แมวเก้าแต้มถูกออกแบบลักษณะยังไงและใครเป็นผู้วาด?

เมื่อเอ่ยถึง 'แมวเก้าแต้ม' ภาพแรกที่ผุดขึ้นมาคือความเป็นสัตว์ประหลาดในนิทานโบราณมากกว่าจะเป็นตัวละครจากมังงะเล่มเดียว สำหรับฉันคำว่าแมวแบบนี้มักถูกใช้อธิบายพวก 'bakeneko' หรือ 'nekomata' ในตำนานญี่ปุ่น ซึ่งปรากฏในงานวรรณกรรมเก่าๆ ตั้งแต่ยุคเฮอันที่ถูกรวบรวมในผลงานอย่าง 'Konjaku Monogatari' และเรื่องเล่าสะสมอื่นๆ ผมมักจะชอบลงรายละเอียดว่าแหล่งกำเนิดของแนวคิดแมวแปลกๆ แบบนี้ไม่ได้เริ่มจากนิยายฉบับเดียว แต่เป็นการสะสมของเรื่องเล่าพื้นบ้านและคติความเชื่อที่ปรากฏในหลายฉบับโบราณ เช่น 'Uji Shūi Monogatari' กับ 'Konjaku Monogatari' ที่มีบันทึกแมวกลายเป็นภูต ตัวตนของมันจึงค่อยๆ ถูกยืมไปใช้ในงานสมัยใหม่หลายชิ้น เมื่อมองถึงงานสื่อร่วมสมัย ฉันเลยเห็นว่าแมวประเภทนี้เริ่มมีรูปแบบคุ้นตาในซีรีส์อย่าง 'GeGeGe no Kitaro' และยังถูกดัดแปลงอีกหลายครั้งในอนิเมะ เกม หรือนิยายสืบสวนที่หยิบเอาคาแรกเตอร์แมวผีมาเล่นเป็นปมเรื่องราว เหมือนเป็นตำนานที่เดินทางจากหน้ากระดาษโบราณไปสู่สื่อสมัยใหม่อย่างเป็นธรรมชาติ

ชื่อ 'เก้าแต้ม' ทำให้ภาพของลายจุดเด่น ๆ ผุดขึ้นในหัวทันที และสำหรับฉันมันไม่ใช่แค่ชื่อธรรมดา แต่เป็นการจับความหมายทั้งด้านโชคลาง ความเป็นเอกลักษณ์ และเรื่องเล่าพื้นบ้านเข้าด้วยกัน เมื่อมองจากมุมวัฒนธรรมไทย เลขเก้ามักถูกมองว่ามงคลเพราะออกเสียงใกล้เคียงกับคำว่า 'ก้าว' หรือความก้าวหน้า ดังนั้นการตั้งชื่อแมวว่า 'เก้าแต้ม' จึงเหมือนการอวยพรให้ชีวิตแมวและผู้เลี้ยงเดินหน้าดี มีโชค ในอีกชั้นหนึ่ง จุดบนตัวแมวก็เป็นสัญลักษณ์ของโชคชะตาแต่ละจุด — บางคนอาจมองว่าแต่ละแต้มบันทึกเรื่องราวหรือการผจญภัยที่ผ่านมา มิติที่ฉันชอบที่สุดคือการเชื่อมโยงกับความเป็นเอกลักษณ์: แมวแต่ละตัวมีลายไม่ซ้ำกัน การเรียกชื่อว่า 'เก้าแต้ม' จึงเป็นการเฉลิมฉลองความแตกต่างและการยอมรับความไม่สมบูรณ์แบบ ซึ่งทำให้ภาพลักษณ์ของแมวในบ้านกลายเป็นทั้งเพื่อนและสัญลักษณ์แห่งโชคประจำครอบครัว เหมือนฉากคล้าย ๆ ในหนังอนิเมะที่แสดงความผูกพันระหว่างคนกับสัตว์เลี้ยง เช่นฉันเคยชอบตอนหนึ่งใน 'The Cat Returns' ที่ทำให้ความผูกพันนั้นดูมีเวทมนตร์อยู่ตลอดเวลา

