หนังน้ำมันพราย มีภาคต่อหรือสื่อขยายจักรวาลหรือไม่?

ข่าวอย่างเป็นทางการยังไม่มีการยืนยันว่า '4 Kings' จะมีภาคต่อหรือขยายจักรวาล แต่ความเป็นไปได้มีหลายทางและน่าสนใจมากสำหรับแฟนๆ ที่ติดตามเรื่องนี้ ผมมองว่าปัจจัยสำคัญคือการตอบรับทั้งเชิงรายได้และกระแสในโซเชียล ถ้าเม็ดเงินกับกระแสยังแข็งแรง ผู้สร้างมักพิจารณาทางเลือกหลากหลาย เช่น ภาคต่อที่ต่อเรื่องตรงๆ สปินออฟโฟกัสตัวละครรอง หรือแม้แต่ทำซีรีส์ยาวบนสตรีมมิ่ง ซึ่งกรณีของหนังเรื่องอื่นๆ ที่ขยายจักรวาลอย่าง 'Fast & Furious' หรือการต่อยอดโลกกว้างแบบ 'The Lord of the Rings' เป็นตัวอย่างว่าไอเดียเดียวกันสามารถแยกขยายเป็นหลายรูปแบบได้ ส่วนตัวฉันอยากเห็นการขยายที่ไม่ทำลายเอกลักษณ์ดั้งเดิม ถ้าจะมีภาคต่อ ขอให้โฟกัสเรื่องของตัวละครที่ยังมีมิติให้เล่าและรักษาความสมจริงของบริบทสังคมไทย ไม่ใช่แค่ยื้อชื่อให้ขายตั๋ว พูดง่ายๆ คือ ถ้าจะขยาย ก็ควรเพิ่มมุมมองใหม่ๆ ที่ทำให้โลกของ '4 Kings' มีความหมายเพิ่มขึ้น ไม่ใช่แค่เพิ่มฉากแอ็กชันเยอะขึ้นเฉยๆ

ฉากเปิดของ 'น้ำมันพราย' ตะแคงประสาทสัมผัสของฉันให้ตื่นขึ้นทันที — กลิ่นเปรียบเปรยถูกถ่ายทอดผ่านภาพของน้ำมันดำ ๆ ในขวดโหลเล็ก ๆ ที่ถูกนำมาใช้ในพิธีแปลกประหลาด เรื่องย่อสั้น ๆ คือกลุ่มคนในชุมชนหนึ่งเกี่ยวพันกับความเชื่อเรื่องวิญญาณที่ติดมากับน้ำมันชนิดหนึ่ง คนใกล้ชิดของผู้ตายเริ่มมีเหตุการณ์เหนือธรรมชาติเกิดขึ้น บรรยากาศหน่วง ๆ ของหนังเน้นความสัมพันธ์ระหว่างคนเป็นกับคนตายมากกว่าฉากกระโดดหลอกอย่างเดียว ฉันชอบที่คนสร้างให้ช้าแต่แน่น แบบค่อย ๆ เผยความเปราะบางของตัวละครทีละเล็กทีละน้อย ตอนจบทำให้ฉันมองเรื่องนี้เป็นนิทานเตือนใจมากกว่าฮันนีมูนของผี:ไม่ได้แก้แค้นแล้วจบไป แต่กลับเป็นการสะท้อนว่าความผิดพลาดและความลับจะถูกผูกติดกับสัญลักษณ์อย่างน้ำมัน ขวดที่ว่าถูกทำลายแต่ไม่เคยหายไปจริง ๆ — ฉากสุดท้ายที่น้ำมันหยดเล็ก ๆ ตกลงบนพื้นแล้วกระเพื่อมเป็นภาพปิดที่ยังคงตามหลอกหลอนหลังไฟในโรงหนังมอดไปแล้ว

