อาซา มีต้นกำเนิดจากประเทศใด?

ตั้งแต่เริ่มสนใจเรื่องราวของปีศาจและตำนาน พื้นฐานของชื่อ 'อาซาเซล' ทำให้รู้เลยว่ามันไม่ใช่ตัวละครที่เกิดขึ้นจากนิยายหรือการ์ตูนสมัยใหม่ชิ้นเดียว แต่มีรากลึกลงไปในคัมภีร์และตำนานโบราณมาก่อนซึ่งถูกหยิบยืมไปใช้ซ้ำในงานสร้างสรรค์หลายรูปแบบ ชื่อดังกล่าวปรากฏในคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์อย่าง 'Leviticus' ในคัมภีร์ปฐมกาลภาคพิธีกรรมของชาวยิว ในบริบทนั้นมันเกี่ยวข้องกับพิธีของ 'แพะรับบาป' มากกว่าจะเป็นปีศาจในแนวสมัยใหม่ อีกแหล่งสำคัญคือ 'Book of Enoch' ซึ่งกล่าวถึง 'อาซาเซล' ในฐานะหนึ่งในเหล่า Watchers หรือทูตสวรรค์ที่ตกลงมา ความหมายในเอกสารเหล่านี้มีทั้งการสอนมนุษย์ให้ใช้โลหะหรือเครื่องแต่งกาย ซึ่งทำให้ภาพของอาซาเซลในตำนานเต็มไปด้วยความสลับซับซ้อนทั้งบทบาทเชิงลบและเชิงสัญลักษณ์ มุมมองในยุคใหม่ต่อ 'อาซาเซล' จึงมีความหลากหลายอย่างมาก นักเขียนนิยายสยองขวัญ นักสร้างเกม และนักเขียนการ์ตูนมักเอาชื่อแล้วเติมคาแรกเตอร์ตามจินตนาการ บ่อยครั้งจะเห็นมันถูกตีความใหม่เป็นปีศาจผู้ทรงพลัง เจ้าเล่ห์ หรือแม้แต่ตัวละครที่มีเสน่ห์มืด ตัวอย่างที่ชัดเจนคือการหยิบชื่อไปใช้ในซีรีส์ต่างประเทศอย่าง 'Supernatural' ซึ่งสร้างตัวร้ายสำคัญโดยใช้ชื่อนี้เป็นหัวข้อสำคัญ และในโลกของเกมญี่ปุ่นซีรีส์อย่าง 'Shin Megami Tensei' ก็เอาชื่อจากตำนานมาปรากฏเป็นหนึ่งในปีศาจที่ผู้เล่นสามารถพบเจอได้ ความต่างในการนำเสนอทำให้ตัวตนของอาซาเซลมีทั้งมิติทางศีลธรรมและมิติเชิงสัญลักษณ์ ขึ้นอยู่กับว่าผู้สร้างต้องการสื่ออะไร การพัฒนาความหมายจากแหล่งโบราณถึงงานร่วมสมัยทำให้เป็นเรื่องน่าตื่นเต้นสำหรับแฟนตำนานอย่างจริงจัง เพราะทุกครั้งที่เจอ 'อาซาเซล' ในผลงานใหม่ มักจะเห็นมุมที่ไม่เหมือนกัน บ้างก็เน้นความเป็นปีศาจแท้ บ้างก็เล่นกับบทบาทของผู้ล้มเหลวแล้วถูกลงโทษ บางครั้งก็ถูกจินตนาการเป็นตัวละครที่มีเบื้องหลังชวนสงสาร การที่ชื่อนี้ไม่ได้มีต้นกำเนิดจากนิยายหรือการ์ตูนเรื่องเดียว ทำให้มันเสมือนผืนผ้าใบที่เปิดให้ศิลปินแต่ละคนลงสีตามสไตล์ของตัวเอง นี่แหละคือสาเหตุที่มักจะรู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งเมื่อเห็นการตีความใหม่ ๆ — มันเป็นเสน่ห์ที่มาจากการเดินทางยาวนานของตำนานมากกว่าต้นกำเนิดในงานชิ้นเดียว