ตั้งแต่ครั้งแรกที่เห็นชาแชม ผมรู้สึกว่าการออกแบบของมันตั้งใจเล่นกับความสมดุลระหว่างน่ารักกับความแปลกใหม่—ไม่ใช่แค่หน้าตาน่ารักแบบธรรมดา แต่มีรายละเอียดเล็ก ๆ ที่บอกเล่าเรื่องราวของคาแรคเตอร์ได้ด้วยตัวเอง เส้นสายของชาแชมมักเน้นเส้นโค้งเรียบ ลายเสื้อผ้าเรียบง่ายแต่มีจุดเด่น เช่น พิมพ์ลายเล็ก ๆ หรือการใช้ผ้าลายทับซ้อน ทำให้เวลาเคลื่อนไหวยังคงอ่านรูปร่างได้ชัด สีที่เลือกมักเป็นพาสเทลผสมสีเด่นอย่างแดงหรือฟ้าเข้มเล็กน้อย แสงเงาไม่ซับซ้อนนักเพื่อให้ง่ายต่อการนำไปทำเป็นสติกเกอร์หรือสินค้า จัดองค์ประกอบให้ใบหน้าเป็นศูนย์กลางด้วยตาที่โตและปากเล็ก ทำให้คนดูจับอารมณ์ได้รวดเร็ว ในมุมเทคนิค การออกแบบคำนึงถึงการใช้งานข้ามสื่อมาก — จะเห็นว่ารายละเอียดบางอย่างถูกลดทอนเพื่อให้ง่ายต่ออนิเมชันหรือการเรนเดอร์บนหน้าจอขนาดเล็ก ขณะเดียวกันก็มีไอเท็มประจำตัว เช่น หมวก เสื้อ หรือของเล่นเล็ก ๆ ที่ช่วยสร้างซิกเนเจอร์ให้ชัดเจน การเลือกฟอร์มนัยน์ตาและทรงผมยังทำให้ชาแชมอ่านเพศและอายุได้กว้าง ๆ ซึ่งเป็นประโยชน์เมื่ออยากให้คนดูเชื่อมโยงได้ง่าย ในแง่ผู้วาด ข้อมูลอย่างเป็นทางการเกี่ยวกับคนวาดชาแชมยังไม่เป็นที่ยืนยันชัดเจนในวงกว้าง บางแหล่งชุมชนออนไลน์อ้างถึงศิลปินอิสระหรือทีมออกแบบของโปรเจกต์ แต่ยังไม่มีเครดิตกลางจากเจ้าของลิขสิทธิ์ที่ระบุชื่อเดียวชัดเจน สิ่งที่ผมชอบคือการที่คาแรคเตอร์ถูกออกแบบให้ยืดหยุ่นพอสำหรับแฟน ๆ จะหยิบไปสร้างสรรค์ต่อได้ง่าย ๆ — นั่นแหละทำให้ชาแชมมีชีวิตและแพร่กระจายได้เร็วในวงการแฟนครีเอชัน

ฉันมักจะนึกถึงแมวยิ้มเมื่อพูดถึงรอยยิ้มลึกลับในวรรณกรรมคลาสสิก ถาหมายถึงแมวที่ยิ้มได้แบบที่คนส่วนใหญ่คุ้นเคย นั่นมีรากจากนวนิยาย 'Alice's Adventures in Wonderland' ของ Lewis Carroll ซึ่งตัวละครแมวหัวเราะแบบไม่หายไปนั้นได้รับการวาดภาพแรกโดย John Tenniel ในฉบับพิมพ์ครั้งแรกของเรื่อง งานวาดของ Tenniel ให้ความรู้สึกทั้งตลกและหลอกลวง ทิ้งภาพรอยยิ้มไว้เป็นสัญลักษณ์ที่ติดตา การตีความต่อมาของแมวยิ้มมีหลายเวอร์ชัน — หนังสือ นิยายภาพ และภาพยนตร์ต่างดึงเอาความขี้เล่นและความน่ากลัวมาผสมกัน บางครั้งศิลปินเพิ่มสีสันหรือทำให้ดวงตาเด่นขึ้น ทำให้แมวตัวนี้กลายเป็นภาพจำทางวัฒนธรรมที่คนมองแล้วรู้สึกทั้งชวนหัวและไม่สบายใจในเวลาเดียวกัน ฉันทิ้งท้ายด้วยความคิดว่าแมวยิ้มแบบนี้ดีตรงที่มันเปิดพื้นที่ให้ศิลปินตีความได้ไม่รู้จบ

