Kabanata 5

*Kabanata 5: Isang Kasal na Walang Bisita*

Tahimik ang sasakyan sa unang sampung minuto.

Si Diego mismo ang nagmaneho. Si Marco ay pinapunta sa hiwalay na sasakyan para kausapin ang security ng ospital at alamin kung saan pumunta ang gray na sedan. Nakaupo si Andrea sa passenger seat na magkahawak ang mga kamay sa ibabaw ng bag niya. Pinanood niya ang mga gusaling dumadaan at walang sinabi hanggang sa nagpula ang traffic light sa kanto ng Fifth Street.

"Alam mo ba?" tanong niya.

"Hindi."

"Ang kotse ng tiyuhin mo ang kumuha sa doktor na namemeke ng medical report ko. Hindi mo alam na may koneksyon ang tiyuhin mo sa kanya."

"Hindi ko alam." Nakatitig si Diego sa daan. "Alam kong hindi gusto ng tiyuhin ko ang kapatid mo. Alam kong hindi siya mangingiming gumamit ng doktor, abogado, o driver para makuha ang gusto niya. Pero hindi ko alam ang tungkol kay Dr. Ward, at hindi ko alam ang tungkol sa report mo."

"Hindi mo alam ang tungkol sa report ko," ulit ni Andrea nang dahan-dahan. "Paano mo nalaman na tatawagin itong peke?"

Lumingon siya, at sa unang pagkakataon simula nang makilala niya ito, mukha siyang nahuli.

"Hindi ko tinawag na peke," sabi niya. "Ikaw ang tumawag."

Nag-isip si Andrea pabalik. Tama siya. Sinabi niya iyon kay Argus sa breakfast room, hindi kay Diego. Hindi niya maaaring narinig.

"Nasa hallway ka," sabi niya. "Nakinig ka."

"Tumayo ako sa labas ng p***o ng apat na minuto habang nagsasalita ang kapatid mo. Hindi ko maiwasang marinig." Humigpit ang hawak niya sa manibela. "Hindi ako magsisinungaling sa'yo, Andrea. Maingat ako sa ginawa ko, pero hindi ako maingat sa lahat."

"Napakakatapat na sagot niyan," sabi niya. "Hindi ako sigurado kung gumagaan ang pakiramdam ko dahil doon."

"Hindi iyon ang intensyon." Nag-green ang ilaw. Nagpatakbo siya paabante. "Gumawa ako sa'yo ng kasunduan kaninang umaga, at nangako akong sasagutin nang totoo ang isang tanong kapag napili mong itanong ito. Hindi ko sasayangin ang pangakong iyon sa maliliit na bagay. Pero malinaw kong sasabihin ito. Kung sangkot ang tiyuhin ko sa ginawa sa'yo, aalamin ko at tatapusin ko. Wala akong pakialam kung sino siya para sa akin."

Pinag-aralan ni Andrea ang profile niya. Matigas ang mukha niya, at walang lambot doon. Pero mababa at matatag ang boses niya, at hindi ito tunog ng lalaking umaarte.

"Sige," sabi niya.

"Sige?"

"Hindi pa kita aakusahan. Magmamasid lang muna ako."

Tumango siya nang maikli. "Patasiya iyan."

Hindi na sila nagsalita ulit hanggang sa marating nila ang Santiago estate.

---

Mas malaki ito kaysa sa bahay ng mga Monroe at hindi kasing init. Ang pangunahing gusali ay gray na bato, tatlong palapag, na may mahahabang bintana at courtyard sa gitna. Tahimik na nagtatrabaho ang mga hardinero sa mga daanan. Sa loob, makintab ang mga sahig at halos walang palamuti ang mga kwarto. Naglakad si Andrea sa entrance hall at napansin niyang walang family photographs sa mga pader.

"Desisyon iyon ng tatay ko," sabi ni Diego, nang makita siyang nakatingin. "Ayaw niyang maalala ang mga taong wala roon."

"At ngayon?"

"Ngayon hindi ako madalas tumira rito. May apartment ako malapit sa opisina." Huminto siya. "Sa susunod na isang taon, titira ako rito. Magmamasid ang tiyuhin ko."

Dinala ng housekeeper si Andrea sa kwarto niya sa second floor. Malaki at malinis ito, na may malapad na kama, desk, at bintanang nakaharap sa east garden. Nadala na ang maleta niya sa itaas. Sa tabi nito ay may tatlo pang bag na hindi niya inimpake.

