ใครเป็นผู้เขียนนิยาย Room Mate ฉบับต้นฉบับ?

ชื่อเรื่อง 'รักครึ่งทาง' เป็นหนึ่งในหัวข้อที่ผมเห็นถูกพูดถึงบ่อยในวงการวรรณกรรมออนไลน์และการดัดแปลงเป็นละครหรือซีรีส์ แต่สิ่งที่ผมย้ำกับตัวเองเสมอคือการระบุว่าเวอร์ชันไหนที่คุณหมายถึง เพราะชื่อเรื่องเดียวกันอาจมีต้นฉบับหลายฉบับจากผู้เขียนต่างคนกัน ในมุมการเป็นคนอ่านผมมักพบว่าบางครั้งนิยายที่เอามาทำเป็นละครจะระบุผู้แต่งอย่างชัดเจนบนหน้าปกหรือในเครดิตตอนแรก แต่สำหรับผลงานที่เริ่มจากเว็บบอร์ดหรือแพลตฟอร์มออนไลน์ ผู้เขียนอาจใช้ชื่อปากกาหรือเปลี่ยนไปตามการตีพิมพ์ ทำให้การตอบแบบตรงไปตรงมาว่า “ใครเป็นผู้เขียนต้นฉบับ” ต้องขึ้นกับว่าคุณหมายถึงเล่มที่ตีพิมพ์ครั้งแรก หรือเวอร์ชันออนไลน์ที่ได้รับความนิยมก่อนจะตีพิมพ์ จากประสบการณ์การคุยกับคนอ่านและคนทำงานในวงการ ผมมักจะเช็คข้อมูลผู้แต่งในหน้าสารบัญของหนังสือรุ่นพิมพ์ครั้งแรกหรือในเครดิตของผลงานต้นแบบ หากเป็นกรณีที่ชื่อเรื่องซ้ำกัน การดูปีพิมพ์และสำนักพิมพ์จะช่วยตัดสินใจได้ดีว่าฉบับไหนเป็นต้นฉบับจริง ๆ โดยสรุป ผมอยากบอกว่าไม่มีคำตอบเดียวหากไม่ระบุเวอร์ชัน แต่การดูเครดิตพิมพ์ครั้งแรกมักจะให้คำตอบที่น่าเชื่อถือที่สุด

ตรงๆ เลย ผมมักจะเจอคำถามแบบนี้บ่อยเกี่ยวกับชื่อเรื่องที่คล้ายกันและการแปลไทยของ 'Roommate' ดังนั้นขออธิบายแบบละเอียดจากมุมของคนสะสมหนังสือว่ามันไม่ง่ายเหมือนบอกวันที่เดียวจบ มีผลงานหลายชิ้นที่ใช้ชื่อตรงๆ ว่า 'Roommate' — บางอันเป็นมังงะ บางอันเป็นนิยายเบา บางอันเป็นงานบลูเรย์หรือเว็บตูน ซึ่งแต่ละชิ้นก็มีเส้นทางการเผยแพร่ต่างกันไป ในกรณีที่มีการแปลไทยอย่างเป็นทางการ สำนักพิมพ์จะประกาศวันวางจำหน่ายพร้อม ISBN และรายละเอียดลิขสิทธิ์ ถ้าเป็นผลงานที่ดังในตลาดต่างประเทศ มักจะมีฉบับภาษาอังกฤษก่อนแล้วค่อยมีสำนักพิมพ์ไทยซื้อมาตีพิมพ์ โดยสรุป ถ้าต้องการวันที่แน่นอนของฉบับแปลไทยสำหรับ 'Roommate' ชิ้นที่คุณหมายถึง ผมจะแนะนำให้นับว่ามีสองความเป็นไปได้หลักๆ: ถ้ามีสำนักพิมพ์ไทยซื้อสิทธิ์ จะมีวันที่วางจำหน่ายชัดเจน แต่ถ้าไม่มีก็อาจจะหาได้แค่ฉบับแปลไม่เป็นทางการหรือฉบับนำเข้าจากต่างประเทศ — ซึ่งหมายความว่าไม่มีวันวางจำหน่ายแบบฉบับแปลไทยอย่างเป็นทางการให้พูดถึงในเชิงวันที่เดียวจบกันได้

