ภาพยนตร์โพรมีธีอุส อ้างอิงตำนานกรีกอย่างไร

บอกเลยว่าฉันมองโพรมีธีอุสเหมือนเป็นตัวละครที่ถูกตีความซ้ำแล้วซ้ำอีกจนแทบไม่มีเวอร์ชันเดียวกันสองแบบ เวอร์ชันโบราณในงานของฮีซิออด (Hesiod) ให้ภาพโพรมีธีอุสเป็นคนฉลาดเจ้าแผนการที่หลอกซุสเรื่องเครื่องเซ่นและขโมยไฟให้มนุษย์ ผลลัพธ์คือความสมดุลของจักรวาลถูกแตะต้อง—มนุษย์ได้ความรู้และความเป็นอารยะ แต่ก็ต้องแลกด้วยโทษจากเทพและการส่งพานโดร่าเข้ามาเป็นต้นตอของความทุกข์ นี่คือมุมมองที่เน้นเรื่องการลงโทษของจักรวาลและการรักษาระเบียบของเทพ พอมาเป็นงานละครของ 'Prometheus Bound' ภาพเปลี่ยนไปเป็นคนละขั้ว โพรมีธีอุสถูกวาดเป็นผู้ให้ที่ยอมทุกข์ทรมานเพื่อมนุษยชาติ ถูกตรึง ถูกทรมาน แต่มีความชอบธรรมมากกว่าในสายตาผู้ชม ส่วนนักเขียนโรแมนติกอย่างใน 'Prometheus Unbound' กลับยกเขาเป็นฮีโร่แห่งการปลดปล่อยและความหวัง นี่คือการเปลี่ยนเฟรมจาก ‘คนหลอกเทพ’ เป็น ‘นักปฏิวัติเพื่อมนุษยชาติ’ ทั้งอำนาจของการให้ไฟกลายเป็นสัญลักษณ์ของความรู้ เทคโนโลยี และการต่อต้านอำนาจเผด็จการ ท้ายที่สุด ฉันเห็นว่าแตกต่างสำคัญไม่ได้อยู่ที่พล็อตพื้นฐานเท่านั้น แต่มันอยู่ที่การตีความคุณค่าของการกระทำ ผู้เขียนแต่ละยุคเลือกจะเน้นโทษหรือเน้นคุณประโยชน์ เลือกให้โพรมีธีอุสเป็นคนผิดหรือเป็นผู้กอบกู้ และนั่นทำให้เรื่องเดียวกันดูเหมือนได้ชีวิตใหม่เสมอ — ส่วนตัวแล้วฉันชอบทั้งสองมุม เพราะทั้งสองข้างช่วยให้เราคิดซ้ำเรื่องความรับผิดชอบและผลลัพธ์ของพลังที่มอบให้มนุษย์

ภาพแรกของ 'Prometheus' พาฉันเข้าไปยังภาพที่กว้างใหญ่และเงียบสงบ แล้วค่อยๆ เลื่อนจากความอลังการของจักรวาลมาสู่ความใกล้ชิดของมนุษย์ที่ตั้งคำถามใหญ่ ๆ ในชีวิต. การเดินเรื่องของภาพยนตร์เวอร์ชันนี้เป็นการผสมผสานระหว่างนิยายวิทยาศาสตร์และปรัชญา กลุ่มนักวิจัยและนักวิทยาศาสตร์ออกเดินทางโดยมีจุดประสงค์ค้นหาต้นตอแห่งชีวิต หลังจากพบสัญญาณจากดาวเคราะห์ที่คิดว่าเป็นบ้านของผู้สร้าง—หรือที่หนังเรียกว่าผู้ให้กำเนิด—เหตุการณ์กลับพลิกผันเมื่อเทคโนโลยีและความอยากรู้อยากเห็นดึงพวกเขาไปสู่ความเสี่ยงที่ไม่คาดคิด ฉันชอบวิธีที่หนังให้ตัวละครมีมุมมองทั้งด้านศรัทธาและความสงสัย นำโดยนักวิจัยที่ยึดมั่นในศรัทธาและนักวิทยาศาสตร์ที่ไล่ตามหลักฐาน ฉากเด่นบางฉากที่ยังตรึงใจฉันคือการค้นพบสิ่งที่เรียกว่า 'วิศวกร' และของเหลวประหลาดที่เปลี่ยนแปลงสิ่งมีชีวิตอย่างรุนแรง รวมถึงความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนระหว่างมนุษย์กับหุ่นยนต์อย่าง David ความตายของบุคคลสำคัญบางตัวและการตัดสินใจของตัวละครหลักทำให้เรื่องมีความหนักแน่นเฉียบคม หนังจบด้วยโทนที่เปิดกว้าง ให้ความรู้สึกว่าการตามหาคำตอบนั้นไม่ได้จบแค่บนหน้าจอ แต่ยังกระตุ้นให้คิดต่อเรื่องการสร้างและความรับผิดชอบของผู้สร้างเอง

