ภาพยนตร์ที่ดัดแปลงจากเสียงเพรียกจากคธูลูมีเวอร์ชันไหนบ้าง?

การดัดแปลงที่ตรงไปตรงมาที่สุดของโลกคธูลูคงต้องยกให้ภาพยนตร์เงียบแบบสไตล์คลาสสิกอย่าง 'The Call of Cthulhu' (2005) ที่ผลิตโดยกลุ่มผู้คลั่งไคล้ผลงานของ H.P. Lovecraft เอง งานชิ้นนี้ทำให้ฉันชอบใจตรงที่มันพยายามจำลองบรรยากาศของนิยายอย่างละเอียด ทั้งภาพขาวดำ มุมกล้องแบบหนังเก่า และการใช้ข้อเขียนเป็นหัวใจของการเล่าเรื่อง ทำให้ความรู้สึกของการค้นพบสิ่งที่เกินมนุษย์ยังคงหลอนจริง ในอีกด้านหนึ่งมีผลงานที่จับเอาธีมและอารมณ์ของคธูลูมาปรุงใหม่แทนการยกเรื่องตรงๆ อย่าง 'The Whisperer in Darkness' (2011) ที่ยังคงรักษาส่วนผสมของความลึกลับและความหวาดกลัวจากสิ่งต่างโลกได้อย่างน่าสนใจ ส่วนหนังเก่าที่นำเอาองค์ประกอบของตำนานมาปรับใช้แบบฮอลลีวูดสมัยก่อนอย่าง 'The Dunwich Horror' (1970) ก็เป็นตัวอย่างของการแปลความที่แปลกแต่มีเสน่ห์ ฉันมองว่าการดัดแปลงพวกนี้ไม่จำเป็นต้องตรงตัวที่สุด สิ่งที่สำคัญคือการรักษาความรู้สึกของความไม่เข้าใจและความกลัวต่อสิ่งที่มนุษย์ไม่อาจเข้าใจได้ — นี่แหละคือหัวใจแท้จริงของคธูลูในจอภาพยนตร์

ฉันเคยสงสัยมานานว่าชื่อเสียงของเรื่องสั้นนี้จะถูกแปลเป็นไทยในแบบที่รักษารสชาติความหลอนแบบดั้งเดิมไว้ได้หรือไม่ และคำตอบคือ: มีฉบับแปลภาษาไทยของ 'The Call of Cthulhu' ปรากฏอยู่บ้างในรูปแบบหนังสือรวมเรื่องสั้นและรวบรวมผลงานของ H.P. Lovecraft ที่จัดพิมพ์ในไทย หลายครั้งชื่อนี้จะถูกแปลในสำนวนใกล้เคียงกัน เช่น 'เสียงเพรียกจากคธูลู' หรือ 'เสียงเรียกแห่งคธูลู' ขึ้นกับผู้แปลและสำนักพิมพ์แต่ละเจ้า ความแตกต่างระหว่างฉบับหนึ่งกับอีกฉบับมักจะอยู่ที่โทนภาษาและการเลือกใช้ศัพท์โบราณหรือร่วมสมัย บางฉบับคงความเป็นภาษาเก่าให้ความรู้สึกระยับระยับของบันทึกโบราณ ขณะที่บางฉบับเลือกใช้ถ้อยคำที่กระชับขึ้นเพื่อให้คนอ่านยุคใหม่เข้าถึงง่ายขึ้น ส่วนตัวแล้วฉันชอบฉบับที่แปลแล้วยังรักษาจังหวะของประโยคยาว ๆ และทิ้งบรรยากาศความไม่แน่นอนเอาไว้ เพราะมันช่วยให้ภาพของความสยองค่อย ๆ แทรกซึมเข้ามาแทนที่การช็อตสยองโดยทันที ถ้าต้องเลือกระหว่างฉบับเก่าที่มีน้ำหนักทางประวัติศาสตร์ กับฉบับใหม่ที่อ่านลื่นกว่า ฉันมักจะพกใจสองด้าน: อ่านฉบับที่รักษาสไตล์เดิมเพื่อซึมซับบรรยากาศ แล้วอ่านฉบับที่แปลใหม่เพื่อจับความหมายที่เข้าใจง่ายขึ้น ผลลัพธ์มักทำให้เข้าใจความซับซ้อนของเรื่องได้ดีขึ้นกว่าอ่านแค่ฉบับเดียว

