หนังช็อกโกแลต ฉากโรงงานถ่ายทำจริงที่ไหน?

ฉากโรงงานช็อกโกแลตของเวอร์ชันปี 2005 ที่ฉันชอบมากถูกสร้างขึ้นเป็นส่วนใหญ่ภายในสตูดิโอขนาดใหญ่ โดยทีมงานสร้างเซตจริงขึ้นมาแทบทั้งหมดที่ 'Pinewood Studios' ใกล้กรุงลอนดอน ฉากห้องช็อกโกแลตซึ่งเต็มไปด้วยสีสันและรายละเอียดแปลกประหลาดเป็นเซตจริงที่ทำให้การเคลื่อนไหวของนักแสดงเป็นไปอย่างเป็นธรรมชาติ เทคนิคผสมผสานกับงานคอมพิวเตอร์กราฟิกช่วยเติมความแฟนตาซีให้บางฉาก เช่น การไหลของของเหลวและมุมกว้างที่ดูเกินจริง การได้เห็นเบื้องหลังการสร้างเซตทำให้เข้าใจว่าทำไมหน้าจอถึงให้ความรู้สึกหนาแน่นและมีสไตล์แบบทิม เบอร์ตัน ทีมออกแบบใช้วัสดุและการจัดแสงละเอียดมากจนฉากทั้งห้องดูเหมือนโลกที่สร้างขึ้นทั้งใบ ไม่ได้พึ่ง CGI อย่างเดียว ดังนั้นพลังของการแสดงในฉากโรงงานจึงสะดุดตาและจับต้องได้ ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมฉากเหล่านั้นยังตราตรึงแม้เวลาจะผ่านไปแล้วก็ตาม

ฉากเรือผ่านอุโมงค์ใน 'Willy Wonka & the Chocolate Factory' น่าจะเป็นหนึ่งในฉากที่มีเบื้องหลังยั่วให้คิดมากที่สุด การถ่ายทำฉากนี้ไม่ได้พึ่ง CGI แบบสมัยใหม่ แต่ทีมงานใช้เทคนิคกล้องและการฉายภาพซ้อน (in-camera effects) ร่วมกับแผงฉายสีสันและฟิล์มซ้อน ทำให้ภาพที่เห็นบนหน้าจอกลายเป็นฝันร้ายแบบพาโนรามา ซึ่งทำให้นักแสดงต้องเล่นกับสิ่งที่ไม่ได้อยู่ตรงหน้าจริงๆ ฉันชอบรายละเอียดเล็กๆ เช่นการวางไฟและการใช้แผ่นฟิล์มสีเพื่อให้เกิดเอฟเฟกต์หมุนวนที่ดูคล้ายภาพหลอน นอกจากเทคนิคภาพแล้ว เสียงประกอบกับมิกซ์ซาวด์ก็มีบทบาทสำคัญ นักแสดงต้องตอบสนองต่อจังหวะเพลงและเสียงที่ตัดต่อมาทีหลัง วิธีการถ่ายทำแบบนี้ทำให้อารมณ์ของฉากแข็งแรงขึ้นเพราะพลังจากการรวมกันของภาพ เสียง และการแสดง ซึ่งยังคงชวนให้ฉันสะดุดตาทุกครั้งที่ดูอีกด้วย

หลายคนคงสงสัยว่าโรงงานช็อกโกแลตในเรื่อง 'วิลลี่ วองก้า' สร้างขึ้นมาจากสถานที่จริงหรือเปล่า คำตอบสั้นๆ คือโรงงานนั้นเป็นผลงานสมมติที่แต่งขึ้นโดยโรวอลด์ ดาห์ล ในหนังสือ 'Charlie and the Chocolate Factory'—มันไม่ได้ชี้เฉพาะว่าอิงจากโรงงานเดียวในโลกความจริง แต่กลับเป็นการผสมผสานไอเดีย ความฝัน