ใครเป็นผู้สร้างประวัติ การ์ตูนเรื่อง Naruto และเริ่มต้นอย่างไร

การ์ตูนญี่ปุ่นมีรากเหง้าที่ลึกกว่าที่หลายคนคิด ตอนเด็กๆ เคยเจอหนังสือภาพโบราณของญี่ปุ่นที่เรียกว่า 'Emakimono' ในห้องสมุด ซึ่งเป็นภาพเล่าเรื่องบนม้วนกระดาษย้อนไปศตวรรษที่ 12 พอโตมาหลงร้านหนังสือเก่าในโตเกียว เลยได้รู้ว่าการ์ตูนยุคใหม่เริ่มชัดเจนช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 โดย 'Osamu Tezuka' ถูกยกย่องเป็นบิดาการ์ตูนสมัยใหม่ ผลงานอย่าง 'Astro Boy' เปลี่ยนโฉมวงการด้วยเทคนิคสายตาใหญ่และจังหวะตัดสตอรี่บอร์ดแบบภาพเคลื่อนไหว ยุค 70-80 เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่มีทั้ง 'Golgo 13' ที่ดาร์กและ 'Doraemon' ที่หวานซึ้ง

จุดเริ่มต้นของ 'Doraemon' อยู่ในบริบทของวงการมังงะญี่ปุ่นที่เริ่มเปลี่ยนรูปแบบไปอย่างรวดเร็วในปลายทศวรรษ 1960 นิยายภาพชุดนี้ถือกำเนิดจากฝีมือของคู่หูนักเขียนที่ใช้นามปากกา 'Fujiko Fujio' ซึ่งประกอบด้วย ฮิโรชิ ฟูจิโมโตะ และ โมโตโอะ อะโบโกะ การ์ตูนของพวกเขาถูกตีพิมพ์ผ่านสำนักพิมพ์ชุกะกุกังในปี 1969 และไอเดียหลักคือการนำของวิเศษและมุมมองอนาคตมาผูกกับปัญหาตัวละครเด็กในชีวิตประจำวัน หลังจากคู่นักเขียนแยกทางกัน งานของเรื่อง 'Doraemon' ถูกสืบทอดโดย ฮิโรชิ ฟูจิโมโตะ ในนาม 'Fujiko F. Fujio' และนั่นทำให้ภาพลักษณ์ของหุ่นยนต์แมวจากศตวรรษที่ 22 กลายเป็นผลงานเด่นของเขาเอง ผมมองว่าการผสมระหว่างความอบอุ่น ความฮา และอุปกรณ์ว้าวๆ ทำให้เรื่องนี้กลายเป็นแกนกลางของความทรงจำเด็กทั่วโลก

คนที่วาดและแต่งเรื่อง 'นารูโตะ' คือ มาซาชิ คิชิโมโตะ ซึ่งเป็นผู้สร้างตัวละครและโลกนินจาที่เราเห็นบนหน้ากระดาษและจอทีวี งานของเขาเริ่มลงพิมพ์ในนิตยสาร 'Weekly Shonen Jump' และเติบโตจนกลายเป็นปรากฏการณ์ระดับโลก แม้หลายคนจะจำภาพอนิเมะได้ชัด แต่จุดเริ่มต้นจริงๆ มาจากมือนักเขียนคนเดียวที่คิดคอนเซ็ปต์ ตัวละคร และโครงเรื่องหลักทั้งหมดไว้ก่อน มุมมองส่วนตัวของฉันคือผลงานของเขาโดดเด่นทั้งด้านการเล่าเรื่องและการออกแบบตัวละคร เพราะทุกรายละเอียดเล็กๆ ทั้งสัญลักษณ์ ใบหน้า และการเคลื่อนไหวสะท้อนความตั้งใจของผู้สร้างอย่างชัดเจน การรู้ว่าใครเป็นคนสร้างทำให้การอ่านและการดูรู้สึกเชื่อมโยงมากขึ้นและยังคงมีพลังในความทรงจำของฉัน

