ละครไทยย้อนยุคดัดแปลงจากนิยายเรื่องใดบ้าง

เราโตมากับเวอร์ชันโทรทัศน์ของนิยายโบราณหลายเรื่อง โดยเฉพาะ 'สี่แผ่นดิน' ที่มักถูกยกขึ้นมาพูดถึงเสมอ ๆ ว่าเป็นนิยายไทยคลาสสิกที่ถูกดัดแปลงเป็นละครหลายครั้งในรูปแบบต่าง ๆ ทั้งแบบเน้นประวัติศาสตร์และแบบเน้นชีวิตครอบครัวข้ามยุค ฉากชีวิตประจำวัน ความเปลี่ยนแปลงทางสังคม และความสัมพันธ์ในครอบครัวถูกนำมาเล่าใหม่จนรู้สึกใกล้ตัวขึ้นในแต่ละยุคของการนำเสนอ การดู 'สี่แผ่นดิน' ในเวอร์ชันละครทำให้ฉันชอบสังเกตการออกแบบฉากและเครื่องแต่งกายที่สะท้อนยุคสมัย ต่างเวอร์ชันมีการตีความบทบาทของตัวละครหลักต่างกันไป บางครั้งฉากเล็ก ๆ ในบ้านหรือตลาดกลับกลายเป็นช่วงเวลาที่ย้ำเตือนว่าเรื่องราวต้นฉบับยังมีพลังและเชื่อมโยงกับผู้ชมเสมอ นี่จึงเป็นตัวอย่างที่ดีว่าทำไมนิยายเก่า ๆ ของไทยถึงยังถูกนำมาสร้างซ้ำไม่รู้จบ

ไม่คิดว่าจะมีใครพลาด 'บุพเพสันนิวาส' ไปได้ ตอนที่ดูครั้งแรกรู้สึกว่ามันมากกว่าละครย้อนยุคธรรมดา เพราะมันดัดแปลงมาจากนิยายชื่อดังของ 'รอมแพง' และถูกนำมาสร้างเป็นละครจอใหญ่บนช่อง 3 ซึ่งกลายเป็นปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรมเลยล่ะ สิ่งที่ชอบจริง ๆ คือการเอาโครงเรื่องในนิยายมาแปลงให้ดูทันสมัยขึ้นโดยไม่ทำลายแก่นของตัวละคร ความขำ ความซึ้ง และรายละเอียดทางประวัติศาสตร์ถูกถ่ายทอดออกมาชัดเจน บทพูดบางประโยคในนิยายกลายเป็นมุกฮิตที่คนจำกันได้ง่าย นักแสดงรับบทได้กลมกลืนจนตัวละครมีชีวิตเหมือนออกมาจากหน้าหนังสือ ถึงแม้จะมีการปรับเปลี่ยนบ้างตามจังหวะการเล่าแบบทีวี แต่หัวใจของนิยายยังคงอยู่ ซึ่งทำให้แฟนนิยายหลายคนพอใจ และคนดูทั่วไปก็เข้าใจเนื้อหาได้ง่ายขึ้น นี่จึงเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่าละครย้อนยุคช่อง 3 สามารถหยิบงานวรรณกรรมมาขัดเกลาจนกลายเป็นผลงานที่ทั้งบันเทิงและมีคุณค่าทางวัฒนธรรมได้