เลือดและบทรบที่น่าจดจำจาก 'John Wick: Chapter 4' ทำให้ผมคิดว่ายังมีเรื่องเล่าอีกหลายชั้นที่ควรถูกขยายออกไป ผมชอบจังหวะการบรรยายโลกใต้ดินของเรื่องนี้ — มันไม่ได้เป็นแค่การต่อสู้ แต่เป็นระบบกฎ ระเบียบ และขนบที่น่าสนใจ หากขยับออกจากตัวคีอานู รีฟส์ ไปเป็นชุดเรื่องสั้นที่โฟกัสตัวละครรองอย่างผู้พิพากษาโรงแรมหรือวงการนักฆ่าระดับภูมิภาค จะได้เห็นมุมมองเชิงสังคมและการเมืองของโลกนั้น ซึ่งจะเติมเต็มภาพรวมได้มากกว่าภาพแอ็กชันเพียวๆ ผมอยากเห็นซีรีส์สปินออฟที่เป็นโทนต่างออกไปบ้าง — อาจทำเป็นมินิซีรีส์สายสืบแนวอาชญากรรม หรือสตอรี่ที่เล่าเบื้องหลังชีวิตนักฆ่าในประเทศอื่น ๆ เสียงดนตรี คอสตูม การใช้ไอคอนขององค์กรลับเหล่านี้ สามารถกลายเป็นจักรวาลที่มีสีสันและหลากหลายได้โดยไม่ทำลายแกนหลักของหนังต้นฉบับ การขยายจักรวาลแบบนี้จะช่วยให้แฟนเก่าได้ย้อนดูมุมที่ไม่ค่อยได้เห็น ส่วนแฟนใหม่ก็มีจุดเข้าในหลายทาง — ผมเห็นภาพแล้วว่าถ้าเดินเรื่องดี มันจะสนุกและคุ้มค่าที่จะตามดูต่อ

เราไม่แปลใจเลยเวลาที่คนถามถึงรากเหง้าของหนัง 'น้ำมันพราย' เพราะแก่นของเรื่องมันฝังลึกอยู่ในความเชื่อพื้นบ้านมากกว่าจะมาจากนิยายเล่มเดียว ความเชื่อนี้เกี่ยวพันกับไสยศาสตร์ไทยแบบโบราณที่พูดถึง 'น้ำมันเสน่ห์' หรือสารที่ชาวบ้านเชื่อว่าทำจากส่วนของศพ ทารก หรือสารที่ได้จากสิ่งเหนือธรรมชาติเพื่อนำมาทำเสน่ห์หรือคาถา แม้รายละเอียดจะแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น แต่แก่นคือความคิดว่าไขมันหรือของเหลวบางอย่างมีพลัง ทางช่างไสยศาสตร์มักอธิบายว่ามันผูกกับพราย/ผี และถูกใช้ในพิธีทำของ การเล่าเรื่องท้องถิ่นกับความระแวงเรื่องมนต์ดำจึงเป็นต้นกำเนิดสำคัญของเค้าโครงหนัง การนำเสนอในภาพยนตร์มักเอาองค์ประกอบจากนิทานปากต่อปาก หนังสือเกี่ยวกับไสยศาสตร์ และความเชื่อในหมู่บ้านมาเย็บเข้าด้วยกัน ทำให้หนังแบบนี้ให้ความรู้สึกคุ้นเคยในเชิงวัฒนธรรมมากกว่าจะอ้างอิงนิยายสมัยใหม่เล่มใดเล่มหนึ่ง ฉากที่แสดงพิธีกรรม การเรียกพราย หรือการใช้น้ำมันเป็นไสยเวทย์มักได้แรงบันดาลใจจากประเพณีเล็กๆ ในหลายพื้นที่และงานเขียนเก่าๆ เกี่ยวกับไสยศาสตร์ ผลลัพธ์คือภาพยนตร์ที่เหมือนการรวมปากต่อปากกับตำนานชาวบ้านเข้าด้วยกัน ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมมันถึงรู้สึกทั้งน่ากลัวและคุ้นเคยในเวลาเดียวกัน

