ใครแต่งเพลงประกอบหนังที่มีผีหัวขาดบ้าง?

เพลงประกอบหนังผีฝรั่งที่คิดว่าหลอนที่สุดในความทรงจำของฉันมาจากสไตล์ของ Bernard Herrmann กับ 'Psycho' — เสียงไวโอลินตัดตรงและถี่เป็นชิ้น ๆ จนเหมือนมีอะไรเฉือนผ่านอากาศ แค่เมื่อดนตรีขึ้นมาแล้วภาพในหัวมันบิดเบี้ยวไปได้เองโดยไม่ต้องมีภาพโหดร้ายมากมาย เสียงสตริงที่เขาเขียนไม่ได้พยายามจะทำให้คนดูตกใจด้วยการร้องดังเท่านั้น แต่มันสร้างความอึดอัดและกดดันแบบค่อย ๆ ครอบงำ ซึ่งทำให้เมื่อต้องดูเวอร์ชันพากย์ไทยที่เสียงพูดถูกทับเข้ามา ดนตรีของ Herrmann ยิ่งโดดเด่น เพราะมันยังคงลากจังหวะความหวาดหวั่นเอาไว้แม้บทพูดจะเปลี่ยนคำพูดไปแล้ว พอคิดถึงฉากอาบน้ำที่โด่งดัง ฉันรู้สึกว่าดนตรีของ Herrmann เป็นตัวละครอีกตัวหนึ่งในเรื่อง — มันไม่ใช่แค่ประกอบ แต่มันเป็นพลังที่ขับเคลื่อนความหลอน ถ้าจะนับคนที่ทำให้หนังผีฝรั่งพากย์ไทยยังหลอนในความทรงจำของคนดูรุ่นเก่า Bernard Herrmann อยู่ในอันดับต้น ๆ เสมอ และเสียงไวโอลินนั่นยังตามหลอกหลอนเวลาเงียบ ๆ อยู่ดี

เคยเข้าโรงคนเดียวกลางคืนแล้วเพลงเปิดก่อนฉากแรก เงียบกริบแล้วค่อยๆ มีเสียงซอที่เหมือนจะลากมาจากก้นบ่อ—นั่นแหละคือสิ่งที่ทำให้ฉันเกือบผงะตั้งแต่ต้นเรื่อง ฉันชอบที่ 'หนังผีหัวขาด' ใช้ OST เป็นตัวกำหนดจังหวะของอารมณ์ไม่ใช่แค่เป็นแบ็กกราวด์ ถ้าลองคิดแบบนักเล่าเรื่อง ดนตรีในหนังนี้กำหนดจุดเงียบ จุดบีบคั้น และจังหวะการหายใจของผู้ชม เพลงที่ใช้ซาวด์ดิสซอร์ต เสียงหัวใจที่เร่งเร้าหรือล้อลมเพียงเล็กน้อย สามารถทำให้ภาพที่ดูปกติกลายเป็นสิ่งน่าขนลุกได้ทันที อีกอย่างที่ชอบคือการใช้ธีมซ้ำบางท่อนเป็นเหมือนรอยแผลเล็กๆ ที่เตือนตลอดเรื่อง เมื่อธีมนั้นกลับมา ฉันจะรู้สึกว่ามีอะไรไม่จบและพร้อมจะกระชากความมั่นใจของตัวละครให้พังลง โดยรวมแล้ว OST ในหนังแบบนี้ทำหน้าที่เป็นคู่สนทนาแทนตัวละคร แทนที่จะเป็นแค่ฉากหลัง แล้วนั่นแหละทำให้ผมยังคุยกับเพื่อนได้ยาว ๆ ถึงความน่ากลัวของมัน