สมัยยังเป็นเด็ก ภาพของหุ่นยนต์แมวสีน้ำเงินที่มีช่องกระเป๋าเป็นของวิเศษยังติดตาจนถึงวันนี้ — และชื่อผู้สร้างที่ต้องพูดถึงคือ Fujiko F. Fujio ซึ่งเป็นปากกาของ ฮิโรชิ ฟุจิโมโตะ (Hiroshi Fujimoto) คนหนึ่งของคู่หูนักเขียนที่เดิมใช้ชื่อร่วมว่า 'ฟูจิโกะ ฟูจิโอะ' (藤子不二雄) ผมมองว่าประวัติของผู้สร้าง 'โดราเอมอน' มีมิติที่น่าสนใจ เพราะไม่ได้เกิดจากบุคคลเดียวแบบตรงไปตรงมาตั้งแต่ต้น ฮิโรชิ ฟุจิโมโตะ กับ โมโตโอะ อะบิโกะ เป็นเพื่อนตั้งแต่สมัยเรียนและเริ่มทำงานร่วมกันตั้งแต่ทศวรรษ 1950 ทั้งสองใช้ชื่อร่วมว่า '藤子不二雄' ผลงานของพวกเขามีตั้งแต่การ์ตูนตลกชิ้นสั้นไปจนถึงซีรีส์ที่มีเนื้อหาซับซ้อน เมื่อพวกเขาแยกกันใช้ปากกาคนละแบบ—ฟุจิโมโตะเป็น 'Fujiko F. Fujio' และอะบิโกะเป็น 'Fujiko A. Fujio'—ผลงานอย่าง 'โดราเอมอน' ก็ถูกยืนยันว่าเป็นผลงานของ Fujiko F. Fujio โดยตรง ความโดดเด่นของ 'โดราเอมอน' เกิดจากการผสมผสานไอเดียวิทยาศาสตร์แฟนตาซีกับหัวใจแบบเด็ก ซึ่งสะท้อนความตั้งใจของผู้เขียนในการให้ผู้ชมทั้งเด็กและผู้ใหญ่เข้าถึงได้ ผมชอบที่เรื่องราวไม่ได้ยาวเหยียดเป็นตอนต่อเนื่องเพียงเรื่องเดียว แต่เป็นชุดตอนสั้นที่จับประเด็นง่ายๆ แล้วสะท้อนความเป็นมนุษย์—ความกลัว ความอยากรู้อยากเห็น และความอบอุ่นของมิตรภาพ ประวัติของผู้สร้างจึงไม่ใช่แค่ชีวประวัติ แต่ยังเชื่อมโยงกับพัฒนาการของวงการมังงะญี่ปุ่นยุคหลังสงคราม และการเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมป๊อประดับโลก การรู้ที่มาที่ไปของชื่อผู้สร้างเติมความเคารพให้กับตัวละครที่เรารัก และทำให้เวลาจากไปของฟุจิโมโตะดูมีความหมายมากขึ้นกว่าการเป็นแค่นักเขียนคนนึง

ตั้งแต่ครั้งแรกที่ได้ยินเด็ก ๆ หัวเราะกับเสียงก๊อกแก๊กของตัวละคร ฉันกลายเป็นแฟนตัวยงของ 'Peppa Pig' ไปโดยไม่รู้ตัว ฉันอยากเล่าแบบตรงไปตรงมาว่า 'Peppa Pig' ถูกสร้างโดยทีมงานชาวอังกฤษหลัก ๆ คือ Neville Astley และ Mark Baker ร่วมกับโปรดิวเซอร์อย่าง Phil Davies ภายใต้สตูดิโอชื่อ Astley Baker Davies ผลงานออกอากาศครั้งแรกในต้นทศวรรษ 2000 และกลายเป็นปรากฏการณ์ระดับโลกด้วยสไตล์ภาพเรียบง่าย ตัวละครมีเส้นสายชัดเจน และบทสนทนาที่เข้าใจง่ายสำหรับเด็กเล็ก มุมมองของฉันชอบที่ผลงานนี้ใส่รายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ในชีวิตประจำวันของครอบครัวให้กลายเป็นเรื่องสนุก—จากการอาบน้ำ การไปพบคุณตาคุณยาย ไปจนถึงการเรียนรู้มิตรภาพ จุดแข็งคือความเรียบง่ายนี้แหละที่ทำให้ผู้ใหญ่ก็ยิ้มได้ ส่วนผลกระทบเชิงการตลาดก็ใหญ่—มีสินค้าของเล่น หนังสือ และการแปลหลายภาษา จึงไม่แปลกใจที่ภาพลักษณ์ของหมูตัวนี้กลายเป็นหนึ่งในหน้าตาของการ์ตูนเด็กยุคใหม่ในสายตาฉัน

