชอบงานเล่าเรื่องที่ผสมความลี้ลับกับมิตรภาพแบบเข้มข้น และการดัดแปลงครั้งนี้จับจุดนั้นได้ชัดเจน การแสดงของนักแสดงนำกับเคมีที่ถูกซ้อนด้วยความหมายใต้คำพูดทำให้ฉากเงียบ ๆ อย่างการพัดเพลงหรือการยืนเงียบร่วมกันมีน้ำหนักมากกว่าการต่อสู้ครั้งใหญ่ เสน่ห์อีกอย่างคือดนตรีประกอบและภาพที่ช่วยยกระดับโลกในนิยายให้กลายเป็นสิ่งที่เราสัมผัสได้จริง ฉากที่ยังติดตาฉันคือช่วงที่สองตัวละครหลักยืนเผชิญหน้ากันกลางสายน้ำและสิ่งที่ไม่ได้พูดถูกถ่ายทอดด้วยเพลงกับสายตา ฉากนี้ในนิยายมีความละเอียดอ่อน แต่ซีรีส์ตีความออกมาได้ทั้งความเศร้าและความอบอุ่นในเวลาเดียวกัน นอกจากนี้การคัดเลือกเนื้อหาให้เข้ากับกรอบทีวี — ตัดบางส่วน ปรับจังหวะบางจุด และใช้ภาพเซ็นเซอร์เป็นพื้นที่ให้แฟนเติมความหมาย ทำให้เรื่องราวเข้าถึงคนทั่วไปได้มากขึ้น ฉันชอบที่ผู้สร้างไม่พยายามยัดความทุกอย่างลงในตอนเดียว แต่เลือกโฟกัสฉากที่ทำให้ความสัมพันธ์และปมพัฒนาชัดขึ้น ผลลัพธ์คือแฟนใหม่หลั่งไหลเข้ามา ทั้งคนที่ไม่เคยอ่านนิยายก็เริ่มไปหาเวอร์ชันต้นฉบับ และคนอ่านเดิมก็ได้มุมมองใหม่ เหลือทิ้งไว้เป็นความทรงจำที่เหมือนแผ่นภาพวาดโบราณ—งดงามและเต็มไปด้วยช่องว่างให้ใจเติมเอง

รายชื่อผลงานแนวมาเฟียจากจีนที่ได้รับการแปลเป็นไทยไม่ได้มีเยอะมากในรูปแบบตีพิมพ์อย่างเป็นทางการ แต่ถานที่แปลและวงการแฟนแปลในไทยมีผลงานแบบนี้หมุนเวียนอยู่พอสมควร โดยทั่วไปจะพบทั้งฉบับแปลไม่เป็นทางการบนเว็บบอร์ดและแพลตฟอร์มอ่านนิยายออนไลน์ รวมทั้งบางเรื่องที่ถูกนำมาพิมพ์เป็นฉบับนิยายแปลโดยสำนักพิมพ์ท้องถิ่นในรูปแบบลิขสิทธิ์ เช่น นิยายจีนแนวแก๊งมาเฟีย/ไตรแอดที่มีคำสำคัญเป็น '黑帮' หรือ '黑道' มักจะถูกแฟน ๆ แปลเป็นไทยและแจกจ่ายบนแพลตฟอร์มอย่าง Dek-D, Fictionlog และ ReadAWrite ซึ่งเป็นช่องทางหลักที่คนไทยมักหาฟิคหรือแปลไทยของนิยายจีนแนวนี้ ผลงานที่คุ้นหูสายภาพรวมและมักเป็นแหล่งแรงบันดาลใจของนิยายแนวมาเฟียในเวอร์ชันแปลไทย ได้แก่ภาพยนตร์และซีรีส์ฮ่องกงที่มีธีมแก๊งมาเฟียอย่าง 'Infernal Affairs' หรือซีรีส์ 'Young and Dangerous' ซึ่งต่อยอดออกมาเป็นนิยาย