Tinititigan pa niya ang mga ito nang biglang bumukas ang p***o.

"Dumating ako nang mabilis hangga't kaya ko!" sabi ng isang boses, at pumasok si Camille Reyes na kalahating hubad pa ang coat at kumakawala ang buhok sa clip. Ibinagsak niya ang paper bag sa desk at niyakap nang mahigpit si Andrea gamit ang dalawang braso. "Sumakay ako sa unang tren. Sinabi ko sa manager ko na may family emergency. Mali ba iyon? Hindi ko alam kung ano pa ang sasabihin ko."

"Hindi mali." Tumawa si Andrea, isang totoong tawa, ang una niya simula kahapon. "Camille, hindi ka dapat pumunta."

"Tinawagan mo ako kaninang alas-sais ng umaga at sinabi mong hiwalay ka na at magpapakasal ka sa loob ng dalawang araw. Syempre pupunta ako." Humakbang paatras si Camille at hinawakan si Andrea sa mga balikat. Dalawampu't walo siya, maliit at mabilis, na may bilugang mukha at mga matang walang nakakaligtaan. Magkaibigan sila simula pa sa university. Siya lang ang taong mula sa lumang buhay ni Andrea na laging alam ang katotohanan tungkol sa pamilya niya. "Mukha kang kahila-hilabot."

"Salamat."

"Ibig kong sabihin mukha kang pagod. Nagdala ako ng damit. Nag-impake ang housekeeper ni Argus ng ilan, at nagdagdag ako ng iba. Nagdala rin ako ng kape, totoong kape, kasi natikman ko ang tsaa sa bahay na ito papasok, at sa tingin ko walang sinuman dito ang naging masaya kailanman." Binuksan niya ang takip ng paper cup at itinulak ito sa kamay ni Andrea. "Uminom ka. Pagkatapos ikwento mo sa akin ang lahat."

Ikinwento ni Andrea. Tumagal ito ng dalawampung minuto. Nakikinig si Camille na bahagyang nakabukas ang bibig, at sa parte tungkol sa gray na sedan, napaupo siya nang malakas sa gilid ng kama.

"Contract marriage," sabi niya, nang matapos si Andrea. "Sa lalaking nagpi-print ng papeles bago mo pa malaman na kailangan mo iyon. At ang tiyuhin niya ang kumidnap sa doktor mo."

"Posibleng kinidnap."

"Posibleng kinidnap. Mas maganda iyon." Idiin ni Camille ang mga palad sa pisngi. "Andrea, ito ang plot ng isang napakadelikadong drama."

"Ito ang buhay ko."

"Kung ganoon ay napakadelikado ng buhay mo." Kinuha niya ang telepono mula sa bulsa at itinaas. "May maganda rin akong balita. Gusto mo bang makita?"

Sa screen ay may news page tungkol sa stock market. Ang Grant Holdings ang nasa tuktok ng listahan na may pulang letra. Bumagsak ng labinsiyam na porsyento ang presyo simula nang magbukas ang bell.

"Labinsiyam," basa ni Andrea.

"Pagsapit ng hapon magiging tatlumpu. Nagtawag ang board ni Leo ng emergency meeting. Nagbibigay ng interview ang nanay niya sa kahit sinong kukuha sa tawag niya. Sinasabi niyang manloloko ka na itinago ang pagkakakilanlan mo para sirain ang anak niya."

"Itinago ko nga ang pagkakakilanlan ko."

"Para sa sarili mong kaligtasan. Hindi para sirain siya." Sumandal si Camille. "Gusto mo bang hanapin ko ang mga reporters at ipaliwanag?"

"Huwag." Ibinaba ni Andrea ang tasa. "Hayaan mo siyang magsalita. Bawat pangungusap na sasabihin niya ngayon, kakailanganin niyang ipaliwanag mamaya."

Tinitigan siya ni Camille nang matagal. Dahan-dahang lumitaw ang ngiti sa mukha niya.

"Nagbago ka na," sabi niya.

"Oo," sagot ni Andrea. "Sa tingin ko limang taon na akong nagbabago, at masyado akong abala para mapansin."

---

Ginanap ang kasal dalawang araw pagkatapos, alas-onse ng umaga, sa east garden ng Santiago estate.