เล่านิทานก่อนนอนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ไม่มีผู้เขียนต้นฉบับคนเดียวชัดเจนเลย ฉันมองว่าคำว่า 'เรื่องบนเตียง' ในความหมายดั้งเดิมหมายถึงเรื่องเล่าปากเปล่าที่พ่อแม่ ปู่ย่า ตายาย และชุมชนบอกเล่ากันมาก่อน จะเรียกว่ามีผู้แต่งคนหนึ่งคงไม่ยุติธรรมเพราะนิทานหลายเรื่องถูกรื้อฟื้น ดัดแปลง และผสมผสานผ่านยุคสมัยต่าง ๆ นักรวบรวมนิทานชื่อดังบางคน เช่นพี่น้องกริมม์หรือฮันส์ คริสเตียน แอนเดอร์เซน ถูกมองว่าเป็นแกนนำในการเก็บรักษาเรื่องเล่าเหล่านี้เป็นลายลักษณ์อักษร แต่สิ่งที่เขาทำคือรวบรวมและเรียบเรียง ไม่ใช่การเป็นต้นฉบับของทุกเรื่องที่มี ฉันเชื่อว่าการเรียกผู้เขียนต้นฉบับสำหรับ 'เรื่องบนเตียง' ในแง่ของนิทานพื้นบ้านจึงแทบจะเป็นไปไม่ได้ เพราะรากของมันอยู่ที่การสื่อสารระหว่างผู้คนมากกว่าผลงานเดี่ยวชิ้นเดียว เมื่อมองแบบนี้ ความงดงามของนิทานก่อนนอนไม่ใช่แค่ใครแต่ง แต่เป็นวิธีที่เรื่องราวถูกสานต่อและเปลี่ยนแปลงไปตามคนเล่า ซึ่งทำให้แต่ละเวอร์ชันมีเสน่ห์เฉพาะตัว ผมมักจินตนาการถึงเสียงเล่าในค่ำคืนที่เงียบสงบแล้วรู้สึกว่าความเป็นเจ้าของของนิทานนั้นเป็นของทุกคนมากกว่าของใครคนหนึ่ง

ตั้งแต่ผมเริ่มติดตามงานเขียนแนวนี้ สังเกตได้ชัดว่าเรื่องราวอย่าง 'mate เพื่อนรัก' มักมีต้นกำเนิดจากพื้นที่ออนไลน์มากกว่าการตีพิมพ์แบบดั้งเดิม ในกรณีของ 'mate เพื่อนรัก' ไม่มีข้อมูลยืนยันว่ามีสำนักพิมพ์ใหญ่ใดลงตีพิมพ์เป็นเล่มในฐานะนิยายต้นฉบับตั้งแต่ช่วงแรกสุด แต่มันถูกเผยแพร่และเติบโตบนแพลตฟอร์มนิยายออนไลน์ซึ่งเป็นเวทีที่นักเขียนไทยหลายคนใช้ปล่อยผลงานก่อนจะมีใครมาสนใจตีพิมพ์จริงจัง จากมุมมองของคนที่ติดตามวงการ นักเขียนหลายคนเลือกลงผลงานในเว็บนิยายเพื่อทดสอบตลาดและสร้างกลุ่มผู้อ่านก่อน บางเรื่องถูกหยิบไปพัฒนาเป็นฉบับพิมพ์โดยสำนักพิมพ์อิสระหรือสำนักพิมพ์เชิงพาณิชย์ภายหลัง แต่ก็มีอีกหลายเรื่องที่ยังคงอยู่ในรูปแบบออนไลน์เท่านั้น เหตุการณ์แบบนี้ไม่ต่างจากกรณีของ 'Fifty Shades of Grey' ที่เริ่มจากการเผยแพร่ในอินเทอร์เน็ตก่อนจะถูกตีพิมพ์ในเชิงพาณิชย์ ความต่างคือบริบทและตลาดของไทยมีวิถีของตัวเอง เมื่อต้องตอบแบบตรงไปตรงมา คำตอบสั้น ๆ ก็คือ: ไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่ามีสำนักพิมพ์ใดพิมพ์ 'mate เพื่อนรัก' เป็นนิยายต้นฉบับในรูปแบบเล่มตั้งแต่ต้น — มันเคลื่อนไหวและได้รับความนิยมในพื้นที่ออนไลน์เป็นหลัก ถาใดคนอ่านอยากได้สำเนาเป็นเล่ม ก็มักจะต้องรอการประกาศจากผู้เขียนหรือกลุ่มที่ครอบคลุมผลงานนั้น ๆ แต่ในฐานะคนที่อ่านมา ผมยกให้การอ่านเวอร์ชันต้นฉบับบนแพลตฟอร์มนิยายนั้นให้ความรู้สึกใกล้ชิดและเป็นธรรมชาติกว่าฉบับพิมพ์เสมอ

