วัฒนธรรมป๊อปทำให้คนมองว่า ไทยเป็นญี่ปุ่น อย่างไร?

มองในมุมคนเล่นเกมและดูวิดีโอออนไลน์แล้ว พฤติกรรมการเสพเนื้อหาทำให้ความรู้สึกว่าไทยคล้ายญี่ปุ่นชัดมากขึ้น เพราะเกมอนิเมะและผลงานภาพยนตร์มีอิทธิพลต่อสไตล์การสื่อสารของคนรุ่นใหม่

ฉันชอบสังเกตคลิปรีแอคชั่นหรือสตรีมสดในประเทศนี้—บางช่องใช้รูปแบบการตัดต่อ การใส่ซับแบบสไตล์ญี่ปุ่น หรือแม้แต่ดนตรีประกอบที่ให้ฟีลเหมือนฉากใน 'Your Name' ทำให้ผู้ชมรู้สึกคุ้นเคยกับท่วงทำนองและโทนอารมณ์แบบญี่ปุ่น ขณะเดียวกันเกมอย่าง 'Pokémon' ก็สร้างมาตรฐานความน่ารักและระบบสะสมที่คนไทยนำมาปรับใช้กับของสะสมภายในประเทศ

สิ่งที่ฉันเห็นว่าต่างคือบริบททางสังคม—คนไทยไม่ใช่ญี่ปุ่นในเชิงวัฒนธรรมลึก แต่ภายใต้หน้ากากของความชอบในสื่อป๊อป เราก็เริ่มเลียนแบบสัญลักษณ์และวิธีแสดงความชอบอย่างเป็นระบบ ผลลัพธ์คือภาพลักษณ์ภายนอกที่ชวนให้คนต่างชาติมองว่าบางพื้นที่ในไทยมีความ "ญี่ปุ่น" แต่สำหรับฉัน นั่นเป็นเรื่องของการเลือกยืมและปรับให้เข้ากับบริบทท้องถิ่นมากกว่าจะเป็นการกลายร่างอย่างสมบูรณ์

กลับมาคิดดูแล้ว วัฒนธรรมป๊อปญี่ปุ่นแทรกซึมเข้ามาในชีวิตประจำวันของคนไทยจนทำให้ภาพลักษณ์ของไทยบางมุมดูคล้ายญี่ปุ่นได้มากกว่าที่คิด

ฉันโตขึ้นมากับการ์ตูนที่พากย์เป็นไทยอย่าง 'One Piece' ซึ่งไม่ได้เป็นแค่ความบันเทิง แต่กลายเป็นพจนานุกรมของสไตล์การแต่งตัว แอ็กชัน และคำพูดที่เพื่อน ๆ เอาไปล้อเลียนต่อกัน งานคอสเพลย์ในงานวันสัปดาห์หนังสือหรือเทศกาลการ์ตูนทำให้คนเห็นภาพวัยรุ่นไทยใส่ชุดคอสเหมือนในมังงะ แล้วร้านกาแฟหรือร้านราเมนสไตล์ญี่ปุ่นที่กระจายตามย่านชิค ๆ ก็ยิ่งเติมภาพลักษณ์นั้นให้แน่นขึ้น

อีกอย่างหนึ่งที่ฉันสนใจคือวิธีการจัดการแฟนคลับและสินค้าลิขสิทธิ์—ระบบขายบุ๊คเลต สินค้าแถม บัตรเข้าชมงาน รวมถึงการตั้งวงไอดอลเลียนแบบ 'AKB48' ทำให้บรรยากาศของแฟนมีความเป็นญี่ปุ่นสูง เวลาเห็นคนไทยต่อคิวซื้อของสะสมหรือไปร่วมกิจกรรมธีมมังงะ ฉันเลยรู้สึกว่าความเป็นญี่ปุ่นถูกยืมมาเป็นภาษาทั่วไปของความคลั่งไคล้ทางวัฒนธรรม แถมยังมีปรากฏการณ์อย่าง 'Hatsune Miku' ที่กระตุ้นให้คนไทยเปิดรับวัฒนธรรมดิจิทัลแบบญี่ปุ่นมากขึ้น ซึ่งทั้งหมดนี้บอกได้ชัดเจนว่าป๊อปคัลเจอร์เป็นสะพานที่ทำให้คนภายนอกมองไทยในมุมที่ใกล้กับญี่ปุ่นมากขึ้น

ไม่เคยคาดคิดว่าพื้นที่สาธารณะบางแห่งในเมืองไทยจะสะท้อนความเป็นญี่ปุ่นได้ชัดขนาดนี้ ฉันชอบสังเกตพฤติกรรมผู้คนและสื่อที่เห็นรอบตัว แล้วจะเห็นความคล้ายคลึงหลายอย่างที่ไม่ได้เกิดจากการลอกแบบตรง ๆ แต่เป็นการรับเอาองค์ประกอบที่ทำงานได้ดีมาใช้

หนึ่งในตัวอย่างที่ฉันเห็นบ่อยคือการออกแบบร้านค้าและบริการที่เน้นการจัดวางที่เรียบร้อย มีป้ายเมนูเป็นภาพ และมีคาแรกเตอร์น่ารัก ๆ ประหนึ่งฉากจากอนิเมะอย่าง 'Neon Genesis Evangelion' ที่มีสไตล์การนำเสนอภาพชัดเจน ถึงแม้เนื้อหาจะแตกต่าง แต่การเอาภาษาเชิงภาพและการสื่อสารที่กระชับมาประยุกต์ทำให้ผู้คนรับรู้ว่าที่นี่มีอิทธิพลจากญี่ปุ่น

นอกจากนี้ ระบบแฟนเซอร์วิสและกิจกรรมของชุมชน เช่น งานมีตติ้ง การจัดคอนเสิร์ตขนาดเล็ก หรือการเปิดตัวสินค้าแบบลิมิเต็ด ทำให้พฤติกรรมผู้บริโภคไทยมีความคล้ายกับแฟน ๆ ของซีรีส์อย่าง 'Cowboy Bebop' ตรงที่มีการรวมตัวอย่างเป็นระเบียบและมีระบบตามเก็บสะสม ฉันจึงมองว่าภาพลักษณ์ที่คนมองว่า "ไทยเป็นญี่ปุ่น" มาจากการยืมวิธีปฏิบัติทางวัฒนธรรมที่จับต้องได้มากกว่าการทำให้ทุกอย่างเหมือนกันเป๊ะ ๆ