Walang bulaklak maliban sa puting rosas sa gilid ng batong daanan. Walang musika maliban sa iisang violin. Labing-apat lang ang dumalo, at kalahati sa kanila ay nagtatrabaho para sa pamilya. Ang registrar ay isang lalaking may puting buhok na nagsagawa na ng seremonya para sa huling tatlong henerasyon ng mga Santiago at mukhang hindi na nagugulat sa kahit ano.

Nagsuot si Andrea ng simpleng ivory na bestida na may mahahabang manggas at mataas na leeg. Pinili ito ni Camille. Wala siyang belo, ang suot lang ay ang silver locket ng nanay niya sa leeg. Naka-pin up ang buhok niya. Nang i-offer ni Argus ang braso niya sa itaas ng daanan, kinuha niya ito, at walang nagsalita sa kanilang dalawa. Hindi siya nito kinontra kahit isang beses simula noong umaga sa breakfast table, pero ipinakita ng mukha nito ang opinyon niya araw-araw.

"Maaari ka pa ring umatras," sabi niya, nang napakahina, nang marating nila ang unang puting rosas.

"Alam ko."

"Sinasabi ko ito dahil mas gugustuhin kong sabihin ito ngayon kaysa pagsisihan mamaya."

"Argus." Hinigpitan niya ang hawak sa braso nito. "Kung malaman kong nagsinungaling siya sa akin sa anumang bagay na mahalaga, iiwan ko siya. Nasabi ko na iyon sa kanya. Hindi mo kailangang matakot."

"Hindi ako natatakot," sabi ng kapatid niya. Mas magaspang kaysa dati ang boses nito. "Kapatid mo lang ako."

Sa dulo ng daanan, naghihintay si Diego sa ilalim ng batong arko. Nakasuot siya ng itim na suit at may puting rosas na nakapin sa lapel. Nang makita niya ito, hindi siya ngumiti. Pero dahan-dahang gumalaw ang mga mata niya sa kanya, mula sa locket hanggang sa mukha, at huminga siya nang malalim na naririnig kahit mula sa kinatatayuan niya.

Huminto siya sa harap niya.

"Mukha kang," sinimulan niya, at huminto. Sinubukan niyang muli. "Mukha kang napakaganda."

"Salamat," sabi ni Andrea. "Ikaw rin."

Sa likod niya, may wheelchair na nakatayo malapit sa arko. Nakaupo roon ang isang matandang lalaki na may puting buhok at payat at pagod na mukha. Isang kamay niya ang matigas na nakalagay sa armrest. Ang isa ay bahagyang nanginginig. Ang mga mata niya ay kaparehong itim ng kay Diego. Nakatuon ang mga ito kay Andrea at hindi umaalis.

"Ang tatay ko," sabi ni Diego. "Si Ricardo Santiago."

"Mr. Santiago."

Gumalaw ang bibig ng matanda. Kitang-kita ang hirap. Nang lumabas ang salita, garalgal at mahina ito, pero malinaw niyang narinig.

"Sa wakas."

Pagkatapos ay ibinaba nito ang ulo, at isang luha ang dumaloy sa gilid ng mukha nito. Pinunasan ito ng nurse sa balikat nito.

Lumingon si Andrea kay Diego. "Sa wakas?"

"Matagal na siyang naghihintay," sabi ni Diego, nang hindi tumitingin sa mga mata niya. "Pag-uusapan natin mamaya."

Nagsimula ang registrar.

Labing-isang minuto lang ang seremonya. Pinirmahan nila ang libro, at isinuot ni Diego ang singsing sa daliri niya. Isa itong simpleng gold band na may isang maliit na maitim na bato. Napansin niya, hindi lubos na matatag ang kamay nito. Nang dumating ang turno niya, isinuot niya ang kapares na singsing dito, at sa isang saglit ay magkadikit ang mga daliri nila, at walang gumalaw sa kanilang dalawa.

"Maaari mo nang selyuhan ang pagsasama," sabi ng registrar.

Yumuko si Diego at hinalikan ang noo niya, nang magaan, mabilis, na may malaking pag-iingat. Pagkatapos ay tumuwid siya. Bahagyang pumalakpak ang iilang bisita.

"Iyon ay pasok sa mga patakaran," bulong ni Andrea.

"Alam ko," sabi niya. Kakaiba ang tunog ng boses niya. "Chineck ko."

Halos matawa siya.

Si Raul Santiago ang sumira sa sandali.