การ์ตูนญี่ปุ่นเริ่มต้นจากภาพวาดบนกระดาษในสมัยเอโดะ แต่จุดเปลี่ยนสำคัญคือการเผยแพร่ 'Astro Boy' ของเทซึกะ โอซามุในปี 1963 ที่ทำให้อนิเมะกลายเป็นวัฒนธรรมกระแสหลัก เรื่องราวของมังงะและอนิเมะผูกพันกับสังคมญี่ปุ่นอย่างลึกซึ้ง ตั้งแต่ภาพยนตร์เรื่อง 'Princess Mononoke' ที่สะท้อนปัญหาสิ่งแวดล้อม จนถึงซีรีส์แนวเมะเช่น 'Dragon Ball' ที่สร้างแรงบันดาลใจให้ศิลปินรุ่นใหม่หลายคน ความยั่งยืนของวงการนี้มาจากการผสมผสานระหว่างประเพณีกับนวัตกรรม ไม่ว่าจะเป็นการใช้เทคนิคดิจิทัลใน 'Your Name' หรือการรักษาเอกลักษณ์การวาดมือในผลงานของสตูดิโอจิบลิ

นั่งดู 'รถไฟฟ้า' แล้วฉันคิดว่าผลงานชิ้นนี้น่าจะมาจากคนที่มีความผูกพันกับการเดินทางประจำวันอย่างลึกซึ้ง มากกว่าจะเป็นแค่ไอเดียสามัญ ๆ ผู้สร้างหลักมักเป็นนักวาดหรือนักเล่าเรื่องที่รับบททั้งเขียนและออกแบบภาพ แต่การทำให้เรื่องมีลูกเล่นของเสียงแวดล้อมและรายละเอียดสถานีมักต้องพึ่งทีมงานหลายฝ่าย เช่น นักออกแบบฉาก เสียงประกอบ และที่ปรึกษาด้านรถไฟ การที่ฉากในเรื่องมีความสมจริงทั้งสภาพแสง เสียงประกอบ และมุมกล้องทำให้รู้สึกว่าเบื้องหลังมีคนที่โตมากับการรอรถไฟหรือคนที่ชอบสังเกตผู้โดยสาร แรงบันดาลใจหลักสำหรับเรื่องลักษณะนี้มาจากความขัดแย้งระหว่างความรีบเร่งของเมืองกับช่วงเวลานิ่ง ๆ บนขบวนรถ ซึ่งมักสะท้อนผ่านตัวละครง่าย ๆ สถานีที่เป็นเหมือนเวที และการเดินทางที่เปลี่ยนความสัมพันธ์ในชีวิต ตัวอย่างงานคลาสสิกที่ชวนคิดถึงบรรยากาศแบบนี้คือ 'Night on the Galactic Railroad' ที่ใช้รถไฟเป็นฉากหลังเชิงเปรียบเทียบ ส่วนตัวแล้วฉันชอบวิธีที่ผู้สร้างเอารายละเอียดเล็ก ๆ มาช่วยเล่าเรื่อง เพราะมันทำให้ฉากดูมีชีวิต แม้จะเป็นเรื่องของการเดินทางธรรมดา ๆ ก็ตาม