คอซีรีส์สายย้อนยุคที่ติดตามอยู่คงเคยเจอผลงานดัดแปลงจากนิยายหลายเรื่องที่มาแรงสุด ๆ ในช่วงหลังนี้ — ผมชอบวิเคราะห์ว่าทำไมบางเรื่องถึงโดดเด่นกว่าคนอื่น และนี่คือรายชื่อที่ผมมักแนะนำให้เพื่อน ๆ ดูเพื่อเข้าใจรสชาติของนิยายต้นฉบับที่ถูกแปลงเป็นซีรีส์ '庆余年' (หรือบรรยายไทยว่า 'Joy of Life') เป็นตัวอย่างชัดเจนของนิยายแนวการเมืองผสมตลกร้ายที่เมื่อมาทำเป็นละครกลับสร้างมิติใหม่ให้ฉากย้อนยุค ส่วนเนื้อหาต้นฉบับยังคงความฉลาดของบทและมุกการเมืองที่คมคายไว้ได้ดี รู้สึกว่าการแสดงช่วยขยายบุคลิกตัวละครให้มีเสน่ห์ต่างจากที่อ่านในหน้ากระดาษ '琅琊榜' ('Nirvana in Fire') คือมาตรฐานของการดัดแปลงนิยายการเมือง-วางแผนแก้แค้นที่ยอดเยี่ยม ทั้งโครงเรื่องและการวางตัวละครจากนิยายถูกนำเสนออย่างระมัดระวัง ทำให้คนที่ไม่เคยอ่านนิยายยังอินได้ ส่วน '长安十二时辰' ('The Longest Day in Chang'an') ยกเอาบรรยากาศเมืองโบราณและความตึงเครียดจากนิยายมาสร้างความเร็วในการเล่าเรื่องแบบภาพยนตร์ ฝั่งแนวกำลังภายใน/เสริมด้วยโลกแฟนตาซี ผมชอบว่ามีงานที่ปรับโทนได้เข้มข้น เช่น '陈情令' ('The Untamed') ซึ่งมาจากนิยายแฟนตาซีที่มีโลกซับซ้อน การนำเสนอผ่านซีรีส์เน้นมิตรภาพและองค์ประกอบภาพทำให้คนดูเข้าถึงอารมณ์ได้มากขึ้น และล่าสุด '有翡' ('Legend of Fei') กับ '山河令' ('Word of Honor') ที่มาจากนิยายแนวบู๊-โรแมนซ์ ก็แสดงให้เห็นว่าพล็อตนิยายสมัยใหม่ยังคงถูกแปลงให้เข้ากับรสนิยมผู้ชมยุคนี้โดยไม่ทิ้งหัวใจของต้นฉบับ รวม ๆ แล้วการดูเวอร์ชันดัดแปลงเป็นวิธีที่ดีในการสัมผัสโลกของนิยายในมุมกว้าง บ่อยครั้งที่ผมกลับไปหาเล่มต้นฉบับหลังดูจบเพราะอยากเห็นรายละเอียดเนื้อหาอีกชั้นหนึ่ง — บางฉากในนิยายถูกย่อ บางบทพูดมากขึ้น แต่ส่วนที่ทำให้ติดหนึบ ๆ มักเป็นแก่นเรื่องที่ยังคงอยู่ ซึ่งนั่นแหละคือเสน่ห์ของงานดัดแปลงที่ทำให้แฟนทั้งสองฝั่งได้ยิ้มไปด้วยกัน

บอกตรง ๆ ว่าตอนเห็นซีรี่ย์ย้อนยุคที่ดัดแปลงจากนิยายแล้วใจเต้นเหมือนแฟนเพลงเจอคอนเสิร์ตเลย เราเป็นคนที่ชอบความสัมพันธ์ตัวละครและโลกแฟนตาซีที่มีรายละเอียดมาก ในกลุ่มนี้ 'The Untamed' ที่ดัดแปลงจากนิยาย '魔道祖师' โดดเด่นมาก เพราะการเล่าเรื่องยึดตามตัวละครและแบ็คกราวด์ของโลกวิถีร่วมสมัยได้แน่นพอสมควร ฉบับซีรี่ย์เน้นความสัมพันธ์ระหว่างตัวเอกสองคนและใส่องค์ประกอบภาพวิชวลสวย ๆ ทำให้ฉากต่อสู้และพิธีกรรมในเรื่องมีพลังเกินคาด พอเป็นฉบับพากย์ไทย คนดูที่ไม่ถนัดซับไตเติลก็เข้าถึงอารมณ์ได้ง่ายขึ้น แต่บางมู้ดจากตัวหนังสือในนิยายต้นฉบับอาจจะแตกต่างไปบ้างเมื่อถูกย่อหรือปรับจังหวะ การตัดต่อและเสียงพากย์ก็มีส่วนในการทำให้บทบางตอนดูเนื้อหาหนักขึ้นหรือนุ่มลง แต่โดยรวมแล้วถ้าชอบโลกแฟนตาซีย้อนยุคผสมปริศนา 'The Untamed' เป็นหนึ่งในตัวเลือกที่ไม่ควรพลาด

