มังงะ 'พ้น' วาดโดยใครและมีฉบับภาษาไทยหรือไม่

ย้อนกลับไปเมื่อผมยังเป็นเด็ก ผมจำได้ว่าสิ่งแรกที่ทำให้รู้จัก 'โดราเอมอน' คือภาพลายเส้นที่เรียบง่ายแต่มีพลังเรียกยิ้มได้ทันที เรื่องนี้เดิมทีถูกสร้างโดยคู่หูนักวาดที่ใช้ชื่อร่วมว่า 'ฟูจิโกะ ฟูจิโอะ' (ซึ่งต่อมามักจะถูกระบุให้เป็นงานของ 'ฟูจิโกะ เอฟ. ฟูจิโอะ' ในบริบทหลังจากที่ทั้งสองแยกทางกัน) นั่นหมายความว่ารากของตัวละครมาจากทีมงานที่มีเคมีและไอเดียร่วมกันมากกว่าคนเดียวเท่านั้น การตีพิมพ์ครั้งแรกของ 'โดราเอมอน' เกิดขึ้นในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1969 ผลงานชิ้นนี้เผยแพร่ลงในนิตยสารของสำนักพิมพ์โชกะกุคังที่มุ่งเน้นเด็กนักเรียน ซึ่งเป็นช่องทางที่ทำให้ตัวการ์ตูนเข้าถึงกลุ่มผู้อ่านต่างวัยได้อย่างรวดเร็ว สไตล์การเล่าเรื่องแบบช็อตสั้น และความเป็นมิตรของตัวละครทำให้ชื่อเสียงแพร่กระจายอย่างรวดเร็ว ในมุมมองของคนที่เติบโตมากับมังงะ ผมเห็นว่าสิ่งที่ทำให้ 'โดราเอมอน' ยืนยงไม่ใช่แค่ไอเดียเครื่องมือวิเศษหรือการผจญภัย แต่เป็นจังหวะการ์ตูนและความสามารถในการสื่อสารเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างคนสองยุค ผมชอบคิดเล่นๆ ว่าการเริ่มต้นในปลายปี 1969 นั้นเหมือนจุดประกายให้วัฒนธรรมการ์ตูนญี่ปุ่นก้าวสู่ยุคใหม่ ซึ่งยังส่งผลถึงคนอ่านอย่างผมจนถึงวันนี้

ชื่อที่คนไทยมักเขียนออกเสียงแบบนี้ก็น่าจะหมายถึงมังงะญี่ปุ่นเรื่อง 'ニューゲーム!' หรือที่เรียกกันเป็นภาษาอังกฤษว่า 'New Game!'. ผู้วาดมังงะฉบับต้นฉบับคือ Shōtarō Tokunō ซึ่งเขียนลงในนิตยสาร 'Manga Time Kirara Carat' และฉบับรวมเล่มแรกของเรื่องนี้วางจำหน่ายในญี่ปุ่นเมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2556 (ปี 2013). ผมติดตามตั้งแต่ตอนแรกที่อ่านรู้สึกว่าการตีความชีวิตการทำงานของตัวละครมันน่ารักและจริงใจมาก โดยเฉพาะตอนที่ Aoba เข้าทำงานวันแรกกับบริษัทเกม Eagle Jump — ฉากนั้นถูกถ่ายทอดได้ทั้งมุมน่ารักและรายละเอียดการออกแบบงานจริง ๆ ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมหลายคนถึงชอบซื้อเล่มรวมเพื่อเก็บภาพประกอบและตอนพิเศษที่มักลงเฉพาะในเล่ม. การมีฉบับรวมเล่มตั้งแต่ปี 2013 ทำให้แฟน ๆ ได้สะสมผลงานก่อนที่อนิเมะจะมาช่วยขยายฐานคนดูในปี 2016, และนั่นก็เป็นความทรงจำที่ผมยังคิดว่าน่าประทับใจอยู่.