แอฟเตอร์มูฟ และแฟนฟิคจำนวนมาก ทำให้ชื่อแบบนี้ปรากฏในวงการแปลไทยแม้ตัวงานต้นฉบับจะเป็นภาพยนตร์มากกว่านิยาย นอกจากนั้น นิยายออนไลน์จากจีนที่มีตัวละครเป็นเจ้าพ่อหรือบอสแก๊งและเล่าเรื่องแนวดราม่า/แอ็กชันก็ถูกแฟน ๆ แปลเป็นไทยบ่อยครั้ง แม้บางเรื่องจะไม่เคยออกพิมพ์อย่างเป็นทางการก็ตาม ถาต้องการหาชื่อเรื่องเฉพาะที่เป็นนิยายจีนแนวมาเฟียแปลไทย แนะนำให้มองหาประกาศในกลุ่มเฟซบุ๊กที่รวมแฟนแปลนิยายจีน หรือค้นด้วยคีย์เวิร์ดภาษาไทยเช่น 'นิยายจีน แก๊งมาเฟีย แปลไทย' บนแพลตฟอร์มอ่านออนไลน์ เพราะหลายเรื่องจะใช้ชื่อตรงตัวหรือถูกตั้งชื่อไทยใหม่โดยนักแปล เช่น ชื่อไทยที่เห็นได้บ่อยมักจะเน้นคำเรียกบอส/มาเฟีย/เจ้าพ่อ ผมเจอผลงานแปลที่ชื่อไทยเล่นคำแนว 'เจ้าพ่อ...','บอส...','มาเฟีย...' บ่อย ๆ ซึ่งสะท้อนว่าชื่อไทยมักทำให้ผู้อ่านรู้แนวได้ทันที อีกช่องทางคือสังเกตในหมวดแปลของเว็บไซต์ที่กล่าวมา เพราะผู้แปลมักใส่ป้ายกำกับต้นฉบับเป็นภาษาจีนหรือระบุคำว่า 'fan-translation' ไว้ ภาพรวมคือ ถ้าต้องการสะสมฉบับตีพิมพ์อย่างเป็นทางการของนิยายจีนแนวมาเฟียในรูปแบบภาษาไทย อาจต้องอดใจรอสำนักพิมพ์ที่ซื้อลิขสิทธิ์มาพิมพ์ หรือคอยติดตามแวดวงแฟนแปลที่นำเรื่องจากเว็บจีนมาถ่ายทอดเป็นไทยให้ทดลองอ่านก่อน ทั้งนี้ความชุกต่ำกว่านิยายแนวสืบสวนหรือนิยายรัก แต่ความเข้มข้นของพล็อตและคาแรกเตอร์บอสที่ดุดันทำให้แนวนี้เป็นที่นิยมในกลุ่มนักอ่านนิยายแปล และส่วนตัวผมคิดว่าถ้านักแปลไทยจับสำนวนให้ได้อารมณ์มาเฟียจีนแบบดิบ ๆ จะสนุกจนวางไม่ลงเลย

โลกของวรรณคดีไทยที่ถูกดัดแปลงเป็นละครโทรทัศน์กว้างขวางจนทำให้การดูทีวีไม่มีเบื่อเลย ผมมองว่าเริ่มจากงานคลาสสิกที่แทบทุกคนต้องคุ้นหู เช่น 'ขุนช้างขุนแผน' ที่ถูกหยิบมาทำเป็นละครหลายครั้งในหลากรูปแบบ ทั้งการปรับให้ร่วมสมัยและการรักษาบทเดิมไว้มากกว่าเดิม ฉากต่อสู้หรือความรักสามเส้าที่เข้มข้น มันทำให้ผู้ชมยังคงติดตาม ส่วน 'พระอภัยมณี' ก็เคยถูกนำไปเล่าใหม่ในรูปแบบละครโทรทัศน์และแอนิเมชัน ความมหัศจรรย์ของบทกวีและตัวละครที่ออกแนวเหนือจริงช่วยให้คนทำละครมีพื้นที่ทดลองเทคนิคภาพและสเปเชียลเอฟเฟกต์ ประเด็นที่สนุกคือเมื่อนำเรื่องพื้นบ้านอย่าง 'แก้วหน้าม้า' ขึ้นจอ ทีมงานมักต้องเลือกว่าจะยึดความโบราณของเรื่องไว้เท่าไร บางเวอร์ชันเน้นฉากประโลมใจและดนตรีไทย ขณะที่บางเวอร์ชันปรับจังหวะให้ทันสมัยกว่าเดิม ในฐานะคนดู ผมชอบสมัยที่ละครยังคงกลิ่นอายดั้งเดิมเพราะมันให้ความรู้สึกเชื่อมโยงกับวรรณกรรมต้นฉบับได้ดี อีกมุมที่เห็นบ่อยคือนิยายร่วมสมัยที่กลายเป็นละครช่วงหลัง เช่น 'สี่แผ่นดิน' ที่บอกเล่าชีวิตคนธรรมดาผ่านประวัติศาสตร์บ้านเมือง จัดเป็นละครที่เต็มไปด้วยบรรยากาศและรายละเอียดเชิงวัฒนธรรม ส่วน 'บุพเพสันนิวาส' ที่กลายเป็นปรากฏการณ์ในยุคหลัง ยืนยันว่าการเอาวรรณคดีมาปัดฝุ่นให้เข้ากับโสตทัศน์สมัยใหม่สามารถสร้างฐานคนดูใหม่ได้จริงๆ การดัดแปลงที่ดีสำหรับผมต้องรักษาจิตวิญญาณของต้นฉบับไว้ แต่ก็ไม่กลัวจะเพิ่มกลิ่นอายใหม่ ๆ เพื่อทำให้เรื่องเกิดการพูดคุยในยุคปัจจุบันจบได้แบบละมุน ๆ และรู้สึกว่าอยากตามหาเวอร์ชันอื่น ๆ ของเรื่องต่อไป

เริ่มต้นด้วยชื่อที่โผล่มาเป็นอันดับต้นๆ ในใจเสมอคือ 'ขุนช้างขุนแผน' — ผลงานที่ถูกดัดแปลงบ่อยจนเรียกได้ว่าแทบเป็นแม่แบบของวรรณคดีดัดแปลงไทยเลยทีเดียว ผมมองว่าเพราะเรื่องนี้มีองค์ประกอบครบทั้งความรัก ความริษยา การต่อสู้ และฉากเหนือธรรมชาติ ทำให้คนทำงานศิลป์หยิบไปเล่าใหม่ได้ไม่รู้จบ ตั้งแต่ละครเวที ภาพยนตร์ ละครโทรทัศน์ ไปจนถึงนิยายแยกมุมมองของตัวละคร ตัวร้ายอย่างแม่พลายหรือยักษ์ต่างๆ ถูกตีความใหม่ในหลายเวอร์ชัน จึงเห็นได้ชัดว่าผลงานนี้ยังคงมีพลังดึงดูดต่อผู้ชมตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ขยับมาอีกชื่อที่ไม่ควรพลาดคือ 'พระอภัยมณี' ของสุนทรภู่ เรื่องราวการผจญภัยที่มีตัวละครแปลกตา ทั้งเงือก พญานาค และเครื่องดนตรีวิเศษ ทำให้ผลงานนี้ถูกแปรรูปเป็นการแสดงหุ่น หนังสือภาพ นิทานสำหรับเด็ก และการ์ตูนสำหรับเยาวชนได้ง่าย ความเป็นมหากาพย์ผสมกับองค์ประกอบแฟนตาซีช่วยให้ครีเอเตอร์สามารถดัดแปลงให้เข้ากับยุคสมัย เช่นทำเป็นงานดนตรีสมัยใหม่ หรือตีความเป็นเรื่องราวการผจญภัยแนวร่วมสมัยได้สบายๆ นอกจากสองเรื่องนี้ยังมีผลงานอย่าง 'พระสุธน-มโนห์รา' และ 'ลิลิตพระลอ' ที่ถูกนำไปเล่าใหม่บ่อย ด้วยเหตุผลที่คล้ายกันคือธีมความรักและชะตากรรมที่เข้มข้น เหมาะกับการแสดงโขน หนัง ละคร และการแสดงพื้นบ้านต่างๆ มองข้ามไม่ได้ว่าการดัดแปลงวรรณคดีไทยได้รับแรงหนุนจากความคุ้นเคยของสาธารณชนและพลังของภาษาโวหารโบราณ เมื่อผู้ชมรู้จักตัวละครดีแล้ว ครีเอเตอร์ก็สามารถทดลองมุมมองใหม่ๆ ได้ เช่นเล่าเรื่องจากมุมมองหญิงในเรื่อง ปรับสเกลเป็นเมืองสมัยใหม่ หรือผสมแนวแอ็กชัน-ไซไฟ ทำให้ผลงานเก่ามีชีวิตใหม่และเข้าถึงคนรุ่นใหม่ได้ง่ายขึ้น นอกจากนี้สื่อหลากหลายทั้งละครเวที หนัง ฟัง์ค์ชันนิยาย และสื่อดิจิทัลก็ช่วยยืดอายุผลงานเหล่านี้ให้คงความนิยม ทำให้บางผลงานกลายเป็นต้นแบบที่คนหันมาดัดแปลงซ้ำๆ และยังเปิดพื้นที่ให้การตีความเชิงสังคมหรือเชิงประวัติศาสตร์ถูกนำเสนออย่างสร้างสรรค์ ท้ายที่สุด ความชอบส่วนตัวทำให้ผมมองว่าการที่วรรณคดีไทยถูกดัดแปลงบ่อยไม่ได้เป็นเรื่องแย่ แต่มันสะท้อนว่าผลงานเหล่านั้นยังมีชีวิตและความหมายสำหรับคนในสังคม การได้เห็น 'ขุนช้างขุนแผน' หรือ 'พระอภัยมณี' ถูกเล่าใหม่ๆ ทำให้รู้สึกเหมือนได้พบเพื่อนเก่าที่มาเล่าเรื่องเดียวกันด้วยน้ำเสียงใหม่อยู่เสมอ

เคยสงสัยไหมว่าบทประพันธ์โบราณของจีนที่เราเห็นวางอยู่ตามห้องสมุดหรือร้านหนังสือ ถูกนำมาสร้างเป็นซีรีส์โทรทัศน์มากมายขนาดไหนและทำไมบางเวอร์ชันถึงติดตาคนดูข้ามยุคข้ามประเทศ? เราเคยไล่ดูหลายเวอร์ชันตั้งแต่เด็กจนโต พบว่า 4 จักรพรรดิแห่งวรรณกรรมจีนที่มักถูกยกขึ้นมาพูดถึงบ่อยคือ '西游记' '红楼梦' '三国演义' และ '水浒传' แต่ละเรื่องมีการตีความต่างกันสุดๆ เช่น '西游记' เวอร์ชันโทรทัศน์ในปี 1986 กลายเป็นฉบับคลาสสิกที่หลายคนจดจำการแต่งหน้าและตัวละครได้จนเป็นภาพจำ ในขณะที่ '红楼梦' ฉบับปี 1987 เน้นการแสดงและเพลงประกอบที่สะท้อนโลกชนชั้นสูงของสมัยนั้นได้อย่างกินใจ นอกจากนั้นนิทานผีและเรื่องลี้ลับจาก '聊斋志异' ถูกย่อยเป็นตอนๆ ให้ดูง่ายและสร้างบรรยากาศได้ดี พอรวมกับจักรวาลสามก๊กของ '三国演义' ที่มีฉากสงครามใหญ่และการวางตัวละครในเชิงการเมือง