แค่ได้ยินชื่อ 'ฮาจิชาคุซามะ' ก็รู้สึกเสียวซ่านเหมือนโดนดึงเข้าไปในโลกเลือนรางของเรื่องเล่าผีญี่ปุ่นแล้ว — ต้นกำเนิดของเธออยู่ที่ประเทศญี่ปุ่น เป็นตำนานเมืองสมัยใหม่ที่เติบโตมาจากวงการเล่าเรื่องผีและอินเทอร์เน็ตญี่ปุ่น มากกว่าจะเป็นนิทานพื้นบ้านโบราณแบบเดียวกับยักษ์หรือเทพเจ้าโบราณ โดยภาพรวม ฉันมองว่า 'ฮาจิชาคุซามะ' เป็นตัวอย่างคลาสสิกของโยไคยุคใหม่: หญิงร่างสูงผิดปกติ (ชื่อภาษาญี่ปุ่นแปลได้ประมาณว่า “ขนาดแปดศอก”) ปรากฏตัวในหมวกปีกกว้างและชุดขาว มีเสียงเรียกเป็นคำว่า 'ポー' ที่เล่าต่อกันว่าเป็นสัญญาณอันตราย เรื่องราวแบบนี้เริ่มแพร่ผ่านบอร์ดข้อความ บล็อก และการเล่าเรื่องสยองขวัญบนเว็บ ก่อนจะขยายไปสู่วงการอนิเมะสั้น ๆ อย่าง 'Yamishibai' หรือรายการคล้ายกันในญี่ปุ่น ฉะนั้นเมื่อนึกถึงต้นกำเนิด จึงต้องพูดว่าเธอเกิดจากบริบททางวัฒนธรรมญี่ปุ่นร่วมสมัย มากกว่าจะเป็นตำนานโบราณที่สืบทอดมายาวนาน — และนั่นก็เป็นเสน่ห์ที่ทำให้เรื่องเล่านี้น่ากลัวและน่าติดตามในแบบของมันเอง

ต้นกำเนิดของแอสซาซินโดยภาพรวมมักถูกโยงกับกลุ่มอิสมาอีลีที่เรียกกันในภาษาอาหรับว่า 'Hashashin' ซึ่งตั้งรัฐฐานปฏิบัติการบนป้อมปราการในเขตภูเขาของเปอร์เซียและซีเรียช่วงปลายศตวรรษที่ 11 ถึง 13 ผมมองว่าจุดเริ่มคือการรวมตัวของเครือข่ายศรัทธาและการเมือง ภายใต้ผู้นำอย่างฮัสซาน อิ ศับบาห์์ กลุ่มนี้ใช้การลอบสังหารเป็นเครื่องมือทางการเมืองเพื่อกำจัดเป้าหมายที่เป็นภัยคุกคามต่อชุมชนหรือรัฐของตน เรื่องที่มักถูกย้ำคือป้อมอาลามุตซึ่งเป็นฐานที่มั่นสำคัญของพวกเขา แต่ความจริงซับซ้อนกว่านั้นมาก กลุ่มนีซารีเมื่อเข้าถึงอำนาจได้ก็ขยายเครือข่ายไปยังฐานอื่น ๆ ในภูมิภาค เช่น มัสยัฟในซีเรีย พวกเขาไม่ได้เป็นกองโจรประปราย แต่สร้างโครงสร้างทางศาสนาและการเมืองที่มีการฝึกฝนผู้สละชีวิต (fida'i) เพื่อปฏิบัติภารกิจเฉพาะทาง การเล่าเรื่องที่ว่า 'พวกเขาเมายาแล้วกลายเป็นนักฆ่า' มักมาจากบันทึกของศัตรูและบันทึกเชิงนิยายของยุโรป ซึ่งนักประวัติศาสตร์สมัยใหม่เตือนว่าควรระวังการตีความตัดตอน ผมรู้สึกว่ามองต้นกำเนิดของแอสซาซินต้องมองทั้งมิติศรัทธา ยุทธศาสตร์ และบริบทความขัดแย้งของสังคมในสมัยนั้น ไม่ใช่แค่ภาพลวงตาจากนิยายอย่างเดียว

