ผีปอบโตเกียว มีพล็อตย่อยและตอนจบเป็นอย่างไร?

ตลอดริมแม่น้ำและสระน้ำของญี่ปุ่นมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิตน้ำที่คนเรียกกันว่า 'kappa' ซึ่งไม่ได้มาจากแหล่งเดียวแต่เป็นผลรวมของความเชื่อท้องถิ่นหลากหลายแห่ง เมื่อนึกถึงที่มาของผีกัปปะ ฉันชอบมองว่ามันเป็นการรวมเอาแนวคิดเกี่ยวกับเทพเจ้าริมน้ำและภูตผีของชุมชนเข้าด้วยกัน: บางพื้นที่เชื่อมโยงกับ 'kawa no kami' หรือเทพเจ้าสายน้ำ บางแห่งเห็นว่ามันเป็นวิญญาณเด็กที่อาศัยในคูคลอง คำว่า 'kappa' เองอาจมีรากมาจากคำว่า 'kawa' (แม่น้ำ) ผสมกับศัพท์ท้องถิ่นอื่นๆ ดังนั้นต้นกำเนิดจึงไม่ใช่ศูนย์กลางเดียว แต่กระจายไปตามแม่น้ำลำคลอง—โดยเฉพาะในชนบทที่คนพึ่งพาน้ำและกลัวความเสี่ยงจากการจมน้ำ ประวัติศาสตร์ชาวบ้านยังแสดงให้เห็นว่ากัปปะถูกใช้เป็นเรื่องเตือนใจให้เด็กไม่เข้าใกล้น้ำลึก อีกด้านหนึ่งภาพลักษณ์ของกัปปะก็ถูกถ่ายทอดผ่านงานศิลปะพื้นบ้าน นิทานท้องถิ่น และพิธีกรรมที่เกี่ยวกับน้ำ ทำให้มันกลายเป็นทั้งตัวร้ายและตัวตลกในเรื่องเล่า ตามที่เราเห็นในภาพแกะสลัก งานพิมพ์ และรูปปั้นจิ๋วตามศาลาเล็กๆ ของหลายหมู่บ้าน—สิ่งที่น่าชอบคือความหลากหลายของเรื่องเล่าเหล่านี้ ไม่ว่าจะเป็นกัปปะกวนใจชาวประมงหรือกัปปะช่วยชีวิตเด็ก ก็ล้วนสะท้อนวิถีชีวิตริมแม่น้ำของญี่ปุ่นได้ดี

โลกหนังผีมีผู้กำกับบางคนที่แฟน ๆ มักยกให้เป็นคนต้องดูเมื่ออยากหวีดหัวใจและหนาวถึงกระดูก ฉันมักแนะนำชื่อเหล่านี้กับเพื่อนที่ชอบบรรยากาศหน่วง ๆ และงานหูเสียงที่ทำให้ขนลุกทันที Hideo Nakata โดดเด่นด้วย 'Ringu' งานของเขาสร้างมาตรฐานให้กับเจอร์นัล J-horror — ความเรียบง่ายของภาพกับเสียงที่ใส่ใจทุกรายละเอียดทำให้ความน่ากลัวฝังลึกกลางความเงียบ ส่วน Takashi Shimizu กับ 'Ju-on' สร้างแนวคำสาปวนซ้ำที่เล่นกับมุมกล้องสั้น ๆ และการตัดต่อที่ทำให้ความหลอนไม่มีไหล่ให้หลบ Kiyoshi Kurosawa ต่างออกไปตรงที่เขาสร้างหนังผีที่มีเส้นบาง ๆ เชื่อมระหว่างสังคมกับความสิ้นหวัง เช่น 'Pulse' ซึ่งไม่เพียงแค่ผีโผล่ แต่เป็นความรู้สึกโดดเดี่ยวที่กลายร่างเป็นสิ่งลึกลับ ฉันชอบตรงที่แต่ละคนมีวิธีทำให้คนดูกลัวแบบต่างกัน — บางคนใช้ภาพ บางคนใช้เสียง บางคนใช้ความว่างเปล่า — และนั่นทำให้การตามเก็บรายชื่อนักกำกับเป็นความสนุกแบบไม่รู้จบ