ทำให้ผู้ชมได้เห็นการเล่าเรื่องที่กว้างไกล ส่วน '水浒传' ที่เล่าเรื่องพี่น้องกลุ่มโจรนั้นมักถูกปรับให้มีฉากบู๊หรือโฟกัสด้านสังคมมากขึ้นตามยุคสมัย การดูงานดัดแปลงเหล่านี้จึงไม่ใช่แค่การตามรอยตัวละคร แต่ยังเป็นการเห็นการตีความค่านิยมและรสนิยมของผู้สร้างในแต่ละยุคด้วย ซึ่งทำให้การดูเป็นประสบการณ์ที่ทั้งสนุกและได้คิดตามในเวลาเดียวกัน

ไม่คิดเลยว่าจะมีนิยายวายจีนโบราณที่โดดเด่นจนกลายเป็นซีรีส์ที่คนพูดถึงทั่วบ้านทั่วเมือง อย่างกรณีของ '魔道祖师' ซึ่งถูกนำมาดัดแปลงเป็นซีรีส์ '陈情令' นี่แหละ ผมมองว่าเสน่ห์ของต้นฉบับอยู่ที่โลกจีนโบราณแบบเซียน-ลัทธิ ความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครหลักที่ละเอียดอ่อน และโทนเรื่องที่ผสมความมืด/อบอุ่นไปพร้อมกัน ฉากต่อสู้ที่ออกแบบอย่างประณีต ดนตรีประกอบที่ชวนสะเทือนอารมณ์ และเคมีระหว่างตัวละครทำให้เวอร์ชันโทรทัศน์ตีความออกมาได้เข้มข้น แม้ว่าจะมีการตัดทอนหรือปรับให้เหมาะสมตามมาตรการต่าง ๆ แต่พลังบรรยากาศแบบโบราณและธีมความเป็นพี่น้อง-หุ้นจิตใจยังคงอยู่ ผมชอบที่ซีรีส์ไม่ทิ้งความเป็นต้นฉบับทั้งหมด หยิบจุดที่แฟน ๆ ชอบมาขยายและสร้างสเปซการดูที่คนทั่วไปก็อินได้ ในมุมมองของคนดูที่หลงในโลกจีนโบราณ ไดนามิกแบบนี้ทำให้เรื่องยังคงน่าจับตามองและพูดคุยกันต่อเนื่อง

หัวใจของนิยายรักจีนโบราณมักถูกถ่ายทอดบนหน้าจอด้วยความอลังการและดนตรีประกอบที่ติดหู ฉันหลงรักการที่นิยายอย่าง 'สามชาติสามภพ ป่าท้อสิบหลี่' ถูกนำมาทำเป็นซีรีส์เพราะมันจับเสน่ห์ของความรักข้ามชาติและการเสียสละได้ชัดเจน การปะทะของโลกเซียนและมนุษย์ถูกถ่ายทอดผ่านภาพสีชมพูของสวนท้อและการดีไซน์เครื่องแต่งกายที่ละเอียดจนรู้สึกว่าทุกเฟรมเป็นโปสการ์ด ฉากที่ทำให้คนพูดถึงกันยาวคือช่วงย้อนอดีตและการพบกันครั้งแรกที่มีบรรยากาศทั้งโศกและหวาน ซึ่งการแสดงเคมีระหว่างพระนางในเวอร์ชันซีรีส์ช่วยให้บทบนหน้ากระดาษมีชีวิตขึ้นมาได้จริง ๆ นอกจากนั้นยังมีงานอย่าง '香蜜沉沉烬如霜' ที่ใช้โทนสีและดนตรีสร้างความรู้สึกโรแมนติกปนเศร้าได้เยี่ยม