ชื่อแบบนั้นทำให้ผมนึกถึงตัวละครนักว่ายน้ำจากเกมสืบสวนที่ดังมากช่วงหนึ่ง — ถ้าเป็นชื่อนี้ที่หลายคนคุ้น อาจหมายถึง 'Asahina Aoi' จากเกม 'Danganronpa: Trigger Happy Havoc' ซึ่งเป็นตัวละครที่มีบุคลิกสดใส ร่าเริง และชื่นชอบโดนัทสุด ๆ ผมรู้สึกว่าการอธิบายที่มาของตัวละครแบบนี้ต้องแยกสองส่วนคือคนคิดเนื้อเรื่องกับคนออกแบบตัวละคร โดยเบื้องหลังของ 'Asahina Aoi' มาจากทีมงานของสตูดิโอผู้สร้างเกม เกมต้นฉบับมีคนวางโครงเรื่องหลักเป็นคนหนึ่ง และมีนักวาดที่รับผิดชอบงานออกแบบหน้าตาให้ตัวละครดูโดดเด่น งานดีไซน์นั้นทำให้เธอกลายเป็นหนึ่งในหน้าตาของแฟรนไชส์ที่แฟน ๆ จำได้ทันที มุมมองส่วนตัวคือชื่อและคอนเซ็ปต์ของเธอผสมความน่ารักกับความมุ่งมั่น ซึ่งทำให้เป็นตัวละครที่สมดุลระหว่างความเป็นสปอร์ตและความเป็นมังงะ/เกม ทั้งคาแรคเตอร์และการวางบทบาทช่วยสร้างความสัมพันธ์กับผู้เล่นได้ดี — นี่แหละเหตุผลที่เธอคุ้นเคยและถูกพูดถึงบ่อย

ฉากค้นพบสร้อยคอสีฟ้าที่ซ่อนอยู่ใต้พื้นห้องเป็นจุดเปลี่ยนที่ทำให้เรื่องของ 'อาซา' พลิกผันอย่างแรงและเป็นฉากที่ยังคงวนอยู่ในหัวฉันเสมอ ตอนที่สร้อยคอเปิดเผยความทรงจำเก่าที่ถูกลบไป มุมมองของตัวละครเปลี่ยนจากเด็กที่ตามหาตัวเองเป็นผู้เล่นที่รู้ว่าตัวเองมีเบื้องหลังเชื่อมโยงกับเหตุการณ์ระดับชาติ ฉันรู้สึกถึงความตั้งใจของผู้เขียนที่ใช้วัตถุชิ้นเล็กๆ เป็นสะพานเชื่อมระหว่างอดีตกับปัจจุบัน — ความจริงที่ซ่อนอยู่ไม่ใช่แค่เรื่องสายเลือด แต่เป็นเงื่อนงำที่โยงไปถึงความลับขององค์กรลับหลายแห่ง ฉากการเผชิญหน้าหลังจากความทรงจำกลับมาเป็นอีกจุดที่กดดันอารมณ์หนักขึ้น เพราะไม่เพียงแต่ 'อาซา' ต้องรับมือกับตัวตนใหม่ แต่ยังต้องตัดสินใจว่าจะยอมรับชะตากรรมที่ผู้อื่นวางไว้หรือจะเขียนเส้นทางของตัวเอง ฉันคิดว่าการใช้ไอเท็มสื่อความทรงจำเป็นการเล่าเชิงสัญลักษณ์ที่ทำให้การพลิกผันนี้มีน้ำหนัก ทั้งในแง่ความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครและการเปลี่ยนโทนเรื่องจากการตามหาเป็นการต่อสู้เพื่อสิทธิ์ในการเลือกของตัวเอง

ต้นตอของเรื่องเล่าชุดนี้มีร่องรอยชัดเจนในอังกฤษ ฉันมองว่าการระบุประเทศต้นกำเนิดสำหรับนิทานที่ถูกเล่าต่อกันมานานต้องพิจารณาทั้งบันทึกที่เขียนไว้และร่องรอยในวัฒนธรรมปากต่อปาก ในแง่เอกสาร เรื่องราวที่เรารู้จักกันในชื่อ 'Jack and the Beanstalk' ถูกบันทึกโดยนักรวบรวมนิทานชาวอังกฤษในปลายศตวรรษที่ 19 และปรากฏในคอลเลกชันอย่าง 'English Fairy Tales' เวอร์ชันที่โด่งดังทำให้เรื่องนี้ถูกจับจ้องว่าเป็นนิทานพื้นบ้านของอังกฤษ แต่สิ่งที่น่าสนใจกว่านั้นคือรูปแบบตัวละครแจ็คที่เป็นคนชั้นล่าง ใช้ไหวพริบต่อกรกับยักษ์ ซึ่งสอดคล้องกับรูปแบบนิทานพื้นบ้านอังกฤษในชนบทต่าง ๆ ฉันชอบคิดว่าการบันทึกทางการพิมพ์ทำให้เรามองเห็นต้นกำเนิดได้ชัดขึ้น แต่ตัวนิทานเองก็เป็นผลิตผลของการเล่าปากต่อปากที่อาจรับแรงบันดาลใจจากตำนานและความเชื่อของชุมชนต่างๆ ในอังกฤษ การที่เรื่องนี้ถูกนำไปเล่าและดัดแปลงต่อเนื่องทำให้มันกลายเป็นส่วนหนึ่งของมรดกนิทานพื้นบ้านอังกฤษในภาพรวม