รายชื่อหนังไทยที่ยืนยันภาคต่อหรือจักรวาลเชื่อมโยงซึ่งผมติดตามใกล้ชิดมีไม่กี่ชุดที่ชัดเจนและน่าสนใจมาก ยกตัวอย่างที่ชัดที่สุดคือชุดหนังบู๊-แอ็กชันเก่าแต่ยังถูกพูดถึงเสมออย่าง 'องค์บาก' ซึ่งมีการสานต่อเป็นภาคหลักหลายตอนและงานแต่ละภาคมักขยับขยายลักษณะโลกในเรื่อง แม้ว่าบางภาคจะไล่เรียงแบบพรีเควลหรือเปลี่ยนธีมไปบ้าง แต่ก็ถือว่ามีความเป็นซีรีส์ที่แฟนๆ สามารถจับต้องได้ ถ้ามองในแง่การตลาดและการผลิต นี่คือกรณีที่คอนเซปต์เดิมแข็งแรงพอจะต่อยอดเป็นหลายภาคได้โดยไม่สูญเสียจุดขายเดิม อีกแนวที่มีการยืนยันต่อเนื่องคือหนังที่อิงเหตุการณ์ประวัติศาสตร์หรือคาแรกเตอร์เด่น เช่นชุด 'ขุนพันธ์' ที่สานต่อเรื่องราวตัวเอกและโลกความเชื่อของตัวละคร ทำให้แต่ละภาคเติมเต็มตำนานของตัวละครให้สมบูรณ์ขึ้น นักสร้างใช้วิธีขยายจักรวาลจากจุดโฟกัสเดิมไปสู่เหตุการณ์รอบข้างที่ยังเกี่ยวโยงกัน ทำให้แฟนที่ชอบการอธิบายเบื้องหลังรู้สึกคุ้มค่าที่ติดตามต่อ สุดท้ายในมุมของงานที่ขยายจากจอเงินไปจอสตรีม มีผลงานที่แปลงร่างเป็นซีรีส์หรือได้รับการต่อยอดเป็นสื่ออื่น เช่นกรณีของ 'Bad Genius' ที่นำแนวคิดไว้อย่างชัดเจนจนถูกจับไปต่อยอดในรูปแบบละคร/ซีรีส์ ทำให้โลกของเรื่องถูกขยายโดยไม่ต้องยึดติดกับภาพยนตร์เพียงอย่างเดียว เหล่านี้คือประเภทที่มักได้รับการยืนยันภาคต่อหรือการเชื่อมจักรวาล เพราะต้นฉบับมีโครงเรื่องและคาแรกเตอร์ที่สามารถขยายได้แทบเป็นธรรมชาติ ส่วนตัวผมชอบดูว่าผู้สร้างจะเลือกขยายตรงไหน—คาแรกเตอร์เดิม เหตุการณ์ข้างเคียง หรือข้ามสื่อ—เพราะแต่ละทางเลือกให้รสชาติและความคาดหวังต่างกันออกไป

ความเชื่อเรื่องอาคมและของมนต์ดำในสังคมไทยถูกดึงมาเล่นเป็นแกนกลางของหนังเรื่องนี้ ทำให้ผมปะติดปะต่อได้ง่ายว่ารากของ 'น้ำมันพราย' ไม่ได้มาจากนิยายเล่มเดียวที่คนเขียนไว้ก่อนหน้า แต่เป็นบทภาพยนตร์ต้นฉบับที่นำเอาเรื่องเล่าพื้นบ้านเกี่ยวกับน้ำมันพราย—น้ำมันที่คนโบราณเชื่อว่ามีพลังเหนือธรรมชาติ—มาขยายเป็นพล็อตและตัวละคร ในมุมมองของคนดูรุ่นเก๋าจำนวนฉากที่เน้นพิธีกรรม ความเชื่อ และผลสะท้อนทางจิตใจของตัวละคร ชวนให้นึกถึงแรงจูงใจเดียวกับหนังอย่าง 'Pee Mak' ซึ่งหยิบตำนานพื้นบ้านมาปรับเป็นงานภาพยนตร์ แต่ความต่างสำคัญคือ 'น้ำมันพราย' เลือกสร้างบทขึ้นมาเองแทนการดัดแปลงนิยาย ทำให้ภาพยนตร์มีอิสระในการออกแบบตัวละครและจังหวะเรื่องราว และยังรักษาบรรยากาศชวนขนลุกของตำนานไว้ได้อย่างเหนียวแน่น