พูดถึง 'รูปพระพันปีหลวง' แล้วมีรายละเอียดที่น่าสนใจมากกว่าที่หลายคนคิดไว้ลึก ๆ เราเคยมองภาพนี้ในโอกาสต่าง ๆ แล้วรู้สึกว่างานพวกนี้ไม่ได้มาจากศิลปินคนเดียวเสมอไป หลัก ๆ แล้วภาพพระพันปีหลวงหมายถึงภาพเหมือนสมเด็จพระพันปีหลวง (สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์) ที่ปรากฏในสื่อและงานเชิงทรงคุณค่า เช่น แสตมป์ เหรียญที่ระลึก ภาพติดผนังในหน่วยงานราชการ หรือโปสเตอร์งานเฉลิมพระเกียรติ การออกแบบมักเริ่มจากพระบรมฉายาลักษณ์หรือภาพถ่ายอย่างเป็นทางการ แล้วศิลปินหรือช่างภาพที่ได้รับมอบหมายจะปรับองค์ประกอบให้เหมาะกับสื่อที่ต้องใช้ ในหลายกรณีงานที่เห็นเป็นภาพวาด จะมาจากศิลปินที่ได้รับการว่าจ้างเฉพาะกิจ โดยมีการอนุมัติจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ความหมายและสัญลักษณ์ในภาพ—ตั้งแต่เครื่องทรง ท่วงท่า ไปจนถึงโทนสี—ถูกวางแผนเพื่อสะท้อนพระราชฐานะและสถานะของงานเฉลิมพระเกียรติ ไม่ว่าจะเป็นภาพแบบเรียบง่ายสำหรับเอกสารราชการหรือภาพงดงามสำหรับนิทรรศการ งานแต่ละชิ้นมักมีเครดิตผู้วาดหรือหน่วยงานที่รับผิดชอบระบุไว้ในผลงานหรือเอกสารประกอบ ซึ่งช่วยให้รู้ว่าใครเป็นผู้รังสรรค์เวอร์ชันนั้น ๆ โดยสรุปแล้ว ไม่มีเพียงศิลปินเดียวที่เป็นผู้วาด 'รูปพระพันปีหลวง' ทุกภาพ แต่เป็นผลงานจากศิลปินและช่างภาพหลายคนที่ได้รับมอบหมายและผ่านการอนุมัติจากสถาบันที่เกี่ยวข้อง ทำให้แต่ละชิ้นมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวและการใช้งานที่ต่างกันไป

ในฐานะแฟนแนวคลุกวงใน ผมชอบทฤษฎีที่มองว่าอดีตของแมวเก้าแต้มไม่ใช่แค่เรื่องโชคชะตาธรรมดา แต่เป็นเรื่องเชิงตำนานที่ถูกตัดต่อออกมาเป็นชิ้น ๆ ให้เราเดา ฉันเชื่อว่ามีคนเสนอว่าแมวเก้าแต้มเคยเป็นคนธรรมดาที่มีพันธะผูกพันกับสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ เช่น ศาลเจ้าโบราณหรือค่ายทหารเก่า สัญลักษณ์จุดบนตัวมันถูกตีความว่าเป็นตราประทับหรือเครื่องหมายของสัญญาโบราณที่ผนึกพลังบางอย่างไว้ ฉากแฟลชแบ็กสั้น ๆ ที่ผู้แต่งแง้มให้เห็น—เช่นเงาของบ้านเก่า เศษผ้าไหม หรือเสียงระฆัง—ถูกแฟน ๆ รื้อเอามาวิเคราะห์เป็นหลักฐานว่ามันไม่ใช่แค่แมวทั่วไป ส่วนแง่มุมเชิงความสัมพันธ์ คนดูหลายคนชอบเชื่อมโยงว่าแมวมีความทรงจำบางส่วนของชีวิตก่อนหน้า มักจะมีปฏิสัมพันธ์พิเศษกับตัวละครบางคนเหมือนเห็นคนรักเก่า หรือร้องไห้เงียบ ๆ ตอนเจอสถานที่เดิม ๆ ฉันรู้สึกว่าทฤษฎีพวกนี้ทำให้บทของแมวเก้าแต้มลึกขึ้น เพราะมันไม่ได้เป็นเพียงสัตว์เลี้ยง แต่กลายเป็นพาหะของประวัติศาสตร์ส่วนตัวที่รอการเปิดเผย