ตำนานนี้มีรากเหง้าอยู่ไกลถึงแดนอาทิตย์อุทัย — ประเทศญี่ปุ่น เป็นต้นทางของเรื่อง 'เจ้าหญิงกระบอกไม้ไผ่' ที่ในภาษาญี่ปุ่นรู้จักกันในชื่อ 'Taketori Monogatari' หรือเรียกสั้นๆ ว่า '竹取物語' ฉันชอบคิดว่าความเก่าแก่ของเรื่องนี้เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้มันมีมนต์ขลัง: งานเขียนชิ้นนี้มักถูกยกให้เป็นนิยายร้อยแก้วเก่าแก่ที่สุดชิ้นหนึ่งของญี่ปุ่น แล้วยังสอดคล้องกับบรรยากาศยุคเฮอัน (Heian) ที่เต็มไปด้วยความละเอียดอ่อนทางอารมณ์และภาพพจน์งามๆ ของธรรมชาติ ในเนื้อเรื่องเอง เจ้าหญิงถูกพบในต้นไผ่โดยชาวตัดไผ่และเติบโตจนสวยงาม ก่อนที่เรื่องราวมหัศจรรย์จะคลี่คลายไปสู่บทสรุปที่ทั้งงดงามและเศร้า ความเป็นญี่ปุ่นของเรื่องไม่ได้อยู่แค่ตัวบทเท่านั้น แต่ยังสะท้อนในค่านิยม ประเพณี และภาพสัญลักษณ์ เช่น การใช้ไผ่ พระจันทร์ และการวางตัวของชนชั้นในยุคสมัยนั้น ซึ่งทำให้ผลงานนี้ถูกหยิบยกมาดัดแปลงในงานศิลปะ ภาพพิมพ์ โชกุนหรือบทละครแบบโนะ ในแบบต่างๆ มาตั้งแต่สมัยก่อนจนถึงปัจจุบัน ฉันมองว่าความเป็นต้นตำรับจากญี่ปุ่นนี่เองที่ทำให้เรื่องนี้ยังคงถูกเล่าต่อและตีความใหม่ได้ไม่รู้จบ

ตั้งแต่ครั้งแรกที่ได้ยินชื่อ 'อาโป' หัวใจเลยคิดไปไกลกว่านั้นว่ามันคงมีรากชาติลึกซึ้งข้ามวัฒนธรรม สิ่งที่ทำให้ผมหลงใหลคือการเชื่อมโยงระหว่างคำว่า 'อาโป' กับภูเขาและบรรพชนอย่าง 'Mount Apo' ในฟิลิปปินส์ ซึ่งคำว่า 'Apo' ในหลายภาษาถิ่นทางฟิลิปปินส์หมายถึงผู้ใหญ่หรือเทพเจ้าในท้องถิ่น นำมาสู่ภาพของการบูชาเชิงภูมิปัญญาพื้นบ้าน ผมมองว่าเจ้าตัวละครหรือชื่อที่เขียนเป็น 'อาโป' ในงานแต่งเรื่องสมัยใหม่อาจยืมความศักดิ์สิทธิ์นั้นมาใช้ เพื่อให้ตัวละครมีน้ำหนักของตำนาน ถ้าลองนึกภาพการบอกเล่าที่ผู้เฒ่าเล่าเรื่องภูติผีป่าภูเขา ชื่อเดียวกันก็อาจถูกส่งต่อจนกลายเป็นตัวละครในนิยายหรือเกมที่เราชอบ ผมชอบความเป็นไปได้นี้ เพราะมันทำให้ชื่อสั้น ๆ อย่าง 'อาโป' กลายเป็นประตูพาเราเข้าไปสู่ตำนานและอารมณ์ของสถานที่ได้อย่างง่ายดาย