บอกตรงๆว่าช่วงนี้แฟนคลับหลายคนยังคุยกันเรื่องภาคต่อของ 'อุบัติรักข้ามจักรวาล' อยู่เสมอ — ข่าวแบบเป็นทางการยังไม่มี แต่บรรยากาศในคอมมูนิตี้ทำให้ฉันรู้สึกว่าความต้องการยังไม่จางหาย ฉันมองว่าความเป็นไปได้แบ่งออกเป็นสองทางชัดเจน: ทางแรกคือถ้าทีมผู้สร้างหรือสตูดิโอเห็นว่ามีตลาดและเนื้อหาต่อยอดได้ก็มีโอกาสจะประกาศโปรเจกต์ใหม่ ไม่ว่าจะเป็นภาคต่อโดยตรง OVA หรือสปินออฟที่ขยายจักรวาล ตัวอย่างในวงการที่ทำให้แฟนๆตื่นเต้นอย่างเช่น 'Demon Slayer' ที่เริ่มจากซีรีส์แล้วขยายไปเป็นภาพยนตร์และพาร์ทใหม่ๆ ฉันเห็นภาพว่าถ้าแฟนฐานยังแรงและยอดขายของไลเซนส์ดี ก็เป็นไปได้สูงที่โปรเจกต์จะมาหลังจากมีการประเมินผลเชิงธุรกิจ อีกทางหนึ่งคือถ้าทีมงานมีข้อจำกัดด้านตารางงาน ลิขสิทธิ์ หรือไม่ต้องการต่อเนื่อง เนื้อหาอาจคงอยู่ในรูปแบบเดิม แต่ยังมีวิธีที่แฟนๆ จะได้เห็นผลงานเพิ่มเติม เช่น คอลเล็กชันสั้น ๆ บนแพลตฟอร์มดิจิทัล หรือความร่วมมือข้ามสื่อที่ให้มุมมองใหม่ ฉันยังคงเฝ้าดูประกาศอย่างใกล้ชิดและหวังว่าวันหนึ่งจะมีข่าวดีที่ทำให้ทุกคนยิ้มได้

ไม่คิดว่าจะมีคนสงสัยเรื่องนี้เหมือนกัน — ผมเป็นคนที่ชอบเจาะลึกหนังผีไทยเก่าๆ เลยติดตามที่มาของงานหลายชิ้นอยู่ตลอด จากมุมมองของคนชอบอ่านแล้วดูพร้อมกัน ผมมองว่า 'น้ำมันพราย' ที่ออกฉายนั้นไม่ได้ดัดแปลงมาจากนิยายเล่มเดียวอย่างตรงไปตรงมา แต่เป็นผลงานที่หยิบเอาโครงเรื่องและความเชื่อพื้นบ้านเกี่ยวกับของขลัง ของสวน น้ำมันพราย และวิธีการแก้กรรมมาผสมเป็นบทภาพยนตร์ใหม่ เรื่องราวในหนังนำสัญญะแบบนิทานพื้นบ้านมากกว่าเอาเนื้อหาจากนิยายสำนักเดียวมาแปะเลย ถ้าสังเกตดีๆ จะเห็นองค์ประกอบหลายอย่างที่คุ้นเคยจากเรื่องเล่าสมัยก่อน เช่น ขวดน้ำมันที่ถูกสาป การทำพิธีสะกดวิญญาณ และความสัมพันธ์ที่ค่อยๆ คลี่คลายผ่านความผิดหวังของตัวละคร ซึ่งทั้งหมดถูกเรียบเรียงใหม่ให้เข้ากับจังหวะหนัง ความประทับใจส่วนตัวคือแม้จะไม่มีนิยายต้นฉบับเดียวให้เทียบ แต่ความรู้สึกของเรื่องกลับแน่นและมีแรงดึง เพราะผู้สร้างเลือกองค์ประกอบที่เข้มข้นจากหลายแหล่งมาเล่าเป็นเรื่องเดียว ทำให้หนังมีความเป็นพื้นบ้านผสมสมัยใหม่ และยังคงกลิ่นอายของนิยายผีไทยไว้โดยไม่ต้องอ้างชื่อหนังสือเล่มใดเล่มหนึ่งเป็นตัวตั้งจบอย่างตราตรึงใจจริงๆ