ยกตัวอย่างละครย้อนยุคไทยที่คนพูดถึงกันบ่อยคือ 'บุพเพสันนิวาส' ซึ่งดัดแปลงมาจากนิยายของ 'รอมแพง' และนั่นเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีถ้าต้องการตามรอยต้นฉบับเก่าๆ ที่มาของเรื่องส่วนใหญ่จะหาได้ทั้งในรูปแบบเล่มพิมพ์และอีบุ๊ก ผมชอบเวอร์ชันนิยายเพราะรายละเอียดในเล่มเปิดมุมมองทางประวัติศาสตร์และความคิดตัวละครมากกว่าเวอร์ชันทีวี การเข้าไปอ่านต้นฉบับทำให้เห็นมุกตลกหรือคำพูดบางตอนที่ถูกย่อหรือปรับให้เข้ากับการแสดงบนจอทีวี การตามหานิยายไทยคลาสสิกหรือเรื่องที่ถูกดัดแปลงเป็นละครย้อนยุคไม่ยากเท่าไหร่ แต่บางเล่มอาจพิมพ์น้อยแล้วต้องตามจากแหล่งมือสอง เช่น ร้านหนังสือออนไลน์ที่มีสินค้าเก่า ตลาดซื้อขายมือสอง หรือกลุ่มแลกเปลี่ยนหนังสือในโซเชียลมีเดีย หน้าร้านที่มักมีคือ 'นายอินทร์' 'SE-ED' 'b2s' และแพลตฟอร์มอีบุ๊กอย่าง 'MEB' ซึ่งมักมีทั้งนิยายไทยสำนักพิมพ์และงานอิสระ อย่าลืมตรวจเช็ก ISBN หรือชื่อผู้เขียนให้ชัดเจนก่อนสั่ง เพื่อให้ได้ฉบับที่ตรงกับละครที่ชอบ นอกจากแหล่งซื้อขายแล้ว หางานอ่านได้จากห้องสมุดท้องถิ่นหรือห้องสมุดมหาวิทยาลัยด้วย ในกรณีที่เรื่องนั้นดังมากจะมีการจัดเก็บไว้หรือยืมข้ามสาขาได้ บางครั้งคอลเล็กชันส่วนตัวของนักอ่านรุ่นเก่าก็มีเล่มหายาก; การแลกเปลี่ยนหรือยืมอ่านในชุมชนหนังสือทำให้เราสัมผัสต้นฉบับโดยไม่ต้องลงทุนสูง สรุปสั้นๆ คือ ละครย้อนยุคไทยที่ดัดแปลงจากนิยายมีแหล่งหาเยอะ ทั้งร้านหนังสือหลัก อีบุ๊ก ตลาดมือสอง และห้องสมุด — ส่วนการเลือกฉบับไหนอ่านก็ขึ้นกับความชอบของแต่ละคนและว่าต้องการความครบถ้วนทางประวัติศาสตร์หรือแค่อรรถรสของการเล่าเรื่องเท่านั้น

ดิฉันชอบพูดถึงละครที่มาจากนิยายแนวดราม่าแรง ๆ และเรื่องแรกที่คนมักนึกถึงคือ 'แรงเงา' ซึ่งเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของการนำเนื้อหาเรื่องชู้รักมาปัดฝุ่นให้กลายเป็นละครฉากตัดต่อเข้มข้น พอพูดถึง 'แรงเงา' ใจก็จะนึกถึงตัวละครที่ความสัมพันธ์ซับซ้อน เหตุผลของการนอกใจ และแรงผลักดันทางอารมณ์ที่ทำให้ตัวละครตัดสินใจผิดพลาดหลายครั้ง นอกจากตัวบทที่ดึงดูดแล้ว การแปลงจากนิยายมาสู่จอทำให้บางฉากได้รับการขยายและเพิ่มมุมมองของตัวละครสำคัญ ซึ่งทำให้ผู้ชมได้เห็นแรงจูงใจเบื้องหลังการนอกใจมากขึ้น ผมชอบว่าละครประเภทนี้มักพาเราไปส่องความเปราะบางของความรักและความโลภในเวลาเดียวกัน

โลกของวรรณคดีไทยที่ถูกดัดแปลงเป็นละครโทรทัศน์กว้างขวางจนทำให้การดูทีวีไม่มีเบื่อเลย ผมมองว่าเริ่มจากงานคลาสสิกที่แทบทุกคนต้องคุ้นหู เช่น 'ขุนช้างขุนแผน' ที่ถูกหยิบมาทำเป็นละครหลายครั้งในหลากรูปแบบ ทั้งการปรับให้ร่วมสมัยและการรักษาบทเดิมไว้มากกว่าเดิม ฉากต่อสู้หรือความรักสามเส้าที่เข้มข้น มันทำให้ผู้ชมยังคงติดตาม ส่วน 'พระอภัยมณี' ก็เคยถูกนำไปเล่าใหม่ในรูปแบบละครโทรทัศน์และแอนิเมชัน ความมหัศจรรย์ของบทกวีและตัวละครที่ออกแนวเหนือจริงช่วยให้คนทำละครมีพื้นที่ทดลองเทคนิคภาพและสเปเชียลเอฟเฟกต์ ประเด็นที่สนุกคือเมื่อนำเรื่องพื้นบ้านอย่าง 'แก้วหน้าม้า' ขึ้นจอ ทีมงานมักต้องเลือกว่าจะยึดความโบราณของเรื่องไว้เท่าไร บางเวอร์ชันเน้นฉากประโลมใจและดนตรีไทย ขณะที่บางเวอร์ชันปรับจังหวะให้ทันสมัยกว่าเดิม ในฐานะคนดู ผมชอบสมัยที่ละครยังคงกลิ่นอายดั้งเดิมเพราะมันให้ความรู้สึกเชื่อมโยงกับวรรณกรรมต้นฉบับได้ดี อีกมุมที่เห็นบ่อยคือนิยายร่วมสมัยที่กลายเป็นละครช่วงหลัง เช่น 'สี่แผ่นดิน' ที่บอกเล่าชีวิตคนธรรมดาผ่านประวัติศาสตร์บ้านเมือง จัดเป็นละครที่เต็มไปด้วยบรรยากาศและรายละเอียดเชิงวัฒนธรรม ส่วน 'บุพเพสันนิวาส' ที่กลายเป็นปรากฏการณ์ในยุคหลัง ยืนยันว่าการเอาวรรณคดีมาปัดฝุ่นให้เข้ากับโสตทัศน์สมัยใหม่สามารถสร้างฐานคนดูใหม่ได้จริงๆ การดัดแปลงที่ดีสำหรับผมต้องรักษาจิตวิญญาณของต้นฉบับไว้ แต่ก็ไม่กลัวจะเพิ่มกลิ่นอายใหม่ ๆ เพื่อทำให้เรื่องเกิดการพูดคุยในยุคปัจจุบันจบได้แบบละมุน ๆ และรู้สึกว่าอยากตามหาเวอร์ชันอื่น ๆ ของเรื่องต่อไป

บอกเลยว่าซีรีส์ที่เพิ่งดูแล้วติดใจที่สุดคือตัวอย่างของงานดัดแปลงจากหนังสือที่ทำได้ละมุนไม่แพ้ต้นฉบับ ฉันหลงรักการที่ 'Lessons in Chemistry' เอาเรื่องราวของ Bonnie Garmus มาปรับให้เข้ากับจังหวะของทีวี โดยรักษาความคมของตัวละครเอกและธีมเรื่องเพศสภาพกับวิทยาศาสตร์ไว้ได้อย่างชัดเจน พอเป็นหน้าจอ ภาษาของหนังสือบางส่วนถูกย่อลงเป็นฉากภาพและบทสนทนา แต่ความอบอุ่นกับความโกรธที่ซ้อนอยู่ยังคงอยู่เต็มเปี่ยม การแสดงทำให้ฉากทดลองในห้องปฏิบัติการหรือบทพูดประชันระหว่างตัวละครสำคัญมีพลังขึ้น ฉันชอบที่ผู้สร้างกล้าตัดบางตอนที่ยืดยาวออกเพื่อแลกกับการให้เวลาและชั้นอารมณ์กับตัวละครหลักมากขึ้น ผลคือมันยังคงเป็นนิยายที่เรารู้สึกว่าอบอวลหลังดูจบ แต่มีจังหวะภาพและดนตรีช่วยผลักอารมณ์ให้เด่นขึ้น สรุปคือเป็นหนึ่งในการดัดแปลงที่ทำให้ฉันอยากหยิบหนังสือมาอ่านวนอีกครั้ง