ฉันคิดว่าย่อหน้าที่แฟนๆ พูดถึงมากที่สุดจาก 'The Call of Cthulhu' คือฉากตอนสุดท้ายที่ความเป็นจริงถูกแหวกออกและความโหดร้ายของจักรวาลเผยตัวออกมาอย่างไม่ปราณี ฉากนั้นไม่ได้มีฉากต่อสู้ยักษ์หรือเอฟเฟกต์อลังการ แต่เป็นภาพของเมืองโบราณใต้ทะเลที่ดูเหมือนไม่เป็นไปตามกฎเรขาคณิตปกติ และความรู้สึกว่ามีสิ่งมีชีวิตยักษ์ทรงพลังที่ไม่ใช่มนุษย์กำลังตื่นขึ้น มุมมองของเรื่องเล่าเน้นที่ผลกระทบต่อจิตใจของผู้พบเห็นมากกว่าการอธิบายรูปร่างอย่างชัดเจน ทำให้แต่ละคนจินตนาการต่อเติมแตกต่างกันออกไป และนั่นเองที่ทำให้ฉากนี้ค้างอยู่ในปากคำของแฟนๆ สำหรับฉัน จุดแข็งของฉากนี้อยู่ที่การเล่นกับพื้นที่ว่างระหว่างสิ่งที่บอกกับสิ่งที่ซ่อน ช่วงจังหวะหลังจากการเปิดเผยเป็นการย้ำว่ามนุษย์แค่มองเห็นเศษเสี้ยวของความจริงเท่านั้น หลายคนจะพูดถึงบรรทัดสุดท้ายหรือภาพที่ผู้เล่าเห็นก่อนลงเฟดออก เพราะมันทิ้งช่องว่างให้ความกลัวยังคงกระพือในหัวผู้อ่านต่อ นี่จึงไม่ใช่แค่ฉากหนึ่งในนิยาย แต่เป็นต้นแบบของแนวคิดสยองขวัญเชิงจักรวาลที่นักเขียนและแฟนๆ เอาไปเล่า ตีความ และนำไปต่อยอดจนกลายเป็นมรดกด้านบรรยากาศที่ยังมีอิทธิพลมาจนทุกวันนี้

แฟนเพลงแนวสยองขวัญต้องฟังตัวนี้! เสียงเพรียกจากคธูลูในตำนานเทพเจ้าเลวีอาธานนั้นมีเพลงประกอบอยู่จริง แถมยังสร้างบรรยากาศได้น่าสะพรึงกลัวแบบสุดๆ ลองนึกถึงช่วงที่ตัวละครหลักยืนอยู่กลางทะเลทรายตอนกลางคืน แล้วได้ยินเสียงกระซิบเบาๆ ที่ค่อยๆ ดังขึ้นจนแทบจะระเบิดหู มันช่างเข้ากับฉากเหลือเกิน เพลงที่ใช้ชื่อ 'The Call of Kthulu' โดยวงเมทัลชื่อดัง Metallica ก็เป็นหนึ่งในตัวอย่างที่หยิบเอาความลี้ลับของคธูลูมาผสมกับดนตรีจนเกิดเป็นความน่าสะพรึงกลัวแบบไม่เหมือนใคร เสียงกีตาร์ที่เหมือนกำลังครวญครางตามหาเหยื่อ ผสมกับจังหวะกลองที่หนักแน่นราวกับก้าวเท้าของสัตว์ประหลาด ทำให้เพลงนี้กลายเป็นเพลงโปรดของใครหลายคนที่ชื่นชอบเรื่องราวของ Cthulhu Mythos แต่ละเวอร์ชันที่นำเสนอเสียงเพรียกนี้ก็ต่างกันไป บางทีก็เป็นเสียงประสานที่ฟังดูน่าสะพรึง บางทีก็เป็นคำพูดที่ถูกบิดเบือนจนฟังไม่รู้เรื่อง แต่ทั้งหมดล้วนแล้วแต่สร้างอารมณ์ร่วมให้กับผู้ฟังได้อย่างดี ราวกับว่าเราเองก็กำลังได้ยินเสียงเรียกจากสิ่งนั้นอยู่จริงๆ