เคยสงสัยไหมว่าเรื่องผีที่โฆษณาว่า 'มาจากเรื่องจริง' นั้นจริงแค่ไหนและทำไมมันถึงน่ากลัวกว่าของแต่ง มีหลายเรื่องที่ถูกอ้างอิงจากเหตุการณ์จริง เช่น 'The Exorcist' ซึ่งได้แรงบันดาลใจจากเคสของเด็กคนหนึ่งที่มักถูกอ้างว่าเป็น Roland Doe (หรือ Robbie Mannheim) เรื่องนี้ไม่ใช่แค่ไสยศาสตร์บนจอ แต่ยังสะท้อนความสั่นคลอนทางศรัทธาและวิทยาศาสตร์ร่วมสมัยด้วย อีกตัวอย่างคือ 'The Exorcism of Emily Rose' ซึ่งอิงจากกรณีจริงของ Anneliese Michel ทำให้ภาพยนตร์ผสมระหว่างคดีความและความเชื่อ เรื่องแบบนี้ชอบเล่นกับช่องว่างระหว่างหลักฐานกับความเชื่อใจ ส่วน 'The Conjuring' เล่าเรื่องครอบครัว Perron ที่อ้างว่าเจอปรากฏการณ์เหนือธรรมชาติ ขณะที่ 'The Amityville Horror' และ 'The Haunting in Connecticut' ก็มีทั้งผู้เชื่อและผู้ตั้งคำถามเกี่ยวกับความเต็มจริงของเหตุการณ์เหล่านี้ ความชอบส่วนตัวทำให้ฉันมองว่าความน่าสยดสยองไม่ได้มาจากผีเสมอไป แต่เกิดจากการที่หนังดึงเอาความไม่แน่นอนในเหตุการณ์จริงมาเล่น จบแบบคลุมเครือหรือมีรายละเอียดที่ทำให้คนดูเอาไปคิดต่อได้มากกว่าฉากกรี๊ดเพียงอย่างเดียว

บรรยากาศคำเล่าในภาคเหนือมักมีรสชาติของข้าว สงสัย และการไล่ผีปอบที่ผสมผสานทั้งความเชื่อไทลื้อและลาวเข้าด้วยกัน ผมมองว่าการระบุจังหวัดเดียวว่าเป็นต้นกำเนิดของนิทานผีปอบค่อนข้างยาก เพราะเรื่องเล่านี้เดินทางผ่านคน กลุ่มชาติพันธุ์ และพรมแดนมากกว่าจะเกิดขึ้นจากจุดเดียว ฉะนั้นในมุมของฉัน ผีปอบมีรากจากวงวัฒนธรรมตะวันออกเฉียงเหนือและลุ่มน้ำโขง ซึ่งต่อมาแพร่เข้ามาในภาคเหนือผ่านการโยกย้ายของชาวไท-ลาวและการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม ระหว่างทางจึงเกิดรูปแบบท้องถิ่นต่าง ๆ ที่มีรายละเอียดไม่เหมือนกัน ถ้ามองเฉพาะในภาคเหนือ จังหวัดที่มักถูกเล่าถึงบ่อยคือจังหวัดที่มีการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมกับลาวและชุมชนไทลื้อ เช่น น่าน และพะเยา เสียงเล่าจากหมู่บ้านแถบนั้นมักมีฉากเป็นนา ข้าวเหนียว และหมอไล่ผี ซึ่งสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างความเชื่อเรื่องวิญญาณและการดำรงชีวิตแบบเกษตร นั่นทำให้ผมคิดว่าผีปอบในภาคเหนือไม่ใช่เรื่องใหม่ที่เพิ่งเกิดขึ้น แต่เป็นผลของการปรับตัวของตำนานที่เดินทางมาจากภาคอีสานและลาว แล้วแต่งเติมรายละเอียดจนกลายเป็นเวอร์ชัน 'เหนือ' ที่เรารู้จักกันในปัจจุบัน