และภาพจำจากโรงงานช็อกโกแลตและโรงงานอุตสาหกรรมที่ดาห์ลหรือคนรุ่นเดียวกับเขาเคยได้ยินเห็นมา โรงงานของวองก้าออกแบบมาเพื่อทำหน้าที่เป็นฉากแห่งความมหัศจรรย์และบทเรียนเชิงสังคม มากกว่าจะเป็นแบบจำลองของโรงงานจริงๆ ภาพของเครื่องจักรสุดไฮเทค น้ำช็อกโกแลตไหลเป็นแม่น้ำ และห้องทดลองที่เต็มไปด้วยลูกอมวิเศษ มาจากจินตนาการที่ขยายจนสุดของผู้แต่ง แต่ก็ย่อมมีแรงบันดาลใจจากโลกความจริงอยู่บ้าง เช่น โรงงานช็อกโกแลตขนาดใหญ่อย่างของ 'Cadbury' ในอังกฤษหรือของ 'Hershey' ในสหรัฐอเมริกา ที่ในยุคหนึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการผลิตอาหารแบบอุตสาหกรรม มีทั้งโรงงาน สถานที่ทำงานของคนจำนวนมาก และชุมชนรอบๆ ซึ่งภาพเหล่านี้ช่วยหล่อเลี้ยงจินตนาการของผู้เขียนและผู้อ่าน โรงงานจริงมักจะเรียบร้อย มีขั้นตอนการผลิตเป็นระบบ ขณะที่โรงงานของวองก้าเป็นการสอดแทรกแนวคิด ตลก และความประหลาดใจที่ข้ามขอบเขตความเป็นจริงไปไกล พอหนังถูกนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์ การออกแบบฉากก็ยิ่งตอกย้ำความเป็นนิยายมากขึ้น รุ่นปี 1971 ของ 'Willy Wonka & the Chocolate Factory' และเวอร์ชันปี 2005 ต่างก็ใช้สตูดิโอและการออกแบบที่เน้นสร้างโลกแฟนตาซี ไม่ได้ถ่ายทำในโรงงานช็อกโกแลตขนาดจริงเพียงแห่งเดียว ฉากภายในที่เราเห็นคือการสร้างขึ้นมาเพื่อตอบโจทย์ภาพและอารมณ์ของเรื่อง นอกจากนี้อุตสาหกรรมของเล่นและขนมเองก็เคยเอาชื่อหรือคอนเซ็ปต์ของวองก้าไปใช้จริง เช่น สินค้าภายใต้แบรนด์ที่อิงชื่อวองก้า หรือสวนสนุกที่จัดกิจกรรมธีมช็อกโกแลต เพื่อมอบประสบการณ์คล้ายกับหนังให้ผู้คนได้สัมผัส ฉันคิดว่าความเก่งของงานชิ้นนี้คือการทำให้โรงงานกลายเป็นสัญลักษณ์มากกว่าจะเป็นสถานที่จริงๆ มันสะท้อนทั้งความโลภ ความไร้เดียงสา ความฝัน และบทเรียนทางศีลธรรมในรูปแบบภาพเคลื่อนไหวของขนมหวาน การไปเยี่ยมชมโรงงานช็อกโกแลตจริงสักแห่งในชีวิตจะให้รายละเอียดเชิงเทคนิคและกลิ่นของช็อกโกแลตที่แตกต่างกัน แต่ไม่มีอะไรจะมาแทนความรู้สึกตื่นเต้นเมื่อเปิดหนังสือแล้วเจอห้องช็อกโกแลตที่ไม่มีในแผนที่โลกได้ — นี่แหละเหตุผลที่ฉันยังคงหลงรักภาพจินตนาการของวองก้าอยู่เสมอ