เราเคยเปิดเพลงประกอบจากหนังสั้นที่ดัดแปลง 'The Call of Cthulhu' แล้วรู้สึกผวาแบบไม่ทันตั้งตัว เพลงเด่นที่มักจะติดหูในทางภาพยนตร์แนวนี้คือธีมหลักแบบคอรัสต่ำ ๆ ผสมกับสังเคราะห์เสียงดรอนท์และแอมเบียนต์ลอย ๆ ที่ทำให้เหมือนมีคลื่นยักษ์ใต้น้ำกำลังเคลื่อน วิธีกระจายเสียงแบบนี้เห็นได้ชัดในซีนการตื่นของสิ่งมีชีวิต—คอรัสโอเวอร์ไดรฟ์กับความผิดเพี้ยนของสายเสียงมนุษย์สร้างความรู้สึกไม่เป็นธรรมชาติอย่างจับต้องได้ ในมุมมองของคนชอบวิเคราะห์ดนตรี เพลงเด่นอื่น ๆ ที่น่าจดจำคือพาร์ทเปียโนแบบโมทิฟสั้น ๆ ที่ถูกแทรกเป็นจังหวะ ๆ ก่อนเหตุการณ์สำคัญ และเสียงระฆังหรือโลหะสั่นซ้ำ ๆ ที่ทำหน้าที่เป็นสัญลักษณ์ของการปลุกครั้งใหญ่ การจัดวางไดนามิกมักเริ่มจาก silence ไปสู่เสียงเล็ก ๆ แล้วเพิ่มชั้นเครื่องดนตรีจนเป็นโคโตนสุดท้าย ซึ่งพอรวมกับเสียงคอรัสหรือสังเคราะห์จะกลายเป็นซาวด์สเคปที่ติดตาและติดหูอีกยาว ๆ ฉันทิ้งท้ายด้วยความรู้สึกว่าเพลงในงานพวกนี้ไม่จำเป็นต้องมีเมโลดี้จับใจเท่านั้น แต่อาศัยบรรยากาศและการเพิ่ม-ลดความตึงเครียดที่ทำให้ฉากกลายเป็นฝันร้ายที่ฟังได้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า

เสียงเพรียกจากคธูลูใน 'The Call of Cthulhu' ของ H.P. Lovecraft สร้างความหวาดกลัวได้หลายรูปแบบ แต่สำหรับฉันแล้วฉากที่ตราตรึงที่สุดคือตอนที่นักสำรวจเรือพบรูปปั้นคธูลูที่เกาะร้าง ความอธิบายของ Lovecraft ที่เล่าถึงโครงสร้างทางเรขาคณิตที่ผิดธรรมชาติของสิ่งก่อสร้าง รวมถึงความรู้สึกที่ว่า 'มีอะไรบางอย่าง' กำลังเฝ้ามองจากใต้ผืนน้ำ ทำให้รู้สึกอึดอัดตั้งแต่แรกพบ สิ่งที่ทำให้ฉากนี้น่าสยดสยองไม่ใช่แค่การปรากฏตัวของคธูลู แต่เป็นวิธีที่ตัวละครหลักค่อยๆ ตระหนักว่าสิ่งที่พวกเขาเผชิญอยู่เกินกว่าความเข้าใจของมนุษย์ มันค่อยๆ คืบคลานเข้ามาในจิตใจ เหมือนเสียงกระซิบที่ค่อยๆ ดังขึ้นจนไม่สามารถเพิกเฉยได้ ตอนจบที่ตัวละครเกือบบ้าคลั่งจากสิ่งที่ได้เห็นยังทิ้งความรู้สึกไม่สบายใจให้ผู้อ่านนานหลังจากปิดหนังสือ