มุมมองแรกที่อยากพูดถึงคือจังหวะการเล่าเรื่อง — นี่คือความต่างที่ผมนับว่าเด่นชัดที่สุดระหว่างมังงะกับอนิเมะของ 'Tokyo Revengers' เพราะการ์ตูนต้นฉบับให้ผู้อ่านเป็นคนกำหนดจังหวะ อ่านช้าบางรูป อ่านซ้ำบางพาเนลที่ซึ้ง ส่วนอนิเมะกำหนดเวลาเสียง ภาพ และดนตรี ทำให้บางซีนที่ผมรู้สึกว่าดราม่ากับมังงะเป็นเสี้ยววินาที กลายเป็นจังหวะที่ก้องกังวานและยาวขึ้นด้วยเพลงประกอบและการพากย์เสียง การใช้ซาวด์แทร็กกับการตัดภาพช่วยยกระดับอารมณ์ในฉากสำคัญของตัวละครอย่างทาเคมิจิ มิคีย์ หรือเดรเคน ซึ่งถ้าอ่านจากมังงะบางครั้งอารมณ์จะเข้มข้นแบบเงียบๆ แต่พอเป็นอนิเมะก็ถูกขยายให้รู้สึกทรงพลังขึ้นทันที ภาพกับโทนสีเป็นอีกประเด็นที่ผมชอบหยิบมาเล่า เพราะมังงะเป็นขาวดำที่เน้นเส้นและการจัดแผงเพื่อสื่ออารมณ์และจังหวะการต่อสู้ ส่วนอนิเมะใส่สี โทนแสงเงา และการเคลื่อนไหวเข้ามา ทำให้พื้นที่บางส่วนของเรื่องได้รับความรู้สึกที่ต่างกัน เช่นฉากกลางคืนในตรอกหรือสมรภูมิของแก๊งถูกขยับให้ดูอันตรายหรือเศร้ามากขึ้นผ่านเฟรมกับพาเลตต์สี อีกอย่างคือการออกแบบคาแรกเตอร์ ยีนของตัวละครที่ปรากฏบนหน้ามังงะอาจมีรายละเอียดบางอย่างที่ถูกทำให้เรียบหรือละเอียดขึ้นในอนิเมะตามสไตล์การอนิเมชันหรือข้อจำกัดของสตูดิโอ ทำให้แฟนเดิมบางคนรู้สึกว่า “นี่ไม่ใช่ภาพที่ฉันคาดหวัง” ขณะเดียวกันคนใหม่ที่เริ่มจากอนิเมะอาจหลงรักการแสดงอารมณ์จากเสียงพากย์มากกว่าการอ่านคำบรรยาย เนื้อหาและการตัดต่อมีการปรับเพื่อความลงตัวของสื่อด้วยเสมอ ในมังงะสามารถใส่รายละเอียดปลีกย่อย คิดพล็อตต่อเนื่องและทิ้งเงื่อนงำที่ต้องใช้เวลาเปิดเผยได้ง่ายกว่า ส่วนอนิเมะมีข้อจำกัดเรื่องจำนวนตอนและความยาวตอน จึงต้องมีการย่อย หรือบางครั้งรวมฉากหลายพาเนลให้ไหลลื่น ในทางกลับกันอนิเมะก็มีการเติมฉากขยายบางจุดเพื่อเพิ่มความต่อเนื่องของอารมณ์หรือเพื่อให้การเล่าเรื่องไม่กระโดดมากเกินไป อีกสิ่งที่สัมผัสได้คือบทพูดภายในจิตใจของทาเคมิจิ—มังงะเขียนบรรยายได้อย่างลึก แต่อนิเมะต้องแปลงมาเป็นการแสดงของนักพากย์และการกำกับเสียงซึ่งมีพลังคนละแบบกัน