ฉันมองว่ามีฉากบางฉากใน 'ชาร์ลีกับโรงงานช็อกโกแลต' ที่เป็นสะพานเชื่อมจากความฝันสู่บทเรียนชีวิต โดยเฉพาะฉากที่ชาร์ลีได้ตั๋วทอง นี่ไม่ใช่แค่โชคดีธรรมดา แต่เป็นจุดเปลี่ยนทางอารมณ์และโครงเรื่องที่ทำให้ทั้งหนังเดินหน้าไปสู่ความมหัศจรรย์และการทดสอบตัวละครของเด็ก ๆ ฉากห้องช็อกโกแลตถือเป็นอีกหนึ่งแกนสำคัญ ที่นี่ภาพวิชวลแบบทะลุจอทำหน้าที่มากกว่าแค่ความสวยงาม มันเผยความอยากได้ อยากลอง และความเปราะบางของตัวละคร การเดินเข้าห้องแห่งนั้นคือการพาเด็ก ๆ เข้าสู่สนามทดสอบที่แต่ละคนจะเผยนิสัยแท้จริงออกมา ฉากนี้ยังทำให้ผู้ชมเข้าใจวิธีการเล่าเรื่องของผู้กำกับ—ใช้ความมหัศจรรย์เป็นล่อให้เห็นนิสัย ฉากปิดเรื่องที่วอนก้าตัดสินใจกับชาร์ลีก็มีน้ำหนักไม่แพ้กัน นี่คือจุดที่บทลงมือชัดเจน: ไม่ใช่แค่การมอบโรงงาน แต่มันเป็นการทดสอบค่านิยม ความเมตตา และความถ่อมตนของชาร์ลี ในเวอร์ชันที่ต่างกันรายละเอียดจะแตกต่าง แต่แก่นคือการเลือกผู้สืบทอดด้วยหัวใจมากกว่าความสามารถเทคนิค มองแล้วยังคงทำให้ผมยิ้มและคิดตามอยู่เสมอ

บอกตรงๆ เรื่องนี้เป็นหนึ่งในนิยายเด็กที่ฉันกลับไปนึกถึงเสมอ โดยต้นฉบับของหนังเรื่อง 'โรงงานช็อกโกแลต' มาจากปลายปากกาของ โรอัลด์ ดาห์ล (Roald Dahl) ผู้เขียนที่ถ่ายทอดจินตนาการปนความชวนขนลุกและอารมณ์ขันดำๆ ไว้อย่างเฉียบคม ฉันชอบสำรวจความแตกต่างระหว่างหน้าหนังสือกับฉากภาพยนตร์ โดยเฉพาะเวอร์ชันที่ได้แรงบันดาลใจจากหนังสือเล่มนั้นมากที่สุด ตัวนิยาย 'Charlie and the Chocolate Factory' (ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1964) วางโครงเรื่องด้วยจริยธรรมแบบนิทานที่มีตัวละครชัดเจน ทั้งความไร้เดียงสาของชาร์ลี บัคเก็ต และความลึกลับเพี้ยนๆ ของวิลลี่ วองก้า การอ่านทำให้ฉันเห็นมุมมองของดาห์ลเกี่ยวกับความโลภ ความใจกว้าง และการลงโทษที่มักจะแฝงอารมณ์ประชดประชัน หลายคนอาจคาดหวังแค่คำตอบสั้นๆ แต่เมื่อลงรายละเอียดแล้วจะรู้สึกว่าผลงานของดาห์ลมีชั้นเชิงมากกว่าแค่นิทานเด็ก ดังนั้นเมื่อใดที่เห็นฉากโรงงานเต็มไปด้วยช็อกโกแลตและเครื่องจักรแปลกประหลาด จะนึกถึงน้ำเสียงของผู้เขียนก่อนเป็นอันดับแรก และนั่นแหละคือคำตอบที่ไม่ซับซ้อน: งานชิ้นนี้สร้างมาจากนิยายของ โรอัลด์ ดาห์ล