การดู 'พ้น' ครั้งแรกทำให้ผมอยากนั่งอ่านนิยายต้นฉบับทันที ฉันลืมไม่ได้ว่าตอนจบในหนังนั้นมีความเปลี่ยนแปลงจากต้นฉบับค่อนข้างชัดเจน—หนังเรื่องนี้ดัดแปลงมาจากนิยายของ 'ปรียานุช ชัยวัฒน์' และบทภาพยนตร์ได้รับการตีความใหม่โดยผู้กำกับ 'วริศ ประเสริฐ' เอง ซึ่งเห็นได้ชัดจากจังหวะโทนเรื่องที่กระชับขึ้นและฉากภายในที่ย้ายโฟกัสจากความคิดภายในของตัวละครมาเป็นภาพและซาวด์มากกว่า ในฐานะแฟนที่เคยอ่านมาก่อนแล้ว ผมชอบการเลือกตัดฉากยาวๆ ที่เป็นบทบรรยายและแทนที่ด้วยสัญลักษณ์ภาพ ซึ่งทำให้บางมิติของตัวละครหายไป แต่ก็แลกมาด้วยความเข้มข้นของภาพยนตร์ที่จับใจได้ในหลายช็อต การแปลงงานวรรณกรรมเป็นภาพยนตร์จึงรู้สึกเหมือนการทำเครื่องดื่มจากชาเข้มข้น: ได้กลิ่นและรสแบบเดียวกันแต่คนละวิธีเสิร์ฟ เหมือนตอนที่ดู 'Spirited Away' ครั้งแรกที่เห็นการดัดแปลงธีมพื้นบ้านให้กลายเป็นภาพเคลื่อนไหวสมัยใหม่ เสร็จแล้วยังคงติดอยู่ในหัวนานๆ

ในฐานะคนชอบเก็บเล่มมังงะ ฉบับพิมพ์ไทยของ 'นรกหยุดนรก' จะระบุชื่อผู้แปลและวันวางจำหน่ายเอาไว้ชัดเจนบนหน้าคู่มือหรือหน้าข้อมูลเล่ม ซึ่งเป็นวิธีที่ตรงที่สุดในการยืนยันข้อมูลของงานพิมพ์ใด ๆ โดยทั่วไปแล้ว หากมีฉบับลิขสิทธิ์ไทย ผู้แปลจะถูกพิมพ์ไว้ที่หน้าคำนำหรือหน้าข้อมูลสิทธิ์ (copyright page) พร้อมทั้ง ISBN และวันที่พิมพ์ครั้งแรก ข้อมูลวันวางแผงมักจะปรากฏบนแผ่นปกหลังหรือในหน้าข้อมูลของเว็บไซต์สำนักพิมพ์ ฉะนั้นเมื่ออยากรู้ว่าใครแปลและออกเมื่อไหร่ ให้มองหาหน้าข้อมูลเล่มเป็นหลัก ถ้าคุณมีเล่มอยู่ตรงหน้า ให้พลิกไปที่หน้าคำนำหรือหน้าข้อมูลสิทธิ์แล้วจะเจอชื่อผู้แปลและปีที่พิมพ์จริง ซึ่งแนวทางนี้เหมือนกับมังงะเรื่องอื่น ๆ เช่น 'จูจุตสึ ไคเซ็น' ที่มักแสดงข้อมูลเหล่านี้อย่างชัดเจน — ส่วนถ้าต้องการสรุปสั้น ๆ จากชั้นหนังสือ ควรเช็กป้าย ISBN/คำนำเพื่อความแน่นอน

การเอ่ยถึง 'ดาบแดง' ในวงการมังงะต้องระวังเพราะชื่อตรงตัวแบบนี้มักถูกแปลหรือใช้เรียกต่างกันในแต่ละพื้นที่และภาษา ทำให้บางครั้งคนสองคนที่พูดถึงเรื่องเดียวกันกลับหมายถึงงานคนละชิ้นก็ได้ ฉันเจอกรณีแบบนี้บ่อย:ชื่อภาษาไทยสั้น ๆ ถูกย่อหรือแปลให้กระชับจนสูญเสียชื่อดั้งเดิม จึงทำให้คำถามที่ดูตรงไปตรงมาจริง ๆ กลายเป็นปริศนาได้ง่าย ๆ เมื่อฉันเจอคำถามแบบนี้ ฉันมักพิจารณาสองแนวทางในหัวพร้อมกัน หนึ่งคือหากผู้ถามหมายถึงมังงะที่ใช้ชื่อนี้อย่างเป็นทางการในไทย ก็ต้องดูปกและข้อมูลสำนักพิมพ์—ปกเล่มและคำนำมักระบุชัดว่า 'ภาพโดย' ใครและมีทั้งหมดกี่เล่ม อีกแนวคือชื่อภาษาไทยอาจเป็นการแปลจากชื่อญี่ปุ่น อังกฤษ หรือเกาหลี ฉะนั้นถ้ามีชื่อภาษาต้นฉบับ (เช่นภาษาญี่ปุ่นหรืออังกฤษ) ข้อมูลผู้วาดและจำนวนเล่มจะชัดเจนกว่า แต่เนื่องจากไม่มีชื่อภาษาต้นฉบับมาแนบไว้ ฉันจึงไม่สามารถบอกชื่อผู้วาดหรือจำนวนเล่มแบบระบุตัวเลขได้ตรง ๆ โดยไม่เสี่ยงให้ข้อมูลผิด ถ้าต้องให้คำแนะนำแบบแฟน ๆ ที่อยากช่วยฉันจะแนะนำให้เทียบปกจริงกับข้อมูลคอลอฟฟ์ (colophon) ข้างในเล่มหรือหน้ารายละเอียดของสำนักพิมพ์ เพราะนั่นคือที่ที่ชื่อผู้วาดและ ISBN ถูกบันทึกอย่างเป็นทางการ อย่างไรก็ตาม ถ้าคุณหมายถึงผลงานใดผลงานหนึ่งที่มีชื่อเป็น 'ดาบแดง' ในการเผยแพร่ไทยและต้องการคำตอบตรง ๆ ส่งชื่อภาษาต้นฉบับมาให้ด้วยจะช่วยให้ฉันบอกชื่อผู้วาดและจำนวนเล่มได้ชัดเจนขึ้น พูดสั้น ๆ ว่าเรื่องชื่อแปลกับการจัดพิมพ์นี่แหละที่มักทำให้แฟน ๆ งง แต่ก็เป็นส่วนหนึ่งของเสน่ห์ในการติดตามมังงะข้ามประเทศ