สุดท้ายผมมองว่าทั้งสองเวอร์ชันเสริมกันมากกว่าทดแทน คนที่ชอบวิเคราะห์โครงเรื่องและชื่นชอบการตีความมักจะกลับไปอ่านมังงะเพื่อเก็บรายละเอียด ส่วนคนที่ชอบประสบการณ์ภาพเสียงเต็มรูปแบบจะยกให้อนิเมะ ดังนั้นถ้าอยากเห็นทุกมิติของ 'Tokyo Revengers' การเสพทั้งสองเวอร์ชันจะให้ภาพรวมที่สมบูรณ์ที่สุด — นี่เป็นความรู้สึกที่ผมมีหลังจากตามเรื่องนี้มาพักใหญ่ และมันยังคงทำให้ผมประหลาดใจอยู่เสมอว่าฉากเดียวกันเมื่อเปลี่ยนสื่อจะสั่นสะเทือนคนดู/ผู้อ่านไปคนละแบบอย่างไร

อันดับหนึ่งที่เด่นชัดและแทบจะเป็นตัวแทนของ 'โตเกียว รี เวน เจอร์' สำหรับคนดูทั่วโลกคือเพลง 'Cry Baby' ของ Official HIGE DANDism — เพลงเปิดซีซั่นแรกที่กระแทกใจได้ตั้งแต่ทำนองแรกจนถึงเนื้อร้องที่พาเราดิ่งลงไปกับความสิ้นหวังและความตั้งใจของตัวเอก เพลงนี้ไม่ใช่แค่ซิงเกิลประจำอนิเมะ แต่กลายเป็นเพลงที่คนจำได้ทันทีเมื่อพูดถึงเรื่องราวการย้อนเวลาและการต่อสู้เพื่อเปลี่ยนชะตากรรม การจัดวางเสียงกีตาร์ เบส และเสียงร้องที่มีเอกลักษณ์ ทำให้มันเข้าได้ดีกับภาพเปิดที่แสดงทั้งความโกรธ ความเศร้า และความหวัง ซึ่งเป็นอารมณ์หลักของซีรีส์อยู่แล้ว เหตุผลหลักๆ ที่ทำให้ 'Cry Baby' โด่งดังมากคือความสมดุลระหว่างเพลงป็อป-ร็อกที่ติดหูกับเนื้อหาที่ตรงกับธีมของเรื่อง พอเพลงเล่นขึ้นมาก็เหมือนถูกดึงเข้าไปในโลกของตัวละครทันที เพลงนี้ถูกใช้ในฉากโปรโมท จุดไคลแมกซ์ในทีมแฟนเมด และงานคัฟเวอร์ต่างๆ เยอะจนกลายเป็นหนึ่งในเพลงที่ถูกร้องในคาราโอเกะโดยแฟนอนิเมะ ทั้งยังถูกแชร์วนบนโซเชียลมีเดียอย่างต่อเนื่อง แม้คนที่ไม่ได้ดูซีรีส์ก็รู้จักได้จากท่อนฮุกที่ติดหู นอกจากนี้ชื่อวงก็มีฐานแฟนเยอะอยู่แล้ว ทำให้การปล่อยซิงเกิลนี้ได้แรงส่งจากแฟนเพลงทั่วไปด้วย ไม่ใช่เฉพาะแฟนอนิเมะเท่านั้น นอกจาก 'Cry Baby' แล้ว เพลงประกอบอื่นๆ ของ 'โตเกียว รี เวน เจอร์' ก็มีคนชื่นชอบในวงจำกัด เช่นเพลงปิดที่เรียกอารมณ์ให้ซึมลึกขึ้นหรืออินเสิร์ตที่ใช้ในฉากสำคัญ แต่ถาต้องเลือกเพลงเดียวที่ได้รับความนิยมที่สุดและมีผลกระทบถึงคนดูอย่างกว้างขวาง เพลงนั้นคือ 'Cry Baby' แน่นอน เพลงนี้ยังคงเป็นเพลงเปิดที่เวลาได้ยินแล้วจะทำให้หัวใจเต้นตามจังหวะของการต่อสู้และความเสียดายของตัวละคร — นี่คือความรู้สึกที่ทำให้มันคงอยู่ในความทรงจำของแฟนๆ ต่อไป

