คธูลู

เราเพิ่งรู้สึกว่ามันหนักแน่นขึ้นเมื่อเห็นภาพพิมพ์เก่า ๆ ที่ใช้สัญลักษณ์ของคธูลูเป็นจุดศูนย์กลางในนิทรรศการหนึ่ง

สัญลักษณ์ของ 'คธูลู' ในบริบทดั้งเดิมมักเป็นตัวแทนของสิ่งที่ไม่อาจเข้าใจได้และความเป็นอื่นที่ยิ่งใหญ่กว่ามนุษย์ มันไม่ใช่แค่องค์ประกอบตกแต่ง แต่เป็นเครื่องหมายของความเล็กน้อยของมนุษย์เมื่อเทียบกับจักรวาล นั่นทำให้นักเขียนและศิลปินใช้สัญลักษณ์นี้เพื่อสื่อถึงความกลัวทางปรัชญา เช่น ความเป็นไปได้ที่โลกมีมิติที่เราไม่ตระหนัก

ในแง่การใช้งานศิลป์ ผมชอบที่ศิลปินนำสัญลักษณ์มาเล่นกับสเกล แสงเงา และพื้นผิว เพื่อสร้างความรู้สึกไม่สบายตา บางครั้งสัญลักษณ์จะโผล่แบบไม่ชัดในฉากหลัง เพื่อบอกเป็นนัยว่ามีพลวัตที่เหนือการรับรู้ ขณะที่บางงานก็เอามาเป็นภาพเด่น จัดองค์ประกอบแบบซิมโบลิคเพื่อเน้นการล่มสลายของเหตุผล สิ่งที่ทำให้สัญลักษณ์นี้ทรงพลังคือการเปิดพื้นที่ให้ผู้ชมเติมความหมายเอง มากกว่าเป็นคำตอบสำเร็จรูป

ในฐานะคนที่ชอบภาพสยองขวัญแบบค่อยๆ เรียงชั้นบรรยากาศ ผมชอบมากเวลามังงะจับงานของ H.P. Lovecraft มาเล่าใหม่อย่างตั้งใจและเคารพต้นฉบับ

หนึ่งในกรณีที่ชัดเจนที่สุดคืองานของ Gou Tanabe ที่ทำมังงะแปลงเรื่องของ Lovecraft อย่างละเอียด — ในนั้นมีผลงานแปลงเรื่องอย่าง 'The Call of Cthulhu' และ 'At the Mountains of Madness' ซึ่งแสดงภาพของคธูลูและสิ่งชั่วร้ายอื่นๆ ในรูปแบบภาพขาวดำที่เข้มข้น รายละเอียดฉากทะเลหรือซากปรักหักพังถูกขีดเส้นจนรู้สึกได้ถึงความเก่าของตำนาน ผมรู้สึกว่าเมื่ออ่านงานเหล่านี้แล้วมันมีทั้งความเศร้าและความเกรงกลัวในเวลาเดียวกัน

การวางคัทของ Gou Tanabe ทำให้คธูลูไม่ใช่แค่สัตว์ประหลาดยักษ์ แต่กลายเป็นสัญลักษณ์ของความไร้ขอบเขตและความไม่รู้ ความรู้สึกหลอนที่ตามมาหลังปิดหน้าสุดท้ายยังติดตา และนั่นแหละที่ทำให้มังงะแปลงเรื่องแบบนี้มีเสน่ห์สำหรับคนที่อยากเห็นคธูลูในรูปแบบภาพนิ่งที่หนักแน่น

ต้นกำเนิดของคธูลูเกี่ยวพันกับเรื่องเล่าชิ้นหนึ่งที่กลายเป็นตำนานในวงนักอ่านแนวสยองขวัญและเวียดวิช: มันปรากฏครั้งแรกในเรื่องสั้นชื่อ 'The Call of Cthulhu' เขียนโดย H.P. Lovecraft ตีพิมพ์ในนิตยสาร Weird Tales เมื่อปี 1928 และนั่นเป็นจุดเริ่มที่ชัดเจนที่สุด

