Chapter:3

“Ate, kakain na tayo,” wika ni Diday, ang nakababata at pangatlo sa kanilang magkakapatid. Alanganing tinapunan nito ng tingin ang lalaking wala pa ring malay.

“Ate, ’di ba sabi ni Nanay, linisan mo ’yan?” dagdag pa nito.

“Ikaw na kaya ang maglinis sa lalaking ito, Diday,” alanganing tugon niya. Napakamot naman sa ulo ang kapatid at napanguso pa dahil sa sinabi niya.

“Ate naman, ikaw na. Ikaw ang inutusan ni Nanay, e,” reklamo nito bago tuluyang umalis sa pinto.

Malalim na buntong-hininga ang pinakawalan niya bago naglakas-loob na linisin ang lalaki. Sa unang hawak pa lang niya rito, biglang bumilis ang pintig ng kanyang puso—parang tambol na dumadagundong sa dibdib niya. Dahan-dahan niyang nilinis ang mga kamay at braso nito. Sinunod naman ang mukha, na puno ng galos, pasa, at putik. May malaking sugat din sa bandang noo, kaya’t maingat niyang ipinunas ang maligamgam na tuwalyang basa.

Halos pigil-hininga siya sa takot na baka magising ito, ngunit nakahinga rin ng maluwag nang matapos. Pagtingin niya sa basang damit ng lalaki, napakamot siya sa ulo. Sa laki nito, tiyak niyang hindi niya kayang palitan. Kaya lumabas siya ng kwarto at tinawag ang ama.

“Tay, basa ang kanyang damit. Hindi ko po kakayanin kung ako ang magpapalit,” aniya sa ama, na nakaupo sa bangkong kawayan habang umiinom ng mainit na kape. Agad itong tumayo.

“Tapos mo na ba siyang linisin?”

“Opo, Tay. Pagpapalit na lang po ng damit ang kailangan.”

“Kumain ka na. Ako na ang bahala sa pagdadamit,” sagot ng ina.

Umupo siya sa tabi ng kapatid niyang si Alora na abala sa pagkain at nagsimulang kumain.

“Sino kaya ’yung lalaking ’yon, Nay? Mukhang hindi taga-rito,” tanong ni Lowell.

Mariing umiling si Aling Mercedes.

“Hindi ko alam. Baka dayo lang dito sa atin. O baka naman naligaw dahil sa lakas ng ulan.”

“Lowell, samahan mo ako sa tindahan,” sabi ni Tatay Victor na kakalabas lang mula sa kwartong kinaroroonan ng estranghero. Kinuha nito ang sombrero na nakasabit sa likod ng pintong kawayan at isinuot. Medyo malayo ang tindahan mula sa kanilang bahay, at kapag maulan ay napakahirap bumili lalo na’t maputik ang daan.

“Bakit po, Tay? May nakalimutan pa po ba tayong bilhin kanina?” tanong ni Lowell, minamadali ang pagkain.

“Wala tayong gamot dito sa bahay. Nilalagnat ’yung lalaki. Kailangan niyang uminom ng gamot,” sagot ni Mang Victor.

Pagkatapos kumain ni Lowell ay agad silang umalis upang bumili ng gamot. Naiwan naman siya, ang ina, at ang anim na maliliit pa niyang mga kapatid sa hapag-kainan.

“Ano kaya ang nangyari sa lalaking ’yon, Nay?” tanong ni Diday.

“Hindi ko alam, anak. Baka sa lakas ng ulan ay naligaw dito. Alam n’yo naman, mahina man o malakas ang ulan, delikado at madulas ang daanan sa atin,” paliwanag ni Aling Mercedes.

“Kawawa naman, Nay. Kita ko kanina, ang daming sugat at pasa niya sa mukha at katawan,” sabad ni Kokoy, ang pang-apat sa magkakapatid.

“Kaya nga. Mabuti na lang at nakita ng tatay at kuya n’yo,” tugon ni Aling Mercedes. “Sige na, tapusin n’yo na ang pagkain at maglinis bago matulog.”

Tapos na rin siyang kumain, kaya nagtungo siya sa kabilang silid-tulugan. Naglatag siya ng banig at mga unan. Pinagdikit-dikit na lamang niya ang mga ito dahil kapos sila sa gamit. Katatapos lang niya nang sunod-sunod na dumating ang mga kapatid at nag-uunahan sa paghiga.

Agad pumuwesto si Jenny, ang pang-pito, sa unahan, ngunit sumiksik din doon ang bunsong si Lucy. Nag-agawan ang dalawa.

“Dito ako, Lucy! Humanap ka ng iba,” yamot na sambit ni Jenny.

“Dito ako, Ate! Alis ka!” giit naman ng bunso.

Napabuntong-hininga siya. Madalas ganito ang eksena tuwing oras ng pagtulog. Siguro’y dala ng pagiging bata pa ng mga ito at halos magkakasunod ang pagitan ng edad. Maliban na lang sa kanya at kay Lowell, na may apat na taong pagitan. Siya ay bente dos na, samantalang si Lowell ay disiotso.

“Oy, oy, walang mag-aaway,” saway niya. Agad tumigil ang dalawa.

“Jenny, ikaw na ang magbigay,” sabi niya, kahit nakasimangot pa rin ang bata. Napakamot ito ng ulo.

“Ate, ako ang nauna, e.”

“Alam ko. Pero ikaw ang mas matanda kay Lucy, kaya magbigay ka na. Hayaan mo, kapag gumaling at nakaalis na ’yung lalaki sa kwarto ko, doon ka na matutulog,” aniya, nakangiti, pampalubag-loob.

Napanguso si Jenny pero tumayo rin at ibinigay ang pwesto.

“Sige na nga. O, Lucy, narinig mo ’yon. Doon na ako sa kwarto ni Ate kapag wala na ’yung mamang lalaki.”

Nakangiting tumango si Lucy.

“Sige na, magsipagtulog na kayo,” dagdag niya.

Agad sumunod ang mga bata, kanya-kanyang higa at maya-maya’y nakatulog na.

Siya naman ay nagtungo sa kusina, kung saan abala ang kanyang ina sa pagliligpit ng pinagkainan.