รายการหนังผีที่ดัดแปลงจากนิยายมีทั้งคลาสสิกและสยองขวัญร่วมสมัยที่มีเวอร์ชันพากย์ไทยให้ชมกันเยอะกว่าที่คิด ฉันมักจะนึกถึงผลงานจากญี่ปุ่นเป็นอันดับแรกเพราะนักเขียนนิยายสยองขวัญของที่นั่นมักเขียนบรรยากาศมืดทึบที่กลายเป็นภาพยนตร์ได้อย่างทรงพลัง 'Ringu' ที่ดัดแปลงจากนิยายของ Koji Suzuki เป็นตัวอย่างชัดเจนว่าหนังผีจากหนังสือสามารถสะกดคนดูด้วยความลี้ลับจนกลายเป็นตำนานได้ และเวอร์ชันอเมริกันอย่าง 'The Ring' ก็ทำให้คนไทยเข้าถึงได้ง่ายขึ้นเพราะมีพากย์ไทยในหลายแพลตฟอร์ม ผลงานอีกชิ้นที่ควรพูดถึงคือ 'Dark Water' ซึ่งมาจากเรื่องสั้นของ Koji Suzuki เช่นกัน และถ้าชอบแนวสยองขวัญจิตวิทยาที่หนักแน่น อาจจะชอบ 'Confessions' ที่ยกมาจากนิยายของ Kanae Minato—ทั้งสองเรื่องมีมิติด้านอารมณ์และแรงจูงใจของตัวละครที่อ่านจากหนังสือแล้วรู้สึกว่าถูกแปลงมาเป็นภาพได้อย่างคมกริบ

มีหลายซีรีย์จีนย้อนยุคที่คนดูคุ้นเคยกันมากเพราะดัดแปลงมาจากนิยายคลาสสิกของจีน และผมมักตื่นเต้นทุกครั้งที่เห็นบทประพันธ์เก่าถูกชุบชีวิตใหม่บนหน้าจอ หนึ่งในผลงานที่เด่นชัดคือ 'Romance of the Three Kingdoms' หรือที่บ้านเรารู้จักกันในชื่อ 'สามก๊ก' ฉากการเมือง การรบ และบุคลิกตัวละครที่หลากหลายถูกถ่ายทอดทั้งในซีรีส์ยาวและภาพยนตร์ ทำให้คนรุ่นใหม่ได้เห็นมุมมองของตำนานผ่านการตีความยุคต่าง ๆ บางเวอร์ชันย้ำความยิ่งใหญ่ของกลยุทธ์สงคราม ในขณะที่บางเวอร์ชันเน้นความขัดแย้งในจิตใจมนุษย์ ซึ่งผมชอบที่ผู้สร้างกล้าปรับจังหวะและโฟกัสให้ต่างกันไป อีกเรื่องที่ไม่พูดถึงไม่ได้ก็คือ 'Three Lives, Three Worlds, Ten Miles of Peach Blossoms' หรือที่รู้จักว่า 'สามชาติสามภพ ป่าท้อสิบหลี่' ซีรีย์นี้ดัดแปลงมาจากนิยายรักเหนือธรรมชาติ เสน่ห์อยู่ที่การผสมผสานเทวา โรแมนติก และโทนโศกสะเทือนใจ การนำเสนอฉากแฟนตาซีและคอสตูมงดงามช่วยให้เนื้อหาเดิมที่ค่อนข้างยาวกลายเป็นประสบการณ์ภาพที่น่าจดจำ สุดท้ายยังมีงานดัดแปลงจากนิยายกำลังภายในอย่าง 'The Legend of the Condor Heroes' ที่มักจะมีทั้งเวอร์ชันคลาสสิกและเวอร์ชันปรับใหม่ แต่ทุกรูปแบบชอบนำเสนอมิตรภาพ ความจงรักภักดี และการเติบโตของผู้ป protagonista นี่แหละที่ทำให้การดูงานดัดแปลงจากนิยายจีนไม่เคยน่าเบื่อสำหรับผม