การเล่าในเรื่องนั้นไม่ได้เน้นเล่าเรื่องราวของสัตว์ประหลาดแค่ตัวเดียว แต่สร้างเป็นการค้นพบชิ้นชิ้นของปริศนา—บทบันทึกของนักวิจัย ศาสนาเงียบที่สาบสูญ และเมืองจมใต้น้ำชื่อ 'R'lyeh' ซึ่งทำให้คธูลูดูเหมือนสิ่งมีชีวิตโบราณที่กำลังหลับใหล ราวกับเป็นประสบการณ์ทางวัฒนธรรมที่ถูกค้นพบทีละชิ้น ผมชอบวิธีที่ Lovecraft เล่นกับความไม่แน่ใจและความรู้สึกว่ามนุษย์เป็นเพียงฝุ่นเล็ก ๆ เทียบกับจักรวาลอันกว้างใหญ่

หลังจากนั้นแนวคิดและตัวละครก็ขยายเป็นตำนานใหญ่ที่เรียกว่า Mythos โดยเพื่อนนักเขียนและคนรุ่นหลัง เช่น August Derleth ช่วยขยายความและตีความใหม่ ๆ ให้คธูลูกลายเป็นสัญลักษณ์ของความกลัวที่เกินกว่ามนุษย์จะเข้าใจ แม้บางครั้งการตีความต่อมาจะหลุดจากเจตนารมณ์ดั้งเดิมของ Lovecraft แต่ฐานที่ทำให้คธูลูมีพลังจนยังคงถูกอ้างถึงในงานศิลป์ต่าง ๆ ก็ยังคงมาจากเรื่องสั้นชิ้นนั้น — นี่คือที่มาที่ทำให้คธูลูไม่เคยหายไปจากจินตนาการของคนรุ่นแล้วรุ่นเล่า

แนะนำให้เริ่มจากเรื่อง 'The Call of Cthulhu' เพราะมันคือประตูที่เปิดโลกของความหวาดกลัวเชิงจักรวาลได้ชัดที่สุดและกระชับที่สุดในงานของเลิฟคราฟต์ ฉันชอบจังหวะการเล่าแบบสั้น ๆ ของเรื่องนี้ที่ยังคงทิ้งความไม่รู้และความคลุมเครือให้ยาวนานกว่าที่อ่านจบไปแล้ว

บทความสืบสวน ตำนานโบราณ และการค้นพบที่ค่อย ๆ ทับซ้อนกันทำให้สมดุลระหว่างความตื่นเต้นและความหลอนลงตัวมาก เมื่ออ่านฉันรู้สึกเหมือนกำลังประกอบชิ้นส่วนปริศนาที่ไม่อยากให้สมบูรณ์ เพราะความไม่สมบูรณ์นั่นเองที่ทำให้ความหลอนฝังลึก

ถ้าซื้อรวมเล่มฉบับภาษาไทย ลองหาเล่มที่รวมเรื่องสั้นต้น ๆ ด้วย เรื่องสั้นอื่น ๆ ในเล่มจะช่วยต่อยอดความเข้าใจในธีมของจักรวาลและบรรยากาศได้ดี จบการอ่านแล้วมักมีความรู้สึกอยากกลับมาอ่านซ้ำอย่างช้า ๆ เพื่อจับสัญญาณที่พลาดไป และนั่นแหละคือเสน่ห์ที่ทำให้ฉันยังวนกลับมาอ่านซ้ำอยู่เสมอ

แหล่งซื้อของ 'คธูลู' ในไทยมีหลายรูปแบบที่ฉันคุ้นเคยและมักจะแวะดูบ่อย ๆ

ร้านของเล่นในห้างใหญ่ เช่น บริเวณชั้นที่ขายฟิกเกอร์ใน MBK หรือย่านสยาม มักจะมีของนำเข้าบางชิ้นตั้งโชว์ บางครั้งเป็นฟิกเกอร์ขนาดเล็กหรือพวกพวงกุญแจที่มีลิขสิทธิ์ เหมาะสำหรับคนอยากได้ของแท้แต่ไม่อยากสั่งจากต่างประเทศ