นั่งมองภาพวาดเก่าๆ ในหนังสือที่สะสมอยู่แล้วรู้สึกว่าประวัติการ์ตูนไทยไม่เคยเริ่มจากคนคนเดียว แต่เป็นการสืบทอดจากงานเล่าเรื่องและจิตรกรรมพื้นบ้านที่ถูกย่อส่วนลงสู่หน้ากระดาษและหน้าจอ ผมมองต้นกำเนิดว่าเกิดจากสองเส้นทางหลักร่วมกัน คือศิลปะการเล่าเรื่องดั้งเดิมของไทย—เช่น ลายรดน้ำ จิตรกรรมฝาผนัง และละครพื้นบ้าน—ที่ให้คอนเทนต์และธีม กับงานล้อการเมืองและการ์ตูนหน้าเคียงในหนังสือพิมพ์ที่ทำหน้าที่ขัดเกลาเทคนิคการวาดและการเล่าแทบจะทันที เมื่อเทคโนโลยีการพิมพ์และการจัดจำหน่ายพัฒนาขึ้น การ์ตูนแบบซีรีส์ในนิตยสารเด็กและหนังสือการ์ตูนก็เริ่มมีพื้นที่มากขึ้น ทำให้เกิดกลุ่มศิลปินหน้าใหม่ที่เรารู้จักกันต่อมา ถ้าจะยกตัวอย่างผลงานที่เป็นจุดเปลี่ยนของวงการสมัยใหม่ ผมมักนึกถึงแอนิเมชันเชิงพาณิชย์ที่สร้างกระแสความภูมิใจในชาติอย่าง 'ก้านกล้วย' เพราะมันเป็นหนึ่งในงานที่ยืนยันว่าผลงานไทยสามารถไปไกลกว่าตลาดในประเทศ ทั้งในแง่การผลิตและการเล่าเรื่อง นั่นเป็นภาพสะท้อนชัดว่าเส้นทางของการ์ตูนไทยคือการผสมผสานระหว่างรากเก่าและความพยายามทางเทคนิคร่วมสมัย ซึ่งยังคงพัฒนาไม่หยุดนิ่งและยังมีเรื่องเล่าที่รอการค้นพบอีกมาก

รากเหง้าของตัวละคร 'ย่า' ในการ์ตูนจริงๆ แล้วผสมผสานมาจากนิทานพื้นบ้านและบทบาทของผู้สูงอายุในสังคมหลายวัฒนธรรม ผมมองว่าเธอเป็นสัญลักษณ์ที่แปลงร่างได้—บางครั้งเป็นผู้ให้คำแนะนำที่ชาญฉลาด บางครั้งเป็นตลกคาแรคเตอร์ที่โดดเด่น หรือเป็นแม่มดที่มีพลังเหนือธรรมชาติ ตัวอย่างชัดเจนคือรูปแบบของ 'Yubaba' ใน 'Spirited Away' ที่ใช้รูปลักษณ์ของหญิงสูงอายุผสมกับอำนาจและความละโมบ ทำให้ย่ากลายเป็นทั้งป้าร้ายและตัวพลิกสถานการณ์ การ์ตูนฝั่งตะวันตกเองก็สร้างย่าในโทนต่างๆ เช่นตัวละคร 'Granny' ใน 'Looney Tunes' ที่เป็นตัวละครขี้เล่นแต่แข็งแกร่งทางอารมณ์ สิ่งที่น่าสนใจคือกระบวนการเปลี่ยนแปลงนี้สะท้อนความเปลี่ยนแปลงของค่านิยมสังคม—จากความเคารพเชิงพิธีการสู่การมองย่าเป็นมนุษย์ที่มีทั้งข้อดีและข้อบกพร่อง ฉันชอบมองย่าในแง่นี้เพราะมันทำให้บทบาทของผู้สูงอายุมีมิติและนำไปสู่การเล่าเรื่องที่ลึกขึ้นกว่าการเป็นแค่ตัวประกอบเท่านั้น

ความทรงจำแรกๆ ที่ฉันมีต่อการ์ตูนไทยคงต้องย้อนไปถึงยุคที่หนังสือการ์ตูนยังเป็นสมุดขยำๆ แถมมากับนิตยสารเด็กอย่าง 'ไมโล' หรือ 'หนูดี' สมัยนั้นการ์ตูนไทยเริ่มปรากฏตัวในรูปแบบสั้นๆ แฝงตัวอยู่ระหว่างเรื่องแปลจากต่างประเทศ แม้จะยังไม่เป็นที่จดจำมากนักแต่ก็ถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญ พอเข้าสมัยรัชกาลที่ 5 มีหลักฐานว่าวรรณคดีไทยเริ่มถูกแปลงเป็นการ์ตูนช่องเพื่อการศึกษา โดยเฉพาะการ์ตูนประกาศิตพระบรมราโชวาทที่ใช้สอนเด็กให้รู้จักความดี แต่เพิ่งมาโด่งดังจริงๆ ช่วงปี 2500-2520 เมื่อ 'ปยุต เงากระจ่าง' เริ่มสร้างการ์ตูนท้องถิ่นอย่าง 'ขายหัวเราะ' ที่เล่าเรื่องชีวิตคนไทยด้วยมุกสนุกๆ แบบเรียลลิสติก แตกต่างจากการ์ตูนญี่ปุ่นที่เราเคยชิน