LOGINDAHLIA’S POV
Halos dalawang taon na ang lumipas mula noong gabing iyon—noong iniwan ako ng walang pasabi sa simpleng kubo, noong napilitan akong umuwi nang may mabigat na puso, at noong nalaman kong may dinadala ako na buhay na mag-iisang magbabago ng lahat. Dalawang taon na puno ng pagbabago, sakripisyo, at mga gabing puno ng luha habang kinakausap ko ang aking sarili kung bakit nangyari ang lahat ng ito. Sa loob ng panahong iyon, unti-unti naming naitayo muli ang aming buhay dito sa Maynila. Hindi naging madali ang lahat. Nang malaman ng aking pamilya ang tungkol sa pagbubuntis ko, halo-halong gulat at panghihinayang ang kanilang naramdaman. Ngunit nang makita nilang determinado akong panindigan ito at buhayin ang bata nang maayos, dahan-dahan din silang sumuporta. Gayunpaman, hindi nawala ang mga tanong ng ibang tao—mga bulungan sa likod ko, mga tinging tila hinuhusgahan ako, at mga tanong kung sino ba talaga ang ama ng aking anak. May mga nagsasabing niloko lang ako, na sinamantala lang ang aking takot sa ospital, at saka iniwan nang walang paalam. Sa bawat oras na parang gusto ko nang sumuko o magtago, tinititigan ko lang si Prince Jude. Siya ang naging lakas ko. Siya ang naging dahilan kung bakit tuwing umaga ay bumabangon ako nang may pag-asa. Lumaki siya bilang isang masayahin, matalinong bata, at habang tumatanda, lalo kong napapansin ang pagkakahawig niya sa lalaking aking minahal at nawala. Ang hugis ng kanyang mga mata, ang kulay ng buhok, at ang paraan ng pagtingin niya na tila malalim ang iniisip—lahat iyon ay galing kay Mang Berting. Minsan, habang natutulog ang bata, hindi ko maiwasang mapaluha at bumalik ang alaala ko sa probinsya. Ang simpleng ngiti niya, ang pag-aalaga, ang init ng kanyang mga yakap… lahat iyon ay tila panaginip na mahirap na muling balikan. Sinubukan ko naman talagang hanapin siya. Noong ilang buwan matapos kong manganak, naglakbay ako pabalik sa probinsya ng Quezon kung saan ko siya nakilala. Tinahak ko ulit ang lubak-lubak na daan, hinanap ang kalsadang papunta sa kubong iyon. Ngunit pagdating ko doon, gumuho ang pag-asa ko. Wala na ang kubo. Wala na ang mga halamang gamot na nakapaligid dito. Tila ba walang nakatira doon sa mahabang panahon. Lumapit ako sa ilang kapitbahay sa pinakamalapit na baryo, nagtanong, at nagpakita ng simpleng paglalarawan. Ngunit ang mga sagot nila ay lalong nagpalubog sa akin sa lungkot. “Ah, si Mang Berting po? Panandalian lang po talaga siya dito, Iha,” sabi ng isang matandang babae habang naghahalo ng bigas. “Madalas po siyang nagpapalit ng tirahan. Sinasabing marami siyang dinadalang misyon. At… alam niyo po… hindi naman po ganyan talaga ang tunay niyang pangalan. Isang pagpapanggap lang po iyon para makagawa siya ng trabaho nang walang nakakaabala.” Parang sinaksak ako sa puso noong narinig ko iyon. Tama nga ang hinala ko. Itinago niya ang lahat—pangalan, pinanggalingan, at tunay na pagkatao. Para bang ako ay isa lamang niyang pasyente, isang gawain na natapos na at kailangan na ring iwanan. Bumalik ako sa Maynila na may pasyang titigil na. Kung talagang para sa akin ako, kung talagang mahalaga ako sa kanya, hahanapin niya ako. Kung hindi… sapat na ang aking anak. Kaya naming mabuhay kahit kaming dalawa lang. Lumipas pa ang maraming buwan. Nagtrabaho ako nang maigi, nagtitinda ng mga gamit online at tumutulong sa kapitbahay upang may maipambili ng gatas at damit para kay Jude. Ang aking anak ay tatlong taong gulang na ngayon. Napaka-likot, napaka-tuwad, at minsan ay nagpapahabol pa ako ng hininga. Pero sa tuwing yayakapin niya ako nang mahigpit at sasabihing “Mahal kita, Mama,” lahat ng pagod ko ay nawawala. Ngunit hindi pa tapos ang kwento. Ang tadhana ay may ibang nakalaan, at hindi pa oras para magkita kami nang harapan—sa ngayon ay magsisimula pa lamang ang pagkabigla at paghahanap mula sa panig niya. Sa kabilang panig ng lungsod, sa loob ng isa sa pinakamalawak at pinakamagarang opisina sa gusali ng mga kumpanya ng Clark Empire, nakaupo