ออนไลน์คือตัวเลือกที่สะดวกสุดสำหรับผม — มีทั้ง Shopee, Lazada และร้านใน Instagram/ Facebook ที่นำเข้าเองหรือทำพรีออร์เดอร์ ถ้าอยากได้ของทำมือชัด ๆ ให้มองหาเพจหรือร้านที่ขายของเรซิ่นงานฝีมือ เพราะงานแบบนั้นมักมีความเป็นศิลปะสูงและได้ชิ้นที่ไม่เหมือนใคร พูดเลยว่าบางครั้งการรอพรีออร์เดอร์คุ้มค่า เพราะได้งานคุณภาพและช่วยสนับสนุนชุมชนคนทำงานศิลป์ท้องถิ่น

ฉันเคยสงสัยมานานว่าชื่อเสียงของเรื่องสั้นนี้จะถูกแปลเป็นไทยในแบบที่รักษารสชาติความหลอนแบบดั้งเดิมไว้ได้หรือไม่ และคำตอบคือ: มีฉบับแปลภาษาไทยของ 'The Call of Cthulhu' ปรากฏอยู่บ้างในรูปแบบหนังสือรวมเรื่องสั้นและรวบรวมผลงานของ H.P. Lovecraft ที่จัดพิมพ์ในไทย หลายครั้งชื่อนี้จะถูกแปลในสำนวนใกล้เคียงกัน เช่น 'เสียงเพรียกจากคธูลู' หรือ 'เสียงเรียกแห่งคธูลู' ขึ้นกับผู้แปลและสำนักพิมพ์แต่ละเจ้า

ความแตกต่างระหว่างฉบับหนึ่งกับอีกฉบับมักจะอยู่ที่โทนภาษาและการเลือกใช้ศัพท์โบราณหรือร่วมสมัย บางฉบับคงความเป็นภาษาเก่าให้ความรู้สึกระยับระยับของบันทึกโบราณ ขณะที่บางฉบับเลือกใช้ถ้อยคำที่กระชับขึ้นเพื่อให้คนอ่านยุคใหม่เข้าถึงง่ายขึ้น ส่วนตัวแล้วฉันชอบฉบับที่แปลแล้วยังรักษาจังหวะของประโยคยาว ๆ และทิ้งบรรยากาศความไม่แน่นอนเอาไว้ เพราะมันช่วยให้ภาพของความสยองค่อย ๆ แทรกซึมเข้ามาแทนที่การช็อตสยองโดยทันที

ถ้าต้องเลือกระหว่างฉบับเก่าที่มีน้ำหนักทางประวัติศาสตร์ กับฉบับใหม่ที่อ่านลื่นกว่า ฉันมักจะพกใจสองด้าน: อ่านฉบับที่รักษาสไตล์เดิมเพื่อซึมซับบรรยากาศ แล้วอ่านฉบับที่แปลใหม่เพื่อจับความหมายที่เข้าใจง่ายขึ้น ผลลัพธ์มักทำให้เข้าใจความซับซ้อนของเรื่องได้ดีขึ้นกว่าอ่านแค่ฉบับเดียว

เริ่มจากโครงทรงง่าย ๆ ก่อนแล้วค่อยเติมรายละเอียดทีหลังจะช่วยให้ไม่หลงทางในตอนเริ่มวาดคธูลูแบบง่ายสำหรับมือใหม่

ฉันชอบเริ่มด้วยวงกลมสำหรับหัว และรูปวงรีสำหรับลำตัว จากนั้นกาวางเส้นกากบาทเบา ๆ เพื่อกำหนดแนวหน้า-หลังของหน้าและจุดที่แขนหรือปีกจะยึดติด อย่าเพิ่งลงรายละเอียดที่หนวด ให้คิดเป็นเส้นโค้งง่าย ๆ หลายเส้นแล้วจัดวางให้สมดุล ลองทำเงาซิลูเอตต์ (หรือวาดเป็นเงาเข้มๆ) เพื่อเช็กว่าทรงรวมแล้วอ่านออกเป็นคธูลูหรือไม่