โดยฉากที่ตัวละครต้องตัดสินใจระหว่างหน้าที่กับความรักทำให้คนดูอินและคุยกันไม่หยุด มุมมองของฉันคือการดัดแปลงที่ดีไม่ได้หมายความว่าจะต้องยึดตัวหนังสือเป๊ะ ๆ เสมอไป แต่ต้องรักษาแก่นอารมณ์ของเรื่องไว้ให้ได้ เมื่อบทประพันธ์มีชั้นเชิงเรื่องความรักและชะตากรรม ผู้สร้างที่เข้าใจหัวใจของงานนั้นจะสามารถแปลงความซับซ้อนเป็นภาพที่จับใจผู้ชม ทำให้หลายคนกลายเป็นแฟนตัวยงและกลับไปอ่านต้นฉบับซ้ำ ๆ ด้วยความชื่นชม

ยกตัวอย่างละครย้อนยุคไทยที่คนพูดถึงกันบ่อยคือ 'บุพเพสันนิวาส' ซึ่งดัดแปลงมาจากนิยายของ 'รอมแพง' และนั่นเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีถ้าต้องการตามรอยต้นฉบับเก่าๆ ที่มาของเรื่องส่วนใหญ่จะหาได้ทั้งในรูปแบบเล่มพิมพ์และอีบุ๊ก ผมชอบเวอร์ชันนิยายเพราะรายละเอียดในเล่มเปิดมุมมองทางประวัติศาสตร์และความคิดตัวละครมากกว่าเวอร์ชันทีวี การเข้าไปอ่านต้นฉบับทำให้เห็นมุกตลกหรือคำพูดบางตอนที่ถูกย่อหรือปรับให้เข้ากับการแสดงบนจอทีวี การตามหานิยายไทยคลาสสิกหรือเรื่องที่ถูกดัดแปลงเป็นละครย้อนยุคไม่ยากเท่าไหร่ แต่บางเล่มอาจพิมพ์น้อยแล้วต้องตามจากแหล่งมือสอง เช่น ร้านหนังสือออนไลน์ที่มีสินค้าเก่า ตลาดซื้อขายมือสอง หรือกลุ่มแลกเปลี่ยนหนังสือในโซเชียลมีเดีย หน้าร้านที่มักมีคือ 'นายอินทร์' 'SE-ED' 'b2s' และแพลตฟอร์มอีบุ๊กอย่าง 'MEB' ซึ่งมักมีทั้งนิยายไทยสำนักพิมพ์และงานอิสระ อย่าลืมตรวจเช็ก ISBN หรือชื่อผู้เขียนให้ชัดเจนก่อนสั่ง เพื่อให้ได้ฉบับที่ตรงกับละครที่ชอบ นอกจากแหล่งซื้อขายแล้ว หางานอ่านได้จากห้องสมุดท้องถิ่นหรือห้องสมุดมหาวิทยาลัยด้วย ในกรณีที่เรื่องนั้นดังมากจะมีการจัดเก็บไว้หรือยืมข้ามสาขาได้ บางครั้งคอลเล็กชันส่วนตัวของนักอ่านรุ่นเก่าก็มีเล่มหายาก; การแลกเปลี่ยนหรือยืมอ่านในชุมชนหนังสือทำให้เราสัมผัสต้นฉบับโดยไม่ต้องลงทุนสูง สรุปสั้นๆ คือ ละครย้อนยุคไทยที่ดัดแปลงจากนิยายมีแหล่งหาเยอะ ทั้งร้านหนังสือหลัก อีบุ๊ก ตลาดมือสอง และห้องสมุด — ส่วนการเลือกฉบับไหนอ่านก็ขึ้นกับความชอบของแต่ละคนและว่าต้องการความครบถ้วนทางประวัติศาสตร์หรือแค่อรรถรสของการเล่าเรื่องเท่านั้น