เพลงประกอบสามารถทำให้ภาพของสิ่งที่ไม่อธิบายได้ขยับเข้ามาใกล้จนรู้สึกหนาวที่หลังได้ — นี่คือความคิดแรกที่ผุดขึ้นมาเมื่อรำลึกถึงเพลงแนวคธูลูแบบที่ตราตรึงใจฉันมากที่สุด เสียงกีตาร์ไฟฟ้าแผ่วๆ ผสมกับซินธ์บรรยากาศใน 'Silent Hill 2' ทำให้ความหวาดกลัวกลายเป็นเรื่องส่วนตัวได้ ช่วงที่เพลง 'Theme of Laura' ค่อยๆ ไต่ขึ้นมาในฉากที่ตัวละครเดินผ่านห้องที่ทั้งชื้นและเงียบ เสียงดนตรีไม่ประกาศว่ามีอะไร แต่สร้างช่องว่างให้จินตนาการทำงานแทน ฉันชอบวิธีที่เพลงใช้พื้นที่ว่างทางเสียงเป็นตัวขยายความไม่แน่นอน — มันเหมือนเสียงเพรียกที่ไม่ได้บอกตำแหน่งของผู้เรียก ด้านของเกมที่พาไปสู่ความรู้สึกหลุดลอยจากโลกปกติ 'Bloodborne' ให้ซาวด์แทร็กที่หนักแน่นด้วยออร์เคสตร้าและโครัสที่เหมือนเสียงอธิษฐานในโรงโบสถ์ ทำให้ฉากเมืองหมอกและสิ่งมีชีวิตจากความฝันกลายเป็นการบรรเลงของความหลงใหลและความตกตะลึง ฉันมองว่าเพลงในเกมแบบนี้ไม่ใช่แค่แบ็กกราวนด์ แต่มันคือผู้เล่าเรื่องคนที่สองที่ชี้นำอารมณ์ผู้เล่นไปยังจุดที่น่ากลัวที่สุด สุดท้าย เพลงประกอบจากเกม 'Call of Cthulhu' เวอร์ชันล่าสุดมีความตั้งใจจะคงบรรยากาศของต้นฉบับให้ได้ — เสียงแผ่ว เส้นเมโลดี้ที่เหมือนกระซิบ และเสียงเพอร์คัสชันเบาๆ ทำให้ฉากค้นคว้าและเดินสำรวจเปล่งเสียงเพรียกออกมาอย่างเงียบๆ เมื่อใดที่ฉันได้ฟังแทร็กเหล่านี้ตอนเล่นกลางดึก มันทำให้นึกถึงใบหน้าของท้องทะเลที่นิ่งสงบแต่ซ่อนบางอย่างที่รอเวลาได้อย่างสมบูรณ์ แบบนั้นแหละคือความน่าจดจำของ OST แนวคธูลู

เสียงเพรียกจากคธูลูในตำนานลัทธิ Cthulhu Mythos มักถูกอ้างถึงในสื่อต่างๆ ทั้งนวนิยายและภาพยนตร์ แต่สำหรับอนิเมะแล้ว แทบจะไม่มีผลงานที่นำเสนอตัวละครนี้โดยตรง บางทีอาจเพราะความน่ากลัวและความซับซ้อนทางจิตวิทยาที่แฝงอยู่ในตัวคธูลูนั้นยากต่อการถ่ายทอดเป็นภาพเคลื่อนไหว อย่างไรก็ตาม มีอนิเมะบางเรื่องที่ได้รับแรงบันดาลใจจากแนวคิดนี้ โดยเฉพาะเรื่อง 'Haiyore! Nyaruko-san' ที่นำเสนอตัวละครลัทธิ Cthulhu แต่ในรูปแบบโมเอะและตลกขบขัน ซึ่งเป็นมุมมองที่แตกต่างจากต้นฉบับอย่างสิ้นเชิง สำหรับหนังสือนั้น มีมากมายตั้งแต่ต้นฉบับของ H.P. Lovecraft อย่าง 'The Call of Cthulhu' ที่เป็นงานคลาสสิกสุดๆ หรือหนังสือยุคหลังที่ต่อยอดแนวคิดนี้ เช่น 'The Ballad of Black Tom' ที่เล่าเรื่องใหม่จากมุมมองของคนผิวสี มีทั้งความน่ากลัวแบบเดิมแต่เพิ่มมิติทางสังคมเข้าไปด้วย ตอนนี้มีหนังสือแปลไทยแล้วหลายเล่ม น่าจะหาอ่านได้ไม่ยากในร้านหนังสือใหญ่ๆ