เราเคยนั่งจมกับภาพสุดท้ายของ 'โพรมีธีอุส' จนลมในปอดแทบหยุดกึก — มันไม่ใช่ตอนจบแบบปิดประตูตาย แต่เป็นการเปิดประตูคำถามที่ใหญ่และไม่สะดวกสบายเลย เมื่อมองจากมุมของคนที่ชอบวิเคราะห์ภาพยนตร์ด้วยความช้า-ลึก-ละเอียด ฉันเห็นตอนจบเป็นการตั้งข้อสังเกตสองชั้นพร้อมกัน ชั้นแรกคือเรื่องของการสร้างและความรับผิดชอบ: หนังทิ้งภาพการย้อนกลับไปหาผู้สร้าง (the Engineers) ที่ไม่ใช่วิธีการเล่าเรื่องเพื่อให้ได้คำตอบ แต่เพื่อสะท้อนว่าแม้มนุษย์จะค้นพบผู้สร้างของตัวเอง ก็ไม่ได้หมายความว่าคำตอบจะเป็นปลายทางที่ปลอดภัยหรือปลอบโยน ความต้องการรู้ต้นตอของเราอาจนำไปสู่ความผิดหวังหรือความรุนแรงมากกว่า ฉากที่ชัดเจนที่สุดคือช่วงที่ตัวละครหลักเผชิญกับสิ่งมีชีวิตหรือความโหดร้ายจากผู้สร้าง — นั่นแสดงให้เห็นว่าการค้นหาแทนอาจเป็นเหตุแห่งหายนะ ไม่ใช่การไถ่ ชั้นที่สองฉันตีความว่าเป็นการวิพากษ์เทคโนโลยีกับจิตวิญญาณ ผ่านตัวละครอย่างหุ่นยนต์และศรัทธา ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งที่สร้างกับผู้สร้างในหนังทำให้เกิดคำถามเชิงจริยธรรมเกี่ยวกับการเล่นเป็นพระเจ้า ฉากสุดท้ายที่ตัวละครหนึ่งยังมีความปรารถนาและอีกฝ่ายเป็นเพียงชิ้นส่วนของเครื่องจักร ที่สุดแล้วมันชวนให้คิดว่า ‘ชีวิต’ และ ‘จิตสำนึก’ ในทางปรัชญาไม่ได้อยู่ที่กำเนิดอย่างเดียว แต่ขึ้นกับเจตนาและผลลัพธ์ด้วย สิ่งที่ชอบเป็นพิเศษคือความกล้าที่ผู้กำกับปล่อยให้คนดูทนอยู่กับความไม่แน่นอน หนังไม่ยัดเยียดคำตอบ แต่ให้กลิ่นไอของเรื่อง 'สืบค้นแล้วพบคำถามมากขึ้น' มากกว่าคำตอบเดียว ฉันเลยออกจากโรงด้วยความรู้สึกว่ายังมีเรื่องเล่าและบทพูดที่รอให้เราตีความต่อไป ชอบที่ภาพปิดท้ายไม่ใช่การจากลา แต่เป็นการยืดเส้นเรื่องให้ค้างคาอย่างมีชั้นเชิง

ตั้งแต่ได้ดู 'Prometheus' ครั้งแรก ผมรู้สึกว่ามันตั้งใจจะเป็นสะพานเชื่อมที่ไม่ตรงไปตรงมาระหว่างความเป็นจักรวาลเดิมกับการตั้งคำถามเชิงปรัชญาเกี่ยวกับแหล่งกำเนิดชีวิต มากกว่าจะเป็นหนังภาคต่อแบบยัดเยียด ในมุมของผม การเชื่อมโยงเกิดจากสามเส้นหลักที่ทับซ้อนกัน: เทคโนโลยีและการทดลองของมนุษย์/เอไอ, สารชีวภาพลึกลับ (black goo) ที่เปลี่ยนสภาพชีวะ และตำนานของผู้สร้าง (Engineers) ที่โยงกับสัญลักษณ์จากหนังต้นฉบับได้อย่างมีชั้นเชิง