ภาพโรงงานช็อกโกแลตใน 'Willy Wonka & the Chocolate Factory' นั้นมีความพิลึกพิลั่นและงดงามจนแทบอยากกระโดดเข้าไปสำรวจทุกซอกมุม ผมมักคิดว่าบางฉากที่ดูเป็นเวทมนตร์ในหนัง เช่น แม่น้ำช็อกโกแลตร้อน ๆ ที่ไหลเป็นสายนั้น จริง ๆ แล้วอาจจะทำได้ในเชิงวิศวกรรม แต่ไม่ใช่ในแบบที่หนังนำเสนอ ความหนืดและอุณหภูมิของช็อกโกแลตเมื่ออยู่ในปริมาณมากต้องใช้การควบคุมอุณหภูมิอย่างเข้มงวดเพื่อป้องกันการตกตะกอนหรือการเสียรสชาติ ระบบกรองและการหมุนเวียนแบบปิด (closed-loop) รวมกับการพาสเจอร์ไรซ์อาจช่วยทำให้ของเหลวชนิดนี้หมุนเวียนได้ แต่ข้อจำกัดเรื่องสุขอนามัยและกฎหมายของอาหารจะทำให้การเปิดถังขนาดใหญ่ที่มีช็อกโกแลตไหลเป็นสายนอกอาคารแทบเป็นไปไม่ได้ การออกแบบสิ่งที่คล้ายกับ 'ผนังเลียได้' หรือขนมที่ไม่มีวันหมดแบบ 'Everlasting Gobstopper' ก็มีมุมที่เข้าใกล้จริงได้ เช่น เทคโนโลยีการพิมพ์อาหาร 3D การเคลือบด้วยฟิล์มกินได้และการเคลื่อนย้ายกลิ่นด้วยไมโครแคปซูล แต่สิ่งที่หนังทำคือเอาแนวคิดสุดแฟนตาซีมาขยายจนละเลยเรื่องความปลอดภัยและชีววิทยาของการบริโภค เรื่องมวลงาน ความสามารถในการฆ่าเชื้อ และต้นทุนเป็นสิ่งที่โรงงานจริงต้องคำนึงถึงเสมอ สรุปแบบไม่เป็นทางการคือเทคโนโลยีบางอย่างในหนังมีพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์จริง แต่การเอาไปทำในชีวิตจริงจะเจอปัญหาด้านความสะอาด ความคุ้มทุน และข้อบังคับด้านอาหารที่ขวางอยู่เยอะ พูดกันตรง ๆ มันยังคงสนุกที่จะฝันถึงโรงงานแบบนั้น แต่การสร้างเวอร์ชันที่ปลอดภัยในโลกจริงต้องย่อส่วนและปรับจินตนาการให้เข้ากับกฎเกณฑ์และวิทยาศาสตร์มากขึ้น

มีรายละเอียดเล็กๆ ในต้นฉบับของ 'ชาร์ลี กับ โรงงานช็อกโกแลต' ที่ทำให้ฉากต่างๆ มีชั้นความหมายมากกว่าการเป็นแค่ของหวานกับความบ้าคลั่งของการทดลองทางอาหาร — ฉันมักจะกลับมาคิดถึงชื่อเรียกสิ่งประดิษฐ์และคำพรรณนาเล็กๆ ที่รอล์ด ดาห์ลใส่ไว้ เช่นการเรียกหมากฝรั่งเป็น 'อาหารสามคอร์ส' หรือคำบรรยายโรงงานที่ให้ความรู้สึกทั้งมหัศจรรย์และแฝงความเปราะบาง การเปลี่ยนแปลงเรื่อง Oompa-Loompas ระหว่างฉบับแรกและฉบับหลังๆ เป็นอีกจุดที่สะท้อนความคิดของยุคสมัย แม้จะเป็นประเด็นขัดแย้ง แต่ก็ชวนให้ฉันทบทวนว่าตัวละครเดียวกันสามารถอ่านต่างกันตามบริบททางวัฒนธรรมได้อย่างไร นอกจากนี้ภาพวาดต้นฉบับของ Quentin Blake ก็เป็นเหมือนอีสเตอร์เอ้กตัวหนึ่ง — เขามักใส่ท่าทางและหน้าตาที่แฝงอารมณ์ให้ตัวละคร ซึ่งทำให้การอ่านซ้ำรู้สึกเหมือนค้นพบรายละเอียดใหม่ทุกครั้ง

ยอมรับเลยว่าฉากโรงน้ำชาที่ถ่ายทำบนโลเคชั่นจริงมันมีเสน่ห์แบบจับต้องได้—กลิ่นไม้เก่า แสงสลัว ฝุ่นผงจากถนนปูน รวมกันจนให้ความรู้สึกว่าเวลาในฉากมันเป็นของจริง ไม่ใช่แค่ฉากหลังสวย ๆ ในสตูดิโอ เราเคยสังเกตว่าทีมถ่ายทำไทยกับต่างชาติมีแนวโน้มเลือกพื้นที่แบบสองแนวทางหลัก: ชุมชนริมน้ำ/ตลาดเก่า และชุมชนเก่าในภาคเหนือหรือกลางที่ยังคงสถาปัตยกรรมไม้ดั้งเดิม ในนครหลวงฉากโรงน้ำชามักไปถ่ายกันแถวย่านเก่าอย่างเยาวราช–ตลาดน้อย หรือย่านฝั่งธนบุรีที่มีบ้านเรือนไม้ริมคลอง เพราะองค์ประกอบอย่างป้ายภาษาจีน โคมไฟ และทางเดินไม้เข้ากับความรู้สึกโรงน้ำชาได้ดี ส่วนในต่างจังหวัด พวกชุมชนเก่าในอยุธยา เชียงใหม่ หรือแม้แต่ชุมชนตลาดน้ำทางใต้และสมุทรสงครามก็ถูกเลือกให้เป็นโลเคชั่น เพราะมีเรือนแถวไม้ พื้นปูนเก่า และฉากหลังเป็นแม่น้ำซึ่งช่วยสร้างมู้ดโบราณได้โดยไม่ต้องสร้างเซ็ตใหม่ทั้งหลัง มุมมองของคนที่ชอบเดินตามรอยโลเคชั่นบอกเลยว่าการสังเกตรายละเอียดภาพช่วยมาก เช่น ถ้าพบพื้นปูนขรุขระ ท่อน้ำตะไคร้ รางน้ำเล็ก ๆ และป้ายร้านเป็นไม้แกะสลัก นั่นชี้ไปที่ชุมชนเก่าจริง ๆ ขณะที่ถ้าฉากมีคอร์ทกลางเปิดกว้าง เสาและเพดานเรียบเท่ากับนิยามสตูดิโอหรือรีเฟิร์บในพื้นที่ท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ อีกอย่างคือบางครั้งโรงน้ำชาที่เป็นโลเคชั่นจริงจะมีกิมมิกท้องถิ่น เช่น ของวางขายแบบพื้นบ้าน อุปกรณ์ชงชาแบบดั้งเดิม หรือเสียงเรือพายในระยะไกล ซึ่งเป็นสัญญาณชัดว่าถ่ายกันนอกสตูดิโอ สรุปแบบไม่เป็นทางการ: ถ้าต้องการตามหาจริง ๆ ให้เริ่มจากย่านเก่าในกรุงเทพฯ อย่างเยาวราช-ฝั่งธนบุรี และขยายไปยังชุมชนตลาดน้ำ-เมืองเก่าของจังหวัดใหญ่ ๆ อย่างอยุธยา เชียงใหม่ หรือสมุทรสงคราม—พวกนี้แหละที่ทีมถ่ายมักเลือกเมื่ออยากได้บรรยากาศโรงน้ำชาจริง ๆ แบบมีชีวิต ไม่ใช่แค่ฉากปูนสวย ๆ

