ใครเป็นผู้แต่ง ใต้เท้า และนิยายเล่มนี้เกี่ยวกับอะไร?

ชื่อผู้เขียนของ 'ใต้เท้า' คือ กิตติพงศ์ พลชัย นักเขียนร่วมสมัยที่เริ่มเป็นที่รู้จักจากงานแนวสังคมวิทยาผสมวรรณกรรมเมืองเล็ก ผลงานก่อนหน้านี้ของเขามักเน้นเรื่องความไม่เท่าเทียมทางชนชั้นและความทรงจำของชุมชน เล่มนี้จึงเป็นการต่อยอดภาพสะท้อนสังคมอย่างชาญฉลาด ใช้ภาษาที่เข้าถึงง่ายแต่มีชั้นเชิงซ่อนอยู่ในประโยคสั้น ๆ และฉากธรรมดาที่กลายเป็นสัญลักษณ์ได้อย่างคล่องแคล่ว ชื่อผู้เขียนอาจฟังดูคุ้นเคยสำหรับคนที่ติดตามงานวรรณกรรมสังคมยุคหลัง ๆ เพราะเขามักผสมผสานความเรียบง่ายของภาษาเข้ากับการตั้งคำถามด้านศีลธรรมและอำนาจเสมอ

ภาพรวมของนิยาย 'ใต้เท้า' เล่าเรื่องผ่านมุมมองของนที ตัวละครวัยกลางคนที่กลับมารับช่วงกิจการครอบครัวในบ้านเกิดหลังจากพ่อป่วยหนัก เหตุการณ์ธรรมดา ๆ ในชีวิตประจำวันกลับฉายให้เห็นความไม่ลงรอยระหว่างชุมชนและชนชั้นนำในท้องถิ่น คนรอบข้างมีทั้งคนที่ยึดมั่นในประเพณีและคนที่อยากลุกขึ้นเปลี่ยนแปลง ความขัดแย้งค่อย ๆ เปิดเผยจากรายละเอียดเล็ก ๆ เช่น การประมูลที่ดิน สัญญาทาสแรงงานแบบสมัยใหม่ และการใช้สื่อสังคมออนไลน์ในการสร้างภาพลักษณ์ ทั้งหมดถูกเชื่อมโยงด้วยสัญลักษณ์หลักคือคำว่า 'ใต้เท้า' ซึ่งในเรื่องนั้นถูกใช้ทั้งในความหมายตามตัวและนัยยะว่าคนบางคนถูกวางให้เป็นรอง ถูกเหยียบย่ำทางสังคม แต่ก็มีความอบอุ่นแบบชาวบ้านแทรกอยู่ ทำให้เรื่องไม่กลายเป็นตำราโจมตีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งแต่กลายเป็นบทสนทนาเกี่ยวกับมนุษย์กับอำนาจ

สไตล์การเล่าเรื่องของกิตติพงศ์อบอวลไปด้วยรายละเอียดเชิงประสบการณ์ เขาไม่เร่งเครื่องให้เหตุการณ์พลิกผันอย่างรุนแรง แต่เลือกใช้ฉากเล็ก ๆ ให้ความหมายค่อย ๆ ซ้อนทับซึ่งกันและกัน เช่น ฉากตลาดเช้าที่พูดไม่ครบแต่สื่อสารได้มากกว่าคำ หรือฉากคืนหนึ่งริมแม่น้ำที่เหมือนเป็นการคืนความทรงจำให้ชุมชน สิ่งที่ชอบเป็นการที่งานนี้ไม่ยัดคำตอบให้ผู้อ่านทั้งหมด ปล่อยให้เราเฝ้าสังเกตและตัดสินใจเองว่าสิ่งที่เกิดขึ้นคือความล้มเหลวของระบบหรือความผิดพลาดของผู้คน

ท้ายที่สุดฉันรู้สึกว่า 'ใต้เท้า' เป็นนิยายที่ให้ทั้งความรู้สึกอึมครึมและความหวังในเวลาเดียวกัน มันไม่ใช่หนังสือเสริมสร้างจิตสำนึกแบบตรงไปตรงมา แต่เป็นบันทึกการเผชิญหน้ากับความจริงของชุมชนเล็ก ๆ ที่เราอาจเคยผ่านตา แต่ไม่เคยสังเกตอย่างตั้งใจ ส่วนตัวแล้วฉันชอบความสามารถของผู้เขียนในการเปลี่ยนเหตุการณ์ประจำวันให้กลายเป็นบทสนทนาใหญ่เกี่ยวกับอำนาจ ความรับผิดชอบ และความเป็นมนุษย์ ซึ่งทำให้ย้อนคิดถึงหลายสิ่งในชีวิตประจำวันของตัวเอง