เมื่อโครงรวมแล้ว ค่อยเพิ่มลายผิวเช่นเกล็ดหรือรอยย่นแบบไม่เป็นระเบียบ และปรับความหนาเส้นให้แตกต่างระหว่างขอบนอกกับเส้นภายในเพื่อให้ตัวดูชัดขึ้น ฉันมักจะดูงานต้นฉบับของ 'The Call of Cthulhu' เพื่อจับโทนดำขรึมแล้วดัดแปลงให้เรียบง่ายขึ้น ผลลัพธ์มักออกมาดูน่ากลัวแต่ยังเป็นมิตรพอสำหรับคนเริ่มหัดวาด

แฟนตัวยงของนิยายสยองขวัญยุคเก่าอย่างผมมักจะเห็นคธูลูเป็นภาพแทนของความเป็น 'ความไม่รู้ที่ยิ่งใหญ่' มากกว่าจะเป็นมอนสเตอร์ตัวหนึ่งอย่างเดียว

คธูลูในต้นแบบของฮาวเวิร์ด ฟิลลิปส์ เลิฟคราฟท์ใน 'The Call of Cthulhu' ทำหน้าที่เป็นสัญลักษณ์ของจักรวาลที่ไม่สนใจมนุษย์ — สิ่งนั้นทำให้เกิดความหวาดกลัวไม่ใช่เพราะมันร้ายกาจเท่านั้น แต่เพราะมันทำให้ความหมายและความมั่นคงของชีวิตมนุษย์ดูเล็กลงไปทันที การอ่านฉากคลื่นทะเลลึกและพิธีกรรมลับ ๆ ทำให้ผมนึกถึงการท้าทายขีดจำกัดความรู้และความเชื่อเดิม ๆ ที่มนุษย์ถือกัน

นอกจากนี้ คธูลูยังถูกดัดแปลงเป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่ซับซ้อน — บางครั้งเป็นตัวแทนของความว่างเปล่าทางปรัชญา บางครั้งถูกใช้เสียดสีระบบอำนาจหรือความกลัวต่อความต่างในสังคม การเห็นรูปคธูลูบนเสื้อยืดหรือของเล่นพลัชเชียร์ทำให้ผมยิ้มได้ เพราะสิ่งที่ครั้งหนึ่งเป็นความสยองขวัญสุดขั้วกลับกลายเป็นส่วนหนึ่งของภาษาวัฒนธรรมป๊อป ที่สำคัญคือตัวสัญลักษณ์นั้นยังเปิดพื้นที่ให้ชุมชนต่าง ๆ มาแปลความหมายใหม่ ๆ ได้อย่างไม่สิ้นสุด

ในโลกของมังงะดัดแปลงงานของ H.P. Lovecraft มีผลงานที่ผมชอบชี้ให้คนอ่านดูเสมอ เพราะมันใส่รายละเอียดต้นฉบับได้อย่างขลังและน่ากลัว 'The Call of Cthulhu' เวอร์ชันมังงะโดย Gou Tanabe นั้นคือหนึ่งในตัวอย่างชัดเจน: ภาพงามสะดุดตาและการเล่าเรื่องที่ยึดโครงร่างของนิยายต้นฉบับ ทำให้ความรู้สึกของความเล็กกระจ้อยร่อยเมื่อเทียบกับสิ่งที่ใหญ่หลวงยังคงอยู่ครบ

ผมมักจะบอกว่าถ้าอยากเห็น Cthulhu แบบตรงๆ และได้อารมณ์ Lovecraft เต็มๆ ให้หาเล่มของ Gou Tanabe มาอ่าน เขายังทำผลงานดัดแปลงเรื่องอื่น ๆ ของ Lovecraft ด้วย เช่น 'At the Mountains of Madness' ซึ่งช่วยให้เห็นว่าภาพวาดในมังงะสามารถสะกดอารมณ์หลอนแบบโบราณได้ยังไง — จบบทด้วยความหนักแน่นเหมือนงานวิจัยโบราณที่ไม่ควรถูกรบกวน