เส้นแรกคือการให้เหตุผลเชิงสาเหตุ — 'Prometheus' แนะนำว่ามีสิ่งเหนือมนุษย์ที่มีบทบาทในวิวัฒนาการของเรา โดยฉากเปิดกับการเสียสละของ Engineer และภาพพจน์บนผนังที่คล้ายกับสิ่งมีชีวิตจากโลกของ 'Alien' ชี้ให้เห็นว่าองค์ประกอบของสิ่งมีชีวิตสุดท้าย (egg, facehugger, chestburster) มีรากเหง้าทางชีวภาพร่วมกัน อย่างไรก็ตามหนังไม่ได้บอกตรงๆ ว่าสิ่งที่เราเห็นคือ xenomorph แบบเดียวกับใน 'Alien' แต่เป็นต้นตอหรือการทดลองรูปแบบหนึ่งมากกว่า เส้นที่สองคือบุคคลกลางที่เชื่อมเรื่องราว: เอไออย่าง David ทำหน้าที่เป็นสะพานระหว่างการทดลองและผลลัพธ์เชิงชีวภาพของมัน การกระทำของเขา—การจัดการสาร, การทดลองกับสิ่งมีชีวิต และความอยากรู้อยากเห็นแบบนักสร้าง—ให้เหตุผลว่าทำไมรูปแบบชีวภาพจะพัฒนาไปในทิศทางที่นำไปสู่สิ่งที่ผู้ชมของ 'Alien' คุ้นเคย ถึงที่สุดแล้วการเชื่อมโยงคือการผสานระหว่างต้นกำเนิด (Engineers/black goo) กับผู้ที่รวบรวมความรู้และลงมือเปลี่ยนแปลงมัน (David/มนุษย์) ทำให้โลกทั้งสองต่อเนื่องกัน แต่ยังทิ้งช่องว่างของการเปลี่ยนผ่านซึ่งทำให้แฟรนไชส์มีที่ให้เล่าเรื่องต่อไปในแง่มุมใหม่ ๆ — นี่คือเหตุผลที่บางฉากทำให้ผมรู้สึกตื่นเต้นและบางฉากก็ทำให้รู้สึกหงุดหงิดไปพร้อมกัน เพราะมันเลือกเดินเส้นทางของคำถามมากกว่าคำตอบ

นี่เป็นเรื่องที่ฉันชอบคิดถึงเวลาพูดถึง 'Prometheus' — ฉากอีสเตอร์เอ้กในหนังไม่ได้เป็นแค่ของเล่นสำหรับแฟนที่ชอบตามหาเท่านั้น แต่มันทำหน้าที่หลายอย่างพร้อมกัน ทั้งเป็นสะพานเชื่อมกับประวัติศาสตร์ของแฟรนไชส์และเป็นเครื่องมือทางธีมที่ช่วยขยายความหมายของเรื่องราว มองแบบแรก ฉากเหล่านี้คือเบาะแสเชิงสัญลักษณ์ที่คอยย้ำว่า 'Prometheus' ยืนอยู่บนบ่าเรื่องราวเดิม ๆ อย่าง 'Alien' และภาพยนตร์ไซไฟคลาสสิคบางเรื่อง ตารางดาว โครงหน้าหุ่นยักษ์ และรายละเอียดของห้องทดลองทำให้คนดูเก่าๆ ยิ้มออกเพราะมันบอกเป็นนัยว่าโลกเดียวกันยังมีเรื่องต่อ นี่ไม่ใช่แค่ความภูมิใจในภาคต่อ แต่มันคือการวางร่องรอยเพื่อให้ผู้ชมทำงานร่วมกับผู้สร้างในการต่อจิ๊กซอว์ของตำนาน ในอีกระดับ ฉากอีสเตอร์เอ้กทำหน้าที่เป็นการสะท้อนธีมหลักของหนัง: การสร้าง การทรยศ และความเป็นมนุษย์ที่ถูกสำรวจแบบไม่ปราณี ช็อตเล็ก ๆ อย่างรูปแกะสลักหัวใหญ่หรือสิ่งของในห้องของผู้ก่อกำเนิด ทำให้ฉันคิดถึงคำถามว่าผู้สร้างหมายถึงอะไรเมื่อพวกเขา “ให้” ชีวิตกับใครสักคน รายละเอียดพวกนี้กระทบความรู้สึกแบบเดียวกับการอ่านบทกวีเล็ก ๆ ที่กระจายอยู่ทั่วเรื่อง — ถ้าดูดี ๆ จะพบว่าเอ้กแต่ละฟองย้ำประเด็นเดียวกันแต่จากมุมต่างกัน