รายชื่อมังงะญี่ปุ่นที่มีฉบับแปลไทยเยอะจนเดาทางไม่ยากคือพวกที่เป็นปรากฏการณ์ระดับโลก ผมมักเห็นชื่อเหล่านี้วางเรียงบนชั้นในร้านหนังสือใหญ่ๆ อยู่บ่อยๆ 'One Piece' ของ Eiichiro Oda คือหนึ่งในตัวอย่างชัดเจน—แปลไทยครบเล่มและมีแฟนฐานเหนียวแน่น เรื่องราวการผจญภัยที่ยาวนานทำให้สำนักพิมพ์ต่างๆ ลงทุนแปลออกมาอย่างต่อเนื่อง อีกคนที่เรียกเสียงฮือฮาได้เสมอคือ Masashi Kishimoto กับ 'Naruto' ซึ่งฉบับแปลไทยก็มีครบเช่นกัน ถ้าชอบความคลาสสิกของยุคก่อน อย่าลืม 'Dragon Ball' ของ Akira Toriyama และงานชูบอิชที่เข้าถึงคนหลากหลายอย่าง 'Bleach' ของ Tite Kubo ด้วย ผมรู้สึกว่าสำหรับคนที่เริ่มสะสมมังงะแปลไทย เรื่องพวกนี้มักเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีและยิ่งอ่านยิ่งอิน

คำว่า 'ดอกไม้พิษ' มักจะทำให้ฉันต้องเล่าเรื่องยืดยาว เพราะมันไม่ใช่ชื่อตรงตัวชิ้นเดียวที่คนจะนึกถึงทันที—มีผลงานหลายชิ้นที่คนไทยมักเรียกหรือแปลความหมายเป็นคำคล้าย ๆ กัน ดังนั้นเมื่อมีคนถามว่า 'ต้นฉบับ ดอกไม้พิษ เขียนโดยใคร' ความจริงคือคำตอบขึ้นกับว่าหมายถึงงานชิ้นไหนโดยเฉพาะ ในฐานะคนชอบไล่ชื่อและเทียบเวอร์ชัน ผมมักยกตัวอย่างกรณีที่เป็นไปได้สามแบบเพื่อให้ภาพชัดเจน: หนึ่งคือมังงะ/อนิเมะชื่อ 'Flowers of Evil' (ญี่ปุ่น: '惡の華') เขียนโดย Shūzō Oshimi ซึ่งงานชิ้นนี้มีโทนมืดดราม่าและถูกพูดถึงบ่อยในวงมังงะสมัยใหม่ สองอาจเป็นงานวรรณกรรมหรือเรื่องสั้นจากฝั่งจีน/ญี่ปุ่นที่ใช้คำว่า '毒花' หรือคำแปลใกล้เคียงในชื่อ ซึ่งผู้แปลไทยอาจเลือกใช้คำว่า 'ดอกไม้พิษ' สามคือผลงานภาษาอังกฤษหรือไทยเดิมบางชิ้นที่ตั้งชื่อตรง ๆ ว่า 'Poison Flower' หรือ 'ดอกไม้พิษ' ซึ่งอาจมีหลายคนเขียนต่างกันไป ส่วนเรื่องว่ามีฉบับภาษาไทยหรือไม่ คำตอบจริง ๆ ขึ้นกับชิ้นงานที่อ้างถึง: ถ้าเป็นงานระดับสากลชื่อดัง มีโอกาสสูงที่มีลิขสิทธิ์ถูกซื้อไปแปลเป็นไทยหรือมีแปลไม่เป็นทางการในชุมชนแฟนแปล แต่ถ้าเป็นนิยายอิสระหรือเรื่องสั้นจากนิตยสารต่างประเทศบางครั้งอาจยังไม่มีฉบับแปล ทางที่สะดวกคือยืนยันด้วยชื่อผู้เขียนต้นฉบับหรือชื่อภาษาอังกฤษ/ภาษาต้นฉบับ แล้วเช็กในร้านหนังสือออนไลน์ของไทยหรือคลังสำนักพิมพ์ว่ามี ISBN/รายการพิมพ์ไทยหรือไม่ ท้ายที่สุด มุมมองคนอ่านอย่างฉันคือถ้าชอบหัวข้อหรือธีมที่ชื่อนี้บอกเป็นนัย—ความงามที่มีพิษ งานที่ดาร์กหรือจิตวิทยา—มักจะได้พบชิ้นงานดี ๆ หลายชิ้นให้คัดเลือก และการรู้ชื่อผู้สร้างต้นฉบับชัด ๆ จะช่วยให้ตามหาแปลไทยได้เร็วขึ้น ยินดีแบ่งชื่อเรื่องหรือภาพปกที่คนมักสับสนเพื่อช่วยจำกัดตัวเลือกให้แคบลง