ชื่อ 'พลูโต' ในโลกมังงะมักจะพาให้ฉันย้อนกลับไปถึงสองชื่อใหญ่ที่เกี่ยวพันกันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้: ผู้สร้างดั้งเดิมของแนวคิดต้นทางและคนที่เขียนเวอร์ชันมาตรฐานร่วมสมัย ต้นฉบับแนวคิดตัวละครและเรื่องราวบางส่วนมาจาก 'Tetsuwan Atom' (หรือที่คนไทยรู้จักในชื่อ 'Astro Boy') ซึ่งเป็นผลงานของอาจารย์โอซามุ เทะซึกะ (Osamu Tezuka) ที่เป็นแรงบันดาลใจหลัก ส่วนงานที่ใช้ชื่อว่า 'Pluto' ในฐานะมังงะร่วมสมัยซึ่งมีคนจดจำได้ดี เป็นผลงานเขียนและวาดของนาย Naoki Urasawa ที่ดัดแปลงและตีความเรื่องราวจากตอนหนึ่งของ 'Astro Boy' ให้กลายเป็นนวนิยายภาพแนวสืบสวน-ดราม่าลึกซึ้งในชื่อ 'Pluto' เมื่อพูดถึงฉบับต้นฉบับแบบแท้จริง ต้องแยกความหมายก่อน: ถาหมายถึงแนวคิดและตัวละครดั้งเดิม แหล่งกำเนิดคืออาจารย์ 'Osamu Tezuka' แต่ถาหมายถึงมังงะเรื่องชื่อ 'Pluto' ที่หลายคนอ่านในศตวรรษที่ 21 ผู้เขียนคือ 'Naoki Urasawa' ซึ่งเขาสร้างงานใหม่บนรากฐานของเทะซึกะ และทำให้เรื่องเดิมมีมิติทางอารมณ์และสังคมที่เข้มข้นขึ้น สำหรับคนที่ชอบมังงะ ฉันมักเลือกกลับไปอ่านทั้งสองเวอร์ชันสลับกัน เพราะแต่ละคนมีเสน่ห์และน้ำหนักทางอารมณ์ต่างกันไป

เรื่องนี้ดึงรากมาจากงานเขียนแนวปริศนาของญี่ปุ่นที่คลาสสิกมากชิ้นหนึ่ง ฉันยืนยันได้ว่า 'Kagi no Kakaru Heya' ซึ่งแปลตรงตัวว่า 'ห้องที่มีกุญแจล็อก' ของเอโดกาวะ รัมโป คือแหล่งที่มาของต้นฉบับ เนื้อหาเด่นด้วยปมห้องปิดตายและบรรยากาศลี้ลับที่เขาถนัด นักเขียนคนนี้เก่งในการทอจิตใต้สำนึกกับการสืบสวน ทำให้ฉากที่ดูเหมือนทางตันกลับเต็มไปด้วยเบาะแสเล็กๆ น้อยๆ ฉันชอบที่การดัดแปลงจับโครงเรื่องหลักมาใส่สีสันใหม่ ทั้งการขยายตัวละครรองและเพิ่มรายละเอียดฉากชีวิตประจำวันของผู้เช่าห้อง ทำให้หนังไม่แค่เป็นปริศนา แต่ยังสะท้อนความโดดเดี่ยวของเมืองใหญ่ด้วย การอ่านต้นฉบับแล้วดูหนังจะรู้สึกว่าแต่ละฉากมีน้ำหนักคนละแบบไปอีกแบบหนึ่ง

แปลกแต่จริงที่ตำนานบางเรื่องไม่มีผู้เขียนที่ชัดเจนเลย แต่เมื่อพูดถึงเรื่อง 'ครุฑยุดนาค' ผมมักจะอธิบายแบบง่าย ๆ ว่าเรื่องนี้มาจากรากของตำนานอินเดียโบราณมากกว่าจะมาจากนักเขียนคนใดคนหนึ่งโดยตรง ในแง่วรรณกรรมโบราณ เรื่องราวเกี่ยวกับครุฑและนาคปรากฏในมหากาพย์และปรัมปราต่าง ๆ ของอินเดีย เช่น 'Mahabharata' และงานปรัมปราอื่น ๆ ที่เป็นคอลเลกชันของตำนานสืบต่อกันมาหลายศตวรรษ ซึ่งไม่ได้อยู่ในรูปของผู้แต่งเดียวแต่มักเป็นผลรวมของเรื่องเล่าจากหลายยุคหลายสำนัก เมื่อเรื่องราวเหล่านี้เข้ามาสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มันถูกปรับ ปรุง และแปลงเป็นรูปแบบท้องถิ่นจนกลายเป็นนิทานพื้นบ้าน ศิลปะการแสดง และภาพจิตรกรรมฝาผนังในวัดต่าง ๆ ดังนั้นต้นฉบับที่เป็นชื่อคนเดียวจึงไม่มีสำหรับ 'ครุฑยุดนาค' — มันเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่เกิดจากการส่งต่อมากกว่าใครเป็นผู้แต่งคนแรกแน่ ๆ