ลองนึกถึงท่วงทำนองที่ยังคงตามหลอกเวลาขึ้นบันไดในหัวใจ—เพลงประกอบจากหนังผีบางเรื่องมีพลังแบบนั้นจริง ๆ ฉันโตมากับเสียงไตเติ้ลซินธ์และสายไวโอลินที่บีบคั้นจนขนลุก เช่นท่อนสตริงสั้น ๆ ของ 'Psycho' ที่แต่งโดย Bernard Herrmann เสียงนั้นไม่ใช่แค่บรรเลงประกอบฉาก มันกลายเป็นตัวละครที่กดดันจังหวะการหายใจและความเงียบของหนังไปพร้อมกัน เสียงแบบนี้หาได้จากอัลบั้ม OST เก่าที่ออกซ้ำโดยค่ายต่าง ๆ หรือจากชุดบูทเล็ก ๆ สำหรับนักสะสม อีกเพลงที่ฉันมักนึกถึงคือธีมของ 'Halloween' ที่ John Carpenter เขียนเอง เสียงซินธิไซเซอร์เรียบ ๆ แต่แทรกความวิตกกว่าร้อยเท่า ช่วงแรก ๆ ของเส้นเมโลดี้นั้นฟังง่ายแต่กลับปลูกเมล็ดความหวาดกลัวจนฝังในซาวด์สเคปของหนังสยองขวัญสมัยหลัง ๆ ได้ชัดเจน ถ้าชอบเวอร์ชันที่ใส่รายละเอียดเพิ่มเติม ให้มองหาฉบับรีมาสเตอร์หรือรีอีดิชันบนแผ่นเสียง ถ้าอยากได้บรรยากาศยุโรปแบบหลอน ๆ ฉันชอบชุดของ 'Suspiria' ที่ทำโดยวงโปรเกรสซีฟร็อก Goblin เสียงกลองหนัก ๆ ร่วมกับเอฟเฟกต์ไม่สมมาตรทำให้ทุกฉากดูเหมือนฝันร้ายที่มีการออกแบบเสียงมาจงใจ พวกนี้มักพบในสตรีมมิ่งใหญ่ ๆ, ร้านขายไวนิล, หรือบนเว็บไซต์ของค่ายที่ออกซาวด์แทร็กโดยตรง เลือกดูเครดิตคนทำเพลงและชื่อค่าย เช่น Varèse Sarabande, Mondo หรือลองตามชุดฉบับพิเศษจาก Criterion ถ้าชอบความเก่า-ใหม่ผสมกัน การมีเวอร์ชันไลฟ์หรือรีมิกซ์ก็เพิ่มมุมมองให้ประสบการณ์ดูหนังยิ่งเข้มข้นขึ้นได้

พูดถึงหนังผีฝรั่งที่เพลงประกอบทำให้ขนลุกที่สุด ชื่อของ John Carpenter มักโผล่มาเป็นอันดับแรกเสมอ เพราะเขาไม่ใช่แค่ผู้กำกับแต่ยังเป็นคนแต่งเพลงให้หนังของตัวเองด้วย งานของเขา เช่น 'Halloween' และ 'The Fog' มีธีมที่เรียบง่ายแต่น่ากลัวจนฝังลึกในความทรงจำ เสียงซินธ์มินิมอลที่เขาใช้สร้างบรรยากาศทำให้ความสยองขยายตัวขึ้นจากภาพไปสู่ความรู้สึก เพลงของ Carpenter ไม่พยายามจะอธิบายเหตุการณ์ แต่ใช้จังหวะและเมโลดี้ซ้ำๆ เพื่อทำให้ผู้ฟังรู้สึกว่ามีบางอย่างใกล้เข้ามา นี่คือกลไกที่ทำให้เสียงประกอบของเขาใช้ได้ผลกับทั้งฉบับต้นฉบับและเวอร์ชันพากย์ไทยที่เราได้ยินทางทีวีหรือดีวีดี การพูดถึงคนทำเพลงสำหรับหนังผีฝรั่งในวงกว้างจะเห็นว่ามีสองแบบเด่นๆ แบบแรกคือผู้กำกับที่แต่งเพลงเองอย่าง Carpenter แบบที่สองคือผู้กำกับที่ร่วมงานอย่างใกล้ชิดกับนักประพันธ์จนได้ซาวด์ที่กลายเป็นเอกลักษณ์ เช่น กรณีของผู้กำกับจากอิตาลีช่วงยุค 70-80 ที่ร่วมกับวงโปรเกรสซีฟร็อกอย่าง Goblin ผลงานอย่าง 'Suspiria' แม้จะไม่ได้เขียนโดยผู้กำกับ แต่การเลือกนักดนตรีและการกำกับทิศทางดนตรีโดยผู้กำกับทำให้ซาวด์ออกมาหลอนและเฉพาะตัวเหมือนกัน ฉบับพากย์ไทยของหนังพวกนี้ยังคงรักษาอารมณ์ดั้งเดิมไว้ได้ดี เพราะดนตรีมักถูกเก็บไว้ไม่ได้เปลี่ยนมากนัก ทำให้คนดูไทยยังได้รับประสบการณ์ความขนลุกแบบเดียวกับผู้ชมสากล สไตล์การทำเพลงของผู้กำกับที่เขียนเองมักจะเป็นการใช้องค์ประกอบไม่ซับซ้อนแต่จับใจ เช่น การใช้ซินธ์ซ้ำเมโลดี้เดียวหรือจังหวะกลองที่ทำให้หัวใจเต้นตาม ซึ่งแตกต่างจากการจัดเต็มออร์เคสตราแต่ยังส่งผลทางอารมณ์ได้เทียบเท่าในระดับความหลอน ฉันชอบการที่บทเพลงไม่พยายามอธิบายทุกอย่าง แต่ปล่อยช่องว่างให้จิตใจผู้ชมเติมเต็มความกลัวเอง เวลาฟังธีมจาก 'Halloween' ในฉบับพากย์ไทย ยังรู้สึกได้ถึงความเรียบง่ายที่เฉียบคมและสยดสยองไปพร้อมกัน นี่แหละคือเหตุผลว่าทำไมชื่อของ John Carpenter ถึงถูกหยิบยกบ่อยเมื่อพูดถึงเพลงประกอบหนังผีฝรั่งที่ทำให้ขนลุก — มันเป็นความหลอนที่ตรงและไหลลึกจนติดหัวไม่หาย