ตั้งแต่เริ่มตามอ่านผลงานของนักเขียนคนนี้มาก็รู้เลยว่าคำตอบไม่ได้ง่ายอย่างที่คิดเพราะแต่ละเรื่องมีเส้นทางลิขสิทธิ์ต่างกันไป เราเจอกรณีที่งานฮิตอย่าง 'One Piece' ได้รับการแปลไทยครบเล่มในหลายช่วงเวลา แต่มีการออกช้ากว่าญี่ปุ่นหรือมีฉบับรวมเล่มแบบพิเศษที่ยังไม่ได้เข้ามา นอกจากนี้บางผลงานสปินออฟหรือตอนพิเศษอาจไม่เคยถูกซื้อสิทธิ์แปลไทยเลย ทำให้คอลเล็กชันดูไม่ครบแม้จะมีชื่อเสียงครบวงจร เทคนิคง่ายๆ ในการเช็กคือดูจำนวนเล่มฉบับญี่ปุ่นเทียบกับฉบับไทยบนหน้ารายการของสำนักพิมพ์หลักในเมืองไทย และสังเกตว่ามีการประกาศสิทธิ์แบบดิจิทัลหรือฉบับพิมพ์ครบทุกเล่มหรือไม่ เรามักเลือกเก็บฉบับที่มีการแปลครบและออกโดยสำนักพิมพ์ที่ประกาศชัดเจนเรื่องการนำเข้า เพราะมันสบายใจกว่าในการตามให้ครบคอลเล็กชัน

ชื่อ 'ชันเดอเเลน' ฟังดูคุ้นจนต้องคิดตามเลย — นามนี้โดยมากชาวอ่านจะหมายถึงแรมซีย์ แชนด์เลอร์ (Raymond Chandler) นักเขียนนิยายสืบสวนแบบฮาร์ดบอยล์ดที่ให้กำเนิดนักสืบเอกชนชื่อดัง 'Philip Marlowe' ฉากและสำเนียงงานของเขาเข้มข้นและมีอารมณ์ที่เฉียบคม นิยายยอดนิยมอย่าง 'The Big Sleep' และ 'The Long Goodbye' เป็นตัวอย่างชัดเจนของสไตล์นี้ ผมอ่านฉบับแปลไทยมาบ้างแล้ว และพบว่ามีการแปลหลายฉบับในท้องตลาด บางเล่มแปลแบบรักษาน้ำเสียงฮาร์ดบอยล์ไว้ดี บางฉบับก็เน้นความลื่นไหลภาษาไทยมากกว่า โดยรวมสามารถหาได้ทั้งฉบับกระดาษและอีบุ๊ก ถ้าอยากเริ่มอ่านแนะนำให้มองหาคำโปรยที่บอกว่าเป็นฉบับแปลที่รักษาสำนวนหรือมีคำนำเชิงวิเคราะห์ จะช่วยให้ได้อรรถรสมากขึ้น