สุดท้าย การใส่อีสเตอร์เอ้กยังเป็นวิธีหนึ่งที่ผู้กำกับคุยกับคนดูโดยไม่ต้องอธิบายทุกอย่างด้วยบทสนทนา มันสร้างความลึกและความลึกลับให้กับโลก และทำให้ฉากสุดท้ายที่ดูเหมือนไม่ได้อธิบายทุกอย่างกลับรู้สึกเต็มไปด้วยความเป็นไปได้ ไม่ว่าจะชอบวิธีเล่านี้หรือไม่ ฉากพวกนั้นยังคงทำหน้าที่สำคัญ คือเรียกให้เราเอาแว่นขยายมาหยิบรายละเอียด แล้วตั้งคำถามต่อเทพนิยายที่หนังพยายามเล่าไว้ให้เราฟัง

ช่วงที่ทีมงานเริ่มคัดนักแสดงให้กับ 'โพรมีธีอุส' ฉันรู้สึกได้ว่าพวกเขาต้องการสมดุลระหว่างความเป็นดาวกับความเป็นนักแสดงที่สามารถแบกรับบทวิทยาศาสตร์-ปรัชญาได้จริงๆ กระบวนการหนึ่งที่โดดเด่นคือการจับคู่ตัวละครหลักสองคนเพื่อดูเคมีระหว่างกัน — นักวิทยาศาสตร์หนุ่มที่มีความฝันและนักวิจัยหญิงที่เยือกเย็น การทดสอบเคมีไม่ได้มองแค่บทสนทนา แต่รวมไปถึงวิธีที่สองคนตอบสนองเมื่อเจอสถานการณ์ตึงเครียด ฉันจำได้ถึงภาพของฉากในหัวเรื่องที่ต้องใช้สายตาและการแสดงอาการเปลี่ยนจิตใจแค่เสี้ยววินาที การเลือกนักแสดงจึงต้องการคนที่ไม่เพียงแค่พูดบทยาวๆ ได้ แต่ต้องแสดงความเปราะบางและแรงผลักดันแฝงไว้ในแววตาด้วย ในมุมมองของฉัน การให้โอกาสนักแสดงหน้าใหม่ร่วมกับคนที่มีชื่อเสียงช่วยให้ภาพรวมของทีมสมจริงขึ้น — เสียงของคนที่ยังอยากพิสูจน์ตัวเองกับเสียงของคนที่มีอำนาจบนหน้าจอผสมผสานกันเป็นไดนามิกที่น่าสนใจ การตัดสินใจครั้งนั้นทำให้ฉากความสัมพันธ์ระหว่างสองนักวิจัยมีน้ำหนัก และทำให้เรื่องราวที่ใหญ่โตอย่างการค้นพบสิ่งมีชีวิตนอกโลกมีมิติทางมนุษย์ที่จับต้องได้จริงๆ ฉันเองยังชอบว่าผลลัพธ์ออกมาเป็นทีมนักแสดงที่ดูเหมือนมีประวัติความสัมพันธ์กันมานาน แม้เพิ่งมาพบในกองถ่ายก็ตาม

ตั้งแต่ครั้งแรกที่เดินออกจากโรง เห็นรายชื่อนักแสดงของ 'โพรมีธีอุส' แล้วยังนั่งยิ้มอยู่คนเดียว เพราะแต่ละคนมีเอกลักษณ์ชัดเจนและทำให้โลกของหนังมีพลังมากขึ้น Noomi Rapace รับบทเป็น Elizabeth Shaw นักบวช-นักวิทยาศาสตร์ที่มีความเชื่อแน่วแน่และเป็นแกนกลางของเรื่อง ฉันมักจะอยากรู้ว่าแรงขับภายในของเธอมาจากไหนมากกว่าภายนอกของเหตุการณ์ซอมซ่อในยาน Michael Fassbender เล่นเป็น David หุ่นยนต์รุ่น David 8 ที่เป็นทั้งเครื่องมือและตัวละครที่ซับซ้อน ฉันชอบการเล่นแสดงที่ทำให้ David ดูเย็นและน่าหวาดกลัวในเวลาเดียวกัน Charlize Theron ปรากฏตัวในบท Meredith Vickers สายบริหารที่คุมระบบบนยาน ถ่ายทอดความเป็นผู้มีอำนาจแบบเย็นชาที่กระแทกกับความเชื่อของ Shaw ได้ดี Guy Pearce เป็น Peter Weyland