ครั้งแรกที่ได้เปิดอ่าน 'เสียงเพรียกจากคธูลู' ฉันรู้สึกเหมือนถูกดึงเข้าไปในปริศนาแยกชิ้นส่วนที่นักเขียนวางไว้ช้าๆ ให้เราเก็บชิ้นส่วนจนเห็นภาพใหญ่ เรื่องย่อโดยย่อคือ เรื่องราวถูกเล่าเป็นเอกสารที่ผู้เล่าเก็บรวบรวมจากบันทึก เหตุการณ์ และคำให้การหลายชิ้นเกี่ยวกับความเป็นไปที่แปลกประหลาด: ฝันประหลาดของคนทั่วโลก บทบันทึกของนักโบราณคดีที่พบรูปปั้นแปลกๆ และคดีของเจ้าหน้าที่ตำรวจที่ตามจับลัทธิลึกลับ ทั้งหมดชี้ไปยังการมีอยู่ของสิ่งมีชีวิตโบราณชื่อ คธูลู ซึ่งนอนหลับอยู่ใต้เมืองจมราชอาณาจักรที่เรียกว่า R'lyeh พล็อตไคลแม็กซ์คือการที่ชาวเรือหรือผู้พบเห็นเจอหลักฐานว่ามีบางสิ่งตื่นขึ้นมา ช่วงสั้นๆ ที่เมืองโบราณโผล่ขึ้นและมีการพบเห็นรูปร่างยักษ์ เป็นการย้ำว่าโลกของเราเป็นเพียงจุดเล็กๆ ในจักรวาลที่มีสิ่งเกินคาดหมายและไม่จำเป็นต้องมีเจตนาดีกับมนุษย์ ประเด็นสำคัญไม่ได้อยู่ที่รายละเอียดของสัตว์ประหลาดเท่านั้น แต่เป็นบรรยากาศของความหวาดหวั่น การสัมผัสกับความไม่เข้าใจ และความคิดที่ว่าเหตุการณ์เหล่านี้หลุดออกจากกรอบตรรกะปกติของเรา ฉันชอบส่วนที่ไม่ให้คำตอบชัดเจน เล่าเป็นชิ้นส่วนแบบนี้ทำให้ความน่าสะพรึงอยู่ในหัวผมต่อไปหลังอ่านจบ เหมือนโลกยังคงสั่นไหวใต้ผิวที่สงบของชีวิตประจำวัน ซึ่งเป็นสิ่งที่ติดอยู่ในความคิดนานกว่าแค่ฉากผาดโผน

พูดถึง 'รวมเรื่องเล่าในเงามืด' แล้ว การอ้างอิงถึงเสียงเพรียกจากคธูลูเป็นหนึ่งในองค์ประกอบที่สร้างบรรยากาศลึกลับได้ดีมาก ตอนที่ฉันชอบเป็นพิเศษคือตอน 'เสียงจากความว่างเปล่า' ที่ตัวละครหลักได้ยินเสียงกระซิบแปลกๆ คล้ายภาษาที่ไม่คุ้นเคย ทีแรกนึกว่าเป็นเสียงลมพัดผ่านซากโบราณสถาน แต่พอเดินเข้าไปใกล้กลับพบว่ามันเป็นเสียงสะท้อนจากหินรูปร่างประหลาด ซึ่งต่อมาถูกเปิดเผยว่าเป็นเศษเสี้ยวของคธูลูที่หลงเหลืออยู่ ความน่ากลัวของตอนนี้อยู่ที่การเล่าแบบค่อยเป็นค่อยไป เริ่มจากเสียงกระซิบเบาๆ จนทวีความรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ พร้อมกับภาพจิตหลอนที่ชัดเจนขึ้นทุกที เสียงเพรียกในที่นี้ไม่ได้เป็นแค่เอฟเฟกต์สยองขวัญธรรมดา แต่มันสะท้อนถึงความพยายามของคธูลูที่จะติดต่อกับโลกมนุษย์ผ่านช่องโหว่ระหว่างมิติ สุดท้ายตัวละครแทบบ้าไปเลยเมื่อพบว่าสิ่งที่ได้ยินไม่ใช่เสียงภาษาต่างดาว แต่เป็น 'ความคิด' ของสิ่งนั้นที่เล็ดลอดเข้ามาในหัวเขาโดยตรง