เราเชื่อว่า 'แมวจี้' ถูกจัดวางให้ดูเหมือนผลงานของศิลปินอิสระที่คุ้นเคยกับโลกสติกเกอร์ออนไลน์และสินค้าของแฟนคลับมากกว่าจะเป็นผลงานของบริษัทใหญ่ ๆ — รูปลักษณ์ที่เรียบง่าย แต่สื่ออารมณ์ได้ชัดเจน บ่งบอกถึงคนออกแบบที่เข้าใจขนาดงานดิจิทัล (ต้องชัดเมื่อมองบนหน้าจอขนาดเล็ก) และต้องการให้ตัวละครเข้าถึงได้ทุกวัย ลายเส้นที่เรียบและรูปทรงกลม ๆ ของ 'แมวจี้' ทำให้ผมคิดถึงแรงบันดาลใจจากโลกคาวาอิ เช่นองค์ประกอบบางอย่างคล้ายกับ 'Hello Kitty' ในแง่การลดรายละเอียดเพื่อให้จำง่าย แต่ก็มีความเป็นชีวิตจริงในท่าทางเหมือนมาจากมังงะแนว slice-of-life อย่าง 'Chi's Sweet Home' ที่เน้นพฤติกรรมแมวจริง ๆ อารมณ์มักถูกขยายด้วยดวงตาเล็ก ๆ หรือปากเล็ก ๆ ซึ่งเป็นเทคนิคที่ใช้กันบ่อยในสติกเกอร์เพื่อให้คนส่งข้อความรู้สึกเชื่อมโยงทันที อีกส่วนที่เห็นชัดคือแรงบันดาลใจจากวัฒนธรรมแมวบนอินเทอร์เน็ต — คอนเทนต์สั้น รูป GIF สั้น ๆ หรือมีมแมวที่เน้นท่าทางตลก ๆ ส่งผลให้การออกแบบต้องอ่านง่ายในเฟรมเดียว ดังนั้นสิ่งที่ผมคิดว่าเป็นกระบวนการออกแบบคือการผสมกลยุทธ์เชิงฟังก์ชัน (ต้องอ่านง่ายบนมือถือ ต้องมีซิลูเอทชัดเจนสำหรับสินค้าต่าง ๆ) กับการเลือกอารมณ์ที่คนทั่วไปยอมรับได้ เช่น น่ารัก ขี้เล่น หรือเคืองนิด ๆ ซึ่งช่วยให้ 'แมวจี้' ขยายไปได้ทั้งสติกเกอร์ เสื้อผ้า และสินค้าจำพวกของสะสม สรุปแบบไม่ฟอร์มจัดคือผมมองว่าเจตนาเบื้องหลังการออกแบบนั้นเน้นการสื่อสารแบบทันทีและความคุ้นเคย—ใครเห็นก็จำได้และอยากเก็บไว้ นั่นเป็นเหตุผลที่ 'แมวจี้' ถึงโดดเด่นในพื้นที่ออนไลน์: มันเรียบง่ายแต่เต็มไปด้วยบุคลิกที่ทำให้คนอยากส่งต่อหรือแต่งเป็นฉากต่าง ๆ ต่อไป

ต้องบอกว่าเราเห็น 'แมวจิระศักดิ์' ครั้งแรกบนสติกเกอร์ไลน์แล้วก็หลงรักรายละเอียดแบบไม่ตั้งใจ — ตัวละครนี้ออกแบบโดยจิราวัฒน์ (นามปากกา 'JiraCat') ซึ่งเป็นคนที่ชอบเล่นกับเส้นเรียบและสีเรียบๆ จนเกิดรูปลักษณ์ที่ทั้งน่ารักและมีมาดไม่น้อย การออกแบบของจิราวัฒน์ไม่ได้เป็นแค่การวาดหน้าแมวธรรมดา ๆ แต่นำเอาองค์ประกอบของมิติเล็ก ๆ อย่างตาเรียว จมูกทรงสามเหลี่ยม และท่าทางนิ่งสงบมาผสมจนเกิดสไตล์เฉพาะ การเห็นงานของเขาบนโปสเตอร์งานเทศกาลศิลปะท้องถิ่นกับภาพเพ้นท์วอลล์ขนาดใหญ่ยิ่งช่วยยืนยันว่าเป็นลายเส้นเดียวกัน: ความเป็นมินิมัลแต่มีคาแรกเตอร์ชัดเจน เหมาะทั้งกับของสะสมและงานกราฟิก พูดในฐานะแฟนงานออกแบบ ผมชอบที่จิราวัฒน์ทำให้ 'แมวจิระศักดิ์' ขยับจากภาพนิ่งสู่การใช้งานจริง — สติกเกอร์ไลน์ ชุดโปสต์การ์ด และฟิกเกอร์สำเร็จรูปต่าง ๆ ล้วนใช้หลักการออกแบบเดียวกันแต่ปรับรายละเอียดให้เข้ากับวัสดุที่ต่างกัน ผลลัพธ์คือคาแรกเตอร์ที่ยืดหยุ่นและยังคงความน่าจำเอาไว้ได้ นับเป็นตัวอย่างดีของนักออกแบบคนไทยที่สร้างตัวละครที่ใช้งานได้จริงและกลายเป็นไอคอนเล็ก ๆ ในวงการเลยล่ะ