เกือบลืมนับถอยหลังเลยว่าช่วงนั้นเราตื่นเต้นกันขนาดไหนเมื่อลือกันว่า 'Tokyo Revengers' ภาคสองจะมา — แต่คำตอบจริง ๆ คือภาคสองเริ่มออกอากาศพร้อมญี่ปุ่นในวันที่ 8 มกราคม 2023 และในไทยก็มีวิธีดูแบบถูกลิขสิทธิ์เกือบจะพร้อมกัน ฉันติดตามการฉายแบบซับไทยผ่านบริการสตรีมมิ่งที่ได้ลิขสิทธิ์ ซึ่งมักจะปล่อยตอนใหม่ ๆ แบบสตรีมพร้อม ๆ กับญี่ปุ่นหรือช้ากว่าไม่กี่ชั่วโมง ข้อดีคือได้รับซับไทยที่ถูกต้องและความคมชัดเต็ม ๆ ไม่ต้องรอนาน ส่วนคนที่รอพากย์ไทยอาจต้องรอกันอีกเป็นสัปดาห์หรือหลายเดือนตามช่องทางจัดจำหน่ายในไทย มุมมองส่วนตัว: เห็นการเริ่มต้นภาคสองแล้วรู้สึกว่าโทนเรื่องถูกยกระดับมาก โดยเฉพาะพาร์ต 'Christmas Showdown' ที่ฉากปะทะและอารมณ์ของตัวละครดูมีมิติขึ้น การได้ดูแบบออกอากาศไล่เลี่ยกับญี่ปุ่นทำให้การลุ้นต่อสัปดาห์มันยังคงมีเสน่ห์อยู่ จบตอนแล้วคุยกับเพื่อนได้ทันใจกว่าเดิมจริง ๆ

มองกลับไปที่ 'โตเกียวรีเวนเจอร์ส' ภาคสอง นี่เป็นบทที่เน้นการปะทะระหว่างโตมันกับกลุ่มวาลฮัลล่าอย่างหนักหน่วง — ทั้งในแง่ของการต่อสู้จริงจังและผลกระทบทางจิตใจของตัวละคร เราเข้าใจว่าภาคนี้มีทั้งหมด 12 ตอน ซึ่งเป็นจำนวนที่พอให้ทีมงานขัดเกลาฉากแอ็กชันกับช่วงดราม่าได้พอดี และจบลงด้วยการปิดฉากของที่หลายคนเรียกกันว่า 'Christmas Showdown' ทั้งฉากบู๊ฉากเผชิญหน้า และช่วงที่ตัวละครต้องตัดสินใจเปลี่ยนโฉมกลุ่ม ต่างถูกนำเสนอเพื่อปูทางไปสู่ปมใหญ่ที่ยังไม่คลี่คลาย การจบของภาคสองไม่ได้เป็นการแก้ปัญหาทั้งหมดแบบสะเด็ดน้ำ แต่เป็นการสรุปความขัดแย้งของเหตุการณ์คริสต์มาสในช่วงเวลาหนึ่ง: โตมันผ่านการทดสอบอย่างหนักและมีบาดแผลทั้งกายและใจ หลายความสัมพันธ์ถูกสั่นคลอน ความลับบางอย่างถูกเปิดออก และแผนการของตัวร้ายยังคงทำให้เส้นเวลาไม่สงบ นั่นทำให้จบตอนสุดท้ายกลิ่นออกมาเป็นความบอบช้ำปนความหวังเล็ก ๆ ว่าการแก้ไขครั้งต่อไปจะมีประสิทธิภาพมากขึ้น ความรู้สึกหลังดูจบคือความกระหายในคำตอบเพิ่มเติมและอยากเห็นว่าเหตุการณ์เหล่านี้จะพาไปสู่บทต่อไปอย่างไร — ภาคสองจึงทำหน้าที่ได้ดีทั้งเป็นบทสรุปของคอนฟลิกต์ช่วงหนึ่งและเป็นจุดเริ่มต้นที่ขมของบทต่อไป