เพลงธีมหลักของหนัง 'Sisu' นั้นติดหูเพราะจังหวะหนักแน่นและซาวด์สเกลกว้าง ๆ ที่ทำให้รู้สึกถึงความทรหดตั้งแต่โน้ตแรกเลย ผมชอบตรงที่ทำนองใช้เครื่องเป่าและเพอร์คัสชันเป็นแกนหลัก แทบไม่มีท่อนร้องเด่นชัดเพราะธีมนี้เป็นดนตรีประกอบเชิงออร์เคสตรา/อิเล็กทรอนิกที่เน้นบรรยากาศมากกว่าการนำเสนอเสียงร้อง ดังนั้นถ้าต้องตอบว่าใครร้อง ตอบตรง ๆ ว่าไม่มีนักร้องเดี่ยวที่ร้องเป็นเพลงแบบป็อป แต่มีการใช้เสียงประสานแบบคอรัสบางจุดเพื่อเพิ่มมิติให้กับทำนอง ทำให้ท่อนนี้ยิ่งติดหูเพราะมันเรียบง่ายแต่ทรงพลัง ติดตามหนังมักจะได้ยินธีมนี้จังหวะสั้น ๆ เวลาที่ตัวเอกเตรียมจะบุกหรือตัดสินใจ ทำให้ฉากนั้นไหลลื่นและจำง่าย เป็นธีมที่ผมยังฮัมได้เหมือนกันตอนขับรถตอนกลางคืน

นึกว่าผีหัวขาดจะเป็นของต่างประเทศซะอีก แต่ความจริงแล้วภาพผีที่ไม่มีหัวหรือหัวแยกจากร่างก็มีร่องรอยในพื้นบ้านไทยอยู่บ้างและเคยถูกนำมาใช้ในหนังผีไทยหลายประเภท เราเคยเห็นแนวนี้ถูกใส่ในหนังตลาดและหนังทุนต่ำของไทย ตั้งแต่หนังสยองขวัญยุคเก่าที่ยึดเอาตำนานท้องถิ่นมาดัดแปลง ไปจนถึงตอนพิเศษของละครผีทางทีวีที่บางครั้งหยิบเรื่องตำนานท้องถิ่นมาสร้างเป็นฉากสยอง ความแตกต่างระหว่าง 'กระสือ' ที่เป็นศีรษะลอยมีไส้พุ่ง กับผีหัวขาดที่เป็นร่างไร้ศีรษะนั้นชัดเจน แต่ผู้สร้างมักเล่นกับภาพลักษณ์ศีรษะลอยหรือหัวแยกเพื่อเพิ่มความน่าสะพรึง มุมมองส่วนตัวคิดว่าเหตุผลที่เห็นผีหัวขาดไม่บ่อยมากในหนังใหญ่เป็นเพราะภาพแบบนี้สะท้อนความโหดร้ายและต้องใช้การออกแบบคนพิเศษ ทั้งยังเสี่ยงติดค่าสยองที่ยืดเยื้อ ผู้กำกับที่ชอบเล่นกับความเก่าแก่ของตำนานท้องถิ่นจะเป็นกลุ่มที่กล้านำแนวนี้มาใช้มากกว่า และผลลัพธ์มักออกมาดิบๆ หนักอารมณ์ ซึ่งบางครั้งกลับทำให้เรื่องราวพื้นบ้านน่าสนใจยิ่งขึ้น