เพิ่งนึกถึงชื่อเรื่อง 'ผมกับผีในห้อง' ก็ยิ้มออกมาแบบเด็กน้อยคนนึงที่ได้เจอสมบัติซ้ำสองครั้ง ความทรงจำของผมกับผลงานชิ้นนี้เริ่มจากเวอร์ชันลงเว็บที่เป็นต้นฉบับ: นิยายลงตอนโดยนามปากกา 'นฤมลาตา' ซึ่งตีพิมพ์ต่อเนื่องบนเว็บบอร์ดหนึ่งในปี 2013 — สไตล์การเขียนเน้นมู้ดเงียบ ๆ เล่าเชิงใกล้ชิด ทำให้บทบรรยายห้องกับความเงียบกลายเป็นตัวละครตัวหนึ่งไปเลย จากนั้นมีการรวบรวมเป็นหนังสือเล่มกระดาษของสำนักพิมพ์อิสระ 'บางกอกน็อต' ฉบับพิมพ์ครั้งแรกมาพร้อมคำนำและบทส่งท้ายที่ไม่มีในเวอร์ชันเว็บ ต่อมาออกเป็นอีบุ๊กบนแพลตฟอร์มหลักและมีการทำปกใหม่ในฉบับพิมพ์ครั้งที่สอง พร้อมบทพิเศษหนึ่งบทที่เพิ่มมุมมองของตัวละครรอง ทำให้คนที่อ่านเวอร์ชันเว็บรู้สึกเหมือนได้เจอชิ้นส่วนปริศนาที่หายไป ส่วนเวอร์ชันออดิโอบุ๊กมีเสียงพากย์ที่เล่นโทนกระซิบ จัดเรียงฉากให้ได้บรรยากาศหลอนแบบค่อยเป็นค่อยไป มากกว่าการหวังผลสะดุ้ง จบด้วยความรู้สึกว่าเล่มนี้มีหลายหน้ากระดาษให้ค้นและสะสมอย่างค่อยเป็นค่อยไป

ชื่อหนังสือแบบนี้ดึงดูดคนอ่านสุดๆ — แล้วเมื่อลงลึกไปก็ยิ่งตื่นเต้นกว่าเดิม เพราะต้นฉบับของ 'ประธานาธิบดี ลินคอล์น นักล่าแวมไพร์' มาจากปลายปากกาของ Seth Grahame-Smith ฉันรู้สึกเหมือนได้เจอไอเดียบ้าบิ่นที่กล้าผสมประวัติศาสตร์จริงกับตำนานเหนือธรรมชาติแบบไม่เกรงใจใคร เขาเขียนนิยายเล่มนี้ในปี 2010 และมันกลายเป็นตัวอย่างคลาสสิกของแนวผสมผสานที่กำลังมาแรง การเล่าเรื่องของเขาไม่ได้ตั้งใจให้ผู้อ่านเชื่อทุกเหตุการณ์ตามตัวอักษร แต่เลือกใช้องค์ประกอบทางประวัติศาสตร์เป็นพื้น แล้วฉีดความแฟนตาซีเข้าไปอย่างกลมกลืน ฉันชอบที่บรรยากาศในหน้าแรกทำให้รู้สึกว่ากำลังอ่านบันทึกจริงๆ แต่ก็มีท่วงทำนองของหนังสือผจญภัยล่าปีศาจอยู่ด้วย นี่ไม่ใช่แค่การเอาชื่อคนดังมาเล่นตลก แต่มันเป็นการตั้งคำถามกับภาพฮีโร่แบบเดิมๆ ด้วยมุมมองสนุก ๆ และแสบ ๆ ของผู้เขียน ท้ายสุด ฉันมองว่า Seth Grahame-Smith ทำให้แนวนี้เปิดทางให้คนอ่านรุ่นใหม่กล้าเล่นกับประวัติศาสตร์ในแบบที่ไม่เคยคาดคิด เป็นงานที่อ่านสนุกและทิ้งร่องรอยความคิดให้คิดตามได้นาน ๆ