---

Lumapit siya habang ang mga bisita ay gumagalaw patungo sa mga mesa. Siya ay animnapu, malapad ang katawan, at maayos manamit, na may puting buhok sa sentido at mainit at sanay na ngiti. Isang mabigat na gintong singsing na may nakaukit na ulo ng leon ang nasa kanang kamay niya. Kinuha niya ang kamay ni Andrea gamit ang dalawa niyang kamay.

"Pamangkin ko," sabi niya. "Tuwang-tuwa ako. Patawarin mo ang pagliban ko sa pagpaplano. Kahapon ko lang narinig ang balita."

"Mr. Santiago," sabi ni Andrea.

"Raul, please. Pamilya na tayo ngayon." Nanatili nang medyo matagal ang hawak niya. "Nandito ang kapatid mo, nakikita ko. Isang dakilang tao. Marami kaming hindi pagkakasundo sa paglipas ng mga taon. Umaasa akong paghihilumin ng kasal na ito ang mga iyon."

"Umaasa rin ako."

"Maaari ba kitang makausap nang pribado? Sandali lang."

Si Diego, ilang hakbang lang ang layo, lumingon. Tinitigan ni Andrea ang mga mata niya at bahagyang umiling. Nanatili ito kung saan siya naroon.

Dinala siya ni Raul sa gilid ng hardin, kung saan may batong bangko sa ilalim ng puno ng peras. Hindi siya umupo. Tumayo siyang malapit, na nakatiklop ang mga kamay sa harap niya.

"Magiging direkta ako," sabi niya. "Mahal ko ang pamangkin ko. Pero mas kilala ko siya kaysa sa'yo. Isa siyang lalaking nagpapasya kung ano ang gusto niya at hindi na ito binibitawan. Kung pinili ka niya, may dahilan. Hindi ako sigurado na mabait ang dahilan na iyon."

"Anong ibig mong sabihin?"

"Ibig kong sabihin ay dapat mo siyang tanungin kung bakit." Hindi gumalaw ang ngiti. "Hindi ngayon. Pero sa lalong madaling panahon. At kapag sumagot siya, tandaan mong binalaan kita."

"Iyon lang ba?"

"Isa pa." Ibinaba ni Raul ang boses. "Naiintindihan kong bumisita ka sa St. Anne's Hospital noong isang araw. Usaping medikal, ang sabi sa akin. Pakikumusta mo ako sa mga doktor mo, kung sakaling makita mo sila."

Nanlamig ang mga kamay ni Andrea. Hindi niya ito pinahalata.

"Gagawin ko," sabi niya nang pantay. "At sasabihin kong nagtanong ka."

Tumango si Raul, nakangiti pa rin, at naglakad palayo patungo sa mga mesa.

---

Natapos ang seremonya ng alas-dos. Umalis ang mga bisita ng alas-tres. Niyakap siya ni Argus sa kotse at walang sinabi, at napahigpit ang yakap niya nang mas matagal kaysa sa dapat. Pagsapit ng gabi, tahimik na ang bahay.

Napagkasunduan na nila ang ayos: isang kwarto para sa kanya, hiwalay na kwarto para sa kanya, isang p***o sa pagitan nila na hindi bubuksan ng sinuman nang hindi kumakatok. Nakaupo si Andrea mag-isa sa bintana ng second-floor room na suot pa rin ang wedding dress, hubad ang mga paa, nakatingin sa madilim na hardin.

Naisip niya ang matandang lalaki sa wheelchair na nagsabing _Sa wakas._ Naisip niya ang mabigat na singsing ni Raul, at kung paanong nanatili ang ngiti nito nang banggitin ang ospital. Naisip niya ang kamay ni Diego, bahagyang nanginginig sa daliri niya.

Dalawampu't walong taong gulang siya, hiwalay nang apatnapu't walong oras, kasal nang sampung oras, at wala siyang kilalang kahit isang tao sa bahay na ito na maaari niyang pagkatiwalaan.

Nag-vibrate ang telepono niya sa desk.

Pumunta siya roon. Hindi kilalang numero. Isang text message lang, walang pangalan, walang bati.

_Ang lalaking pinakasalan mo ay hindi nalaman ang tungkol sa diborsyo mo mula sa filing ng abogado. Nalaman niya ito mula sa isang tao sa loob ng bahay ng mga Grant. Tanungin mo siya kung sino._

Tatlong beses niyang binasa si Andrea.

Pagkatapos ay tumingala siya sa p***o sa pagitan ng kwarto niya at ng sa kanya. Bukas pa rin ang ilaw sa ilalim nito.