รายชื่อคนที่สวมบทแบทแมนมีความหลากหลายจนผมยิ้มไม่หุบตอนนึกถึงหน้ากากกับความลึกลับในยุคเริ่มแรก ฉันโตมากับเรื่องเล่าเก่าของฮีโร่คนนี้ ดังนั้นผมเลยชอบย้อนดูว่าใครบ้างที่เล่นแบทแมนบนจอใหญ่กับจอเล็ก: เริ่มจากยุคซีเรียลมีทั้ง 'Batman' (1943) กับ Lewis Wilson และต่อด้วย Robert Lowery ใน 'Batman and Robin' (1949) ที่เป็นรูปแบบหนังตอนสั้น ๆ ให้คนดูติดตาม ยุคทีวีสีสันสดใสก็มี Adam West ที่โดดเด่นจาก 'Batman' (1966 TV series) ทำให้แบทแมนกลายเป็นไอคอนป๊อปคัลเจอร์ ส่วนยุคฟิล์มฮอลลีวูดเข้มข้นมี Michael Keaton ที่พาแบทแมนกลับมามืดและลึกใน 'Batman' (1989) และ 'Batman Returns' (1992) พอไล่รายชื่อนี้แล้ว ฉันชอบคิดว่าแต่ละคนเอาเสน่ห์ของตัวเองมาลงในชุดเกราะ—บางคนขี้เล่น บางคนเกรี้ยวกราด บางคนเศร้า แต่มันก็สวยงามตรงที่แบทแมนยังถูกตีความใหม่ได้เรื่อย ๆ

เคยสังเกตไหมว่าเพลงประกอบสยองขวัญมีพลังทำให้ฉากธรรมดากลายเป็นสิ่งน่ากลัวได้ทันที ในฐานะแฟนหนังผีที่ชอบฟังซาวด์แทร็กหลังดูจบ ฉันมักจะนึกถึงชื่อนักแต่งเพลงที่กลายเป็นเครื่องหมายของแนวนี้ เช่น บาร์นาร์ด เฮอร์แมน ('Psycho') ที่ใช้สตริงกระชากเสียงจนเกิดความตึงเครียดจนคนดูทรมานไปด้วย และจอห์น คาร์เพนเตอร์ ('Halloween') ที่ไม่ได้เป็นแค่ผู้กำกับแต่ยังแต่งธีมตำนานนั้นเอง การเลือกเสียงเบสต่ำ ๆ หรือโน้ตซ้ำ ๆ สามารถสร้างบรรยากาศไม่สบายใจได้มากกว่าภาพนรก ๆ บางครั้งเพลงก็ทำหน้าที่เป็นตัวละครหนึ่งเดียวในหนัง ในมุมที่เป็นแฟนเก่าคนหนึ่ง ฉันยังชอบผลงานของคริสโตเฟอร์ ยัง ที่แต่งดนตรีให้ 'Hellraiser' ด้วยโทนเสียงที่แปลกและเต็มไปด้วยโลหะหนัก ๆ ต่างจากสไตล์คลาสสิกของเฮอร์แมน และมาร์โก เบลตรามี ('Scream') ก็เป็นตัวอย่างของการใช้ธีมซ้ำอย่างชาญฉลาดเพื่อเรียกความตึงเครียดกลับมาเมื่อจำเป็น เพลงเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าใครเป็นคนแต่งเพลงนั้นสำคัญไม่แพ้การตัดต่อหรือการแสดง เพราะมันกำหนดอารมณ์ตลอดทั้งเรื่อง สรุปแบบคลีน ๆ ในมุมของผู้ชมที่ชอบจับรายละเอียดเล็ก ๆ ฉันมองว่านักแต่งเพลงเหล่านี้คือคนที่ต้องเข้าใจโครงสร้างอารมณ์ของหนังผี จับจังหวะการเงียบกับเสียง และแปลงความกลัวเป็นภาษาเสียงได้อย่างช่ำชอง — แล้วคุณจะเริ่มจดจำชื่อนักแต่งเพลงทุกครั้งที่ได้ยินคอร์ดที่ทำให้หัวใจเต้นแรงขึ้น