ชอบดูรูปแมวสไตล์ญี่ปุ่นแบบที่เห็นกันทั่วไปเพราะมันมี 'ความน่ารักแบบง่ายๆ' ที่แทรกด้วยความแปลกและเสน่ห์บางอย่าง ฉันมักจะชอบงานของ 'ねこぢる' (Nekojiru) ซึ่งเป็นศิลปินมังงะแบบดาร์กคัตชวลที่วาดแมวในลุคแปลกประหลาดแต่กลับติดตา งานของเธอไม่ได้หวานแบบคาวาอิธรรมดา แต่ใช้เส้นเรียบง่ายและการจัดเฟรมที่ทำให้แมวดูมีบุคลิกชัดเจน บางภาพก็บ้ามากจนกลายเป็นเสน่ห์เฉพาะตัวที่คนเห็นแล้วจำได้ทันที การ์ตูนแมวแบบญี่ปุ่นที่เห็นบ่อยๆ ยังมาจากคาแร็กเตอร์ที่แพร่หลายอย่าง 'Hello Kitty' ซึ่งผลงานที่โดดเด่นมาจากดีไซน์ของทีมงาน Sanrio โดยเฉพาะงานของ 'Yuko Yamaguchi' ที่ทำให้แมวตัวขาวไม่มีปากกลายเป็นสัญลักษณ์ระดับโลก ดีไซน์แบบนี้ส่งอิทธิพลให้ศิลปินยุคใหม่หันมาเน้นรูปร่างเรียบ สีพาสเทล และองค์ประกอบน้อย ๆ ที่เน้นความน่ารักจนกลายเป็นไอคอนนำไปใช้บนสติ๊กเกอร์หรือสินค้า สรุปความคิดแบบส่วนตัวก็คือ ถ้าสังเกตจะเห็นแนวทางหลักสองแบบคือแบบคาวาอิสุดเรียบกับแบบแปลกแต่มีคาแร็กเตอร์ชัด งานเหล่านี้มักถูกคัดลอก ดัดแปลง และกลายเป็นต้นแบบให้กับศิลปินหน้าใหม่บนแพลตฟอร์มต่างๆ ทำให้ทุกวันนี้รูปแมวสไตล์ญี่ปุ่นมีทั้งมุมหวาน มุมขบขัน และมุมเฮี้ยวๆ ที่รอให้คนชอบแมวอยากสะสมกันต่อไป

แปลกดีที่คำว่า 'แมวเก้าแต้ม' ฟังดูชัดเจนแต่กลับไม่ใช่ชื่อเพลงที่เป็นที่รู้จักกันแพร่หลาย ฉันมองว่าปัญหานี้เกิดจากการแปลหรือการเรียกชื่อที่ต่างกันไปในแต่ละวงการเพลงและสื่อ ตัวอย่างเช่น ในงานเพลงคลาสสิกหรือการแสดงตลกมักจะมีชิ้นที่คนมักเชื่อมโยงกับแมว เช่น 'Duetto buffo di due gatti' ซึ่งเป็นดูเอ็ตต้าเล่นเป็นบทแมวที่มักถูกหยิบมาใช้ในคอนเสิร์ตตลกหรือการ์ตูนเสียง ฉันมักจะนึกถึงท่อนเมโลดี้ที่กระโดดไปมาระหว่างโน้ตเล็กๆ เหมือนลูกแมวกำลังเล่นกัน อีกมุมคือถ้าคนหมายถึงซาวด์แทร็กจากภาพยนตร์หรืองานอนิเมะที่มีธีมเกี่ยวกับแมว ชื่อที่คนนึกถึงบ่อยคือซาวด์แทร็กจากภาพยนตร์อย่าง 'The Cat Returns' ผลงานดนตรีบรรยากาศนุ่มๆ แบบนี้ให้ความรู้สึกขี้เล่นและมิวสิคัลที่เข้ากับโลกของแมวได้ดี ซึ่งถ้าเจอคีย์เวิร์ดที่คล้ายกัน น่าจะเป็นไปได้มากกว่าเป็นเพลงเดียวชื่อว่า 'แมวเก้าแต้ม' โดยตรง