ภาพในความทรงจำของฉากแข่งรถจาก 'ฟาส8' คือบรรยากาศสตรีทเรซในฮาวานาที่ดูสดและมีชีวิตชีวา ฉันยังนึกภาพรถคลาสสิกคิวบาที่แล่นผ่านถนนเก่าที่คับแคบได้ชัด — นั่นเป็นฉากเปิดที่ทีมงานไปถ่ายทำในฮาวานา ประเทศคิวบาจริง ๆ โดยใช้ถนนจริงและรถคลาสสิกของท้องถิ่นเป็นส่วนประกอบสำคัญ ทำให้ฉากมีรสชาติท้องถิ่นมากกว่าการสร้างในสตูดิโอ การถ่ายในฮาวานาสร้างความท้าทายหลายอย่าง ทั้งเรื่องการขออนุญาต ปิดถนน และการจัดการกับผู้ชมท้องถิ่นที่มาเฝ้าดู แต่สิ่งที่ได้กลับมาคือความสมจริงของแสง เงา กลิ่นอายเมือง และเสียงเครื่องยนต์ของรถเก่า ๆ ซึ่งช่วยส่งให้ฉากแข่งรถใน 'ฟาส8' นั้นดูมีพลัง ฉันชอบที่ทีมงานเลือกใช้โลเคชันจริงเพราะมันให้รายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่การถ่ายในสตูดิโอจำลองไม่ได้ เช่นสภาพผิวถนน รอยปูกระเบื้อง และปฏิกิริยาของคนในชุมชน ที่ทั้งหมดเติมเต็มฉากแข่งรถให้รู้สึกเป็นชีวิตเดียวกับเมืองนั้น

เราไม่คิดว่าแค่ซูเปอร์ฮีโร่ใต้น้ำจะต้องใช้พื้นที่สตูดิโอมหาศาลขนาดนี้ — การถ่ายทำ 'Aquaman' ส่วนใหญ่เกิดขึ้นบนบกในสตูดิโอใหญ่ของออสเตรเลีย โดยทีมสร้างใช้สตูดิโอเพื่อขึ้นฉากเมืองใต้น้ำแบบมุกดาและฉากต่อสู้อันซับซ้อน ทีมงานสร้างสร้างฉากแทบทั้งหมดในสภาพแวดล้อมที่ควบคุมได้ ทั้งชิ้นส่วนเซ็ตขนาดใหญ่ ไฟส่อง และฉากหลังสีเขียว/สีน้ำเงิน เพื่อให้ช็อตต่างๆ ผสมผสานกับภาพคอมพิวเตอร์กราฟิกได้อย่างแนบเนียน การถ่ายทำภายนอกเกิดขึ้นบ้างเพื่อเก็บภาพภูมิประเทศจริงและแสงธรรมชาติที่ให้ความสมจริง แต่พลังหลักมาจากสตูดิโอและการทำเอฟเฟกต์ ในเรื่องฉากใต้น้ำนั้น ไม่ได้อาศัยการถ่ายใต้น้ำแบบเต็มๆ ตลอดทั้งเรื่อง นักแสดงมักถูกติดตั้งบนรั้ง แขวนลอย หรือถ่ายในสระน้ำขนาดพิเศษสำหรับช็อตใกล้หน้าเพื่อให้มีฟีลลิ่งเปียกและการเคลื่อนไหวของเสื้อผ้า ขณะที่ฉากกว้างๆ และการเคลื่อนไหวใต้ทะเลจำนวนมากเป็นงานคอมพิวเตอร์ จึงกลายเป็นการผสมผสานระหว่างช็อตจริงกับ CGI ที่ทำให้โลกใต้น้ำของหนังดูยิ่งใหญ่และเคลื่อนไหวได้อย่างสมจริง — นับเป็นความสำเร็จด้านเทคนิคที่ชวนว้าวและยังคงเห็นร่องรอยงานอันละเอียดในหลายฉาก