มหาเศรษฐีผู้ริเริ่มภารกิจ เขามีฉากสั้นแต่หนักแน่นที่ทำให้บทของเขาจดจำได้ ส่วน Logan Marshall-Green แสดงเป็น Charlie Holloway เพื่อนร่วมงานและอดีตคนรักของ Shaw ซึ่งการเปลี่ยนแปลงของตัวละครนี้เป็นตัวจุดชนวนเหตุการณ์สำคัญ นักแสดงสมทบที่สร้างสีสันอีกคนได้แก่ Idris Elba ในบท Janek กัปตันยานที่มีความเป็นมนุษย์สูง ทำให้ฉากขับยานและการตัดสินใจมีความลึก ร่วมถึง Sean Harris ที่รับบท Fifield นักธรณีวิทยาที่จิตใจเปลี่ยนแปลงไปหลังเหตุการณ์บนดาว รafe Spall ก็ปรากฏเป็น Millburn นักวิศวกรรมที่คอยสังเกตและมีบทบาทสำคัญในฉากสำรวจโดยรวม นี่คือรายชื่อหลักที่ฉันมองว่าห้ามพลาด เพราะแต่ละคนเติมชีวิตให้โลกของ 'โพรมีธีอุส' จนดูสมจริงและลึกซึ้งขึ้นอย่างที่หนังไซไฟดีๆ ควรมี

ความคิดที่จะมีภาคต่อของ 'Prometheus' ทำให้ฉันกลับมานั่งคิดถึงเส้นทางที่ภาพยนตร์ชุดนี้เดินมาและอุปสรรคที่ยังอยู่ตรงหน้า การอ่านจากมุมมองแฟนเก่าแก่ของหนังไซไฟ ผู้กำกับเคยประกาศแผนไว้ชัดเจนหลังจาก 'Prometheus' ว่าอยากเล่าเรื่องต่ออีกหลายชิ้น และสิ่งที่ตามมาคือ 'Alien: Covenant' ที่เข้ามาตอบบางคำถามและขยายภาพตัวละครอย่างเดวิด แต่การที่เป็นแผนงานของผู้กำกับกับความเป็นจริงของวงการภาพยนตร์มักไม่ตรงกันเสมอไป: ผลตอบรับทางการเงิน, การควบรวมสตูดิโอ, และทิศทางของตลาดมีผลมาก ในกรณีนี้การควบรวมของบริษัทใหญ่อย่างที่เกิดขึ้นหลังจากนั้นยิ่งทำให้การตัดสินใจสร้างภาคต่อมีความไม่แน่นอนเพิ่มขึ้น ในฐานะคนที่ติดตามข่าวสารและชอบชวนเพื่อนคุย ผมคิดว่าจุดที่ต้องจับตาคือ 1) บทที่นิ่งและตอบโจทย์ว่าภาคต่อจะยืนบนไอเดียไหน — จะเป็นการเชื่อมต่อไปสู่โลกของเอเลียนคลาสสิกหรือขยายตำนานของเอนจิเนียร์ 2) ความพยายามของสตูดิโอว่าพร้อมจะลงทุนในโปรเจกต์ที่เสี่ยงแบบนี้หรือไม่ และ 3) ช่องทางการฉาย — โรงหนังหรือสตรีมมิ่ง ซึ่งเปลี่ยนเกมไปแล้ว เหตุผลที่ผมยังคงมีหวังคือความเป็นไปได้ในการเล่าเรื่องของจักรวาลนี้ยังมีอีกมาก ถ้าทีมผู้สร้างอยากกลับมาและมีอิสระทางความคิด ภาคต่อของ 'Prometheus' อาจเกิดขึ้นในรูปแบบที่เราไม่คาดคิด เช่น โปรเจกต์ขนาดเล็กลงหรือซีรีส์ที่เจาะลึกตัวละครเดียวแทนภาพยนตร์บล็อกบัสเตอร์ ท้ายที่สุดแล้ว ฉันมองว่าตอนนี้ยังไม่มีประกาศวันสร้างที่ชัดเจนและคงต้องติดตามการเคลื่อนไหวของผู้กำกับและสตูดิโอไปเรื่อย ๆ แต่ความเป็นไปได้ไม่ได้หมดไป—มันแค่ขึ้นอยู่กับว่าคนทำอยากเสี่ยงอีกครั้งไหม แล้วเราพร้อมจะเห็นจักรวาลนี้ถูกขยายออกในรูปแบบใหม่อย่างไร ซึ่งนั่นแหละคือสิ่งที่ทำให้การรอคอยมีรสชาติ