ย้อนกลับไปในช่วงปลายทศวรรษ 1970 ฉันได้หลงใหลกับเรื่องราวของสัญลักษณ์ที่กลายเป็นเสียงเรียกร้องของคนหลากหลายทางเพศมากขึ้นเรื่อยๆ และในบริบทนั้นต้นกำเนิดของสัญลักษณ์ที่คนส่วนใหญ่คิดถึงคือธงสีรุ้งซึ่งถือกำเนิดขึ้นในสหรัฐอเมริกา ความจริงที่ชัดเจนคือธงสีรุ้งถูกออกแบบโดยกิลเบิร์ต เบเกอร์ (Gilbert Baker) ในเมืองซานฟรานซิสโก ปี 1978 เขาเป็นศิลปินและนักกิจกรรมที่ได้รับมอบหมายให้สร้างสัญลักษณ์แทนชุมชนเกย์ หลังจากแนวคิดการรวมตัวทางการเมืองขยายตัวในสหรัฐฯ ธงนี้ก็ได้รับการยอมรับอย่างรวดเร็วและกลายเป็นสัญลักษณ์สากลของความหลากหลายทางเพศ สีที่เรียงกันในธงสื่อความหมายเชิงสัญลักษณ์และความภาคภูมิใจ และภาพของธงใหญ่ในขบวนพาเหรด Pride ในเมืองต่าง ๆ ทั่วโลกช่วยเผยแพร่ความหมายไปไกลกว่าต้นกำเนิด แม้ว่าสัญลักษณ์และคำย่ออย่าง 'LGBTQ' จะเกิดจากกระบวนการพัฒนาในหลายพื้นที่ แต่รากของมันผูกพันกับขบวนการสิทธิเสรีภาพที่เริ่มขยายตัวอย่างเป็นระบบในสหรัฐอเมริกาในคริสต์ทศวรรษ 1960–70 ผ่านการรวมกลุ่มของนักเคลื่อนไหวและการประท้วงต่าง ๆ การที่สัญลักษณ์หนึ่ง ๆ กลายเป็นสากลไม่ใช่เพียงเพราะถูกออกแบบเท่านั้น แต่ยังเพราะการเคลื่อนไหวทางสังคมในสหรัฐฯ ที่มีแพลตฟอร์มสื่อและการเชื่อมต่อระหว่างเมืองใหญ่หลายแห่ง ทำให้สัญลักษณ์เหล่านี้แพร่หลายไปทั่วโลก ดังนั้นเมื่อมีคนถามว่าสัญลักษณ์ 'lgbtq' มาจากประเทศใด คำตอบที่ตรงที่สุดในมุมมองของฉันคือสหรัฐอเมริกา — โดยเฉพาะอย่างยิ่งฉากในเมืองอย่างซานฟรานซิสโก ที่เป็นแหล่งกำเนิดของธงสีรุ้งและเป็นศูนย์กลางการเคลื่อนไหวที่ทำให้สัญลักษณ์เหล่านี้ฝังตัวในสำนึกสากล

พอพูดถึง 'ซาแซง' ใครหลายคนอาจนึกถึงภาพแฟนคลับที่ตามศิลปินไปทุกที่จนเป็นข่าว แต่ความหมายจริง ๆ ของคำนี้มาจากเกาหลีใต้ คำในภาษาเกาหลีที่ต้องการสื่อคือ '사생팬' ซึ่งมักย่อเรียกสั้น ๆ ว่า 'sasaeng' เพื่อหมายถึงแฟนคลับที่ละเมิดความเป็นส่วนตัวอย่างรุนแรง ผมมองว่ารากของคำเชื่อมโยงกับความคิดเรื่อง 'ชีวิตส่วนตัว' ของศิลปิน ถูกบิดเป็นพฤติกรรมที่ล้ำเส้น เช่น ตามติดที่พัก ส่งของไปถึงบ้าน หรือแอบถ่ายภาพโดยไม่ยินยอม ในยุคก่อนโซเชียลมีเดียการตามจนถึงสนามบินหรือที่พักอาจเป็นจุดสังเกตหลัก แต่พอมีอินเทอร์เน็ตพฤติกรรมเหล่านี้พัฒนาไปไกลมากขึ้น ทั้งการเจาะระบบบัญชีส่วนตัวหรือเผยข้อมูลส่วนตัวสาธารณะ ในมุมสังคม คำว่า 'ซาแซง' ถูกใช้ทั้งในเชิงตำหนิและเตือนใจวงการบันเทิง เกาหลีใต้เองมีการปรับกฎหมายและมาตรการของต้นสังกัดเพื่อปกป้องศิลปิน แต่ประเด็นสำคัญคือการให้ความรู้แก่แฟน ๆ เกี่ยวกับขอบเขตที่ปลอดภัยต่อความชื่นชอบ หากผู้ติดตามยังยึดติดกับการมีส่วนร่วมแบบรุกล้ำ ผลเสียจะเกิดกับทั้งศิลปินและวงการโดยรวม