นักวิจารณ์หลายคนโต้แย้งว่า 'น้ำมันพราย' ฉบับหนังทำได้ดีกว่าต้นฉบับ เพราะภาพและซาวนด์ช่วยเรียงร้อยบรรยากาศชวนขนลุกได้ทันที ฉันเข้าไปดูหนังด้วยความคาดหวังครึ่งหนึ่งและกลับออกมาพร้อมความรู้สึกว่าเวทีภาพยนตร์ทำหน้าที่สื่อสารบางอย่างที่ตัวหนังสือไม่ได้ทำให้ชัดเจน เสน่ห์ของฉาก ย้ำด้วยแสง เงา และจังหวะตัดต่อ ช่วยให้ธีมเรื่องการสูญเสียและด้านอธรรมมีน้ำหนักขึ้นจนทำให้ฉากบางฉากที่ในหนังสืออ่านแล้วเฉย ๆ กลายเป็นภาพฝังใจได้ อีกด้านหนึ่ง ฉันยังมองเห็นว่าหนังต้องตัดทอนรายละเอียดภายในตัวละครเยอะ การเล่าเชิงบรรยายที่ให้ความลึกกับตัวละครในต้นฉบับหายไปบ้าง ทำให้บางโค้งของเรื่องดูเร่งรีบ แต่การแสดงที่เข้มข้นโดยนักแสดงหลักมักชดเชยช่องว่างนั้นได้ เมื่อเทียบกับกรณีของ 'พี่มาก..พระโขนง' ที่การตีความทางภาพกลายเป็นหัวใจของเวอร์ชันใหม่ เห็นได้ว่าการปรับโทนภาพยนตร์ช่วยให้ผู้ชมวงกว้างเข้าใจกิมมิคของเรื่องได้เร็วขึ้น นั่นคือเหตุผลที่นักวิจารณ์บางคนยกย่องว่าหนังทำได้ดีกว่า แต่สำหรับฉันแล้วทั้งสองเวอร์ชันมีคุณค่าในแบบของตัวเอง — หนังฉายภาพออกมาให้สัมผัสได้ชัดเจนขึ้น ขณะที่ต้นฉบับยังคงเก็บรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่หนังยากจะจับหมด

การจะนับจำนวน 'จูราสซิค' แบบรวมสื่อขยายจักรวาลให้ครบถ้วนมันซับซ้อนกว่าที่คิดมาก ฉันมักจะเริ่มจากจุดที่คนส่วนใหญ่นับกันก่อน นั่นคือภาพยนตร์หลักมีทั้งหมด 6 ภาค (ไตรภาคดั้งเดิม 3 ภาค และไตรภาครีบูตอีก 3 ภาค) จากนั้นถ้านับซีรีส์แอนิเมชันยาวอย่าง 'Camp Cretaceous' ที่มี 5 ซีซั่น ก็จะเติมเข้าไปอีก 5 หน่วย และยังมีช็อตฟิล์มสั้นอย่าง 'Battle at Big Rock' อีก 1 ฉากสั้น ๆ ที่ขยายจักรวาล เมื่อนำตัวเลขเหล่านี้มารวมกันแบบที่ถือว่าแต่ละซีซั่นหรือช็อตฟิล์มเป็น 'ภาค' หนึ่งหน่วย จะได้ประมาณ 12 หน่วยโดยคร่าว ๆ ซึ่งเป็นวิธีหนึ่งที่ทำให้ภาพรวมดูครบขึ้น แต่ถาต้องการความเข้มข้นของเรื่องเล่า ควรแยกประเภทระหว่างภาพยนตร์ยาวกับงานขยายอื่น ๆ — ทั้งสองแบบให้มุมมองต่างกันและเติมเต็มภาพรวมได้ไม่เหมือนกัน