si Luke Ivan Clark. Matagal na siyang bumalik mula sa probinsya matapos ang biglaang emergency na kinaharap ng kanilang pamilya at negosyo. Nang makauwi siya muli sa probinsya upang hanapin ang babaeng naiwan sa kanyang isipan, gulat na gulat siya nang makitang wala na si Dahlia. Nawala na parang bula. Ginamit niya ang lahat ng kanyang kakayahan, pera, at mga koneksyon para hanapin siya. Ngunit parang inanod siya ng lupa. Walang bakas. Walang pangalan sa anumang listahan ng mga residente, walang nakakaalam kung saan nagpunta. Akala niya noon ay nagalit si Dahlia at ayaw na siyang makita, o baka naman ay hindi sapat ang naramdaman nito para manatili. Isang bagay ang hindi niya alam—na noong bumalik siya, wala na rin doon ang babae dahil akala niya naman ay iniwan siya. Sa loob ng dalawang taon, ang imahe ni Dahlia ay hindi kailanman nawala sa isipan niya. Madalas siyang napapagising sa gabi, iniisip kung ano ang nangyari sa simpleng babaeng iyon na nagpabago ng pananaw niya sa buhay. Hanggang isang araw, habang sinusuri ng kanyang mga tauhan ang iba’t ibang lugar at naghahanap pa rin ng anumang pwedeng maging palatandaan, nakakuha sila ng isang ulat. May nakakita sa isang kababaihan na kamukhang-kamukha ang inilalarawan niya, kasama ang isang maliit na batang lalaki na tila nasa edad na dalawa at kalahati. At ang pinakamahalaga—ang bata ay may katangiang halos kapareho ng sa kanya. Nang marinig iyon ni Luke, halos hindi siya makahinga. Agad siyang nag-utos na sundan sila nang maingat. Huwag lapitan, huwag gulatin, hangga’t hindi pa sigurado. Baka maling tao lang ito, baka nagkakamali lang sila. Pero habang dumarami ang mga ulat at dumarating ang mga litrato na kuha mula sa malayo, gumuho ang lupa sa kanyang kinatatayuan. Doon sa litrato, nakita niya si Dahlia. Ang parehong ngiti, ang parehong paraan ng pag-aayos ng buhok. At sa tabi niya ay isang batang lalaki na may katangiang hindi maikakaila—ang kanyang anak. Napahawak siya sa gilid ng mesa habang nanginginig ang buong katawan. Dalawang taon. Dalawang taon na may anak sila. Dalawang taon na lumaki ang bata nang wala siya. At dalawang taon na akala niya ay iniwan siya ng babaeng ito, habang ang totoo ay pareho silang naghintay at nagkamali. “Dahlia…” bulong niya nang mahina, ang kanyang boses ay puno ng halo-halong sakit, pagsisisi, at matinding pagmamahal na matagal na niyang itinatago. “Bakit hindi ka naghintay? Bakit umalis ka agad? At bakit… bakit mayroon na tayong anak na hindi ko pa nahahawakan kahit minsan?” Agad siyang naghanda. Hindi siya makakapagpigil na makaharap na agad, ngunit alam niyang kailangan niyang maging maingat. Alam niyang matagal na siyang nagtago ng tunay na pagkatao, at tiyak na magugulat, magagalit, at magdududa si Dahlia kapag nalaman niya ang totoo. Gusto niyang maghanda ng maayos. Gusto niyang ayusin ang lahat ng kanyang itinago bago siya humarap sa kanila nang buong-buo. Samantala, wala akong kaalam-alam sa lahat ng ito. Masaya kaming mag-ama ni Jude sa aming simpleng tahanan. Wala akong ideya na ang lalaking akala ko ay kinalimutan na kami ay ngayon ay masigasig na naghahanap ng paraan upang makabawi. Wala akong ideya na ang araw na kinatatakutan ko at sabik ding hinihintay ay malapit na talagang dumating. Hindi pa kami nagkikita, pero alam ko na sa lalong madaling panahon, ang mga lihim na nakatago sa loob ng mahabang panahon ay unti-unti nang mabubunyag. At ang simpleng buhay na pilit kong binuo ay muling magbabago—ngunit sa pagkakataong ito, hindi ko na sigurado kung ito ay magdadala pa ng higit na sakit o kung ito na ang simula ng tunay na paghilom.Ilang araw matapos ang aming simpleng pagdiriwang, nagising ako nang maaga bago pa sumikat ang araw. Walang ingay, walang bisita, at walang kailangang asikasuhin. Ang tanging naririnig ko lang ay ang mahinang hampas ng alon sa di kalayuan at ang banayad na huni ng mga ibon sa puno ng mangga sa aming bakuran. Hinayaan ko muna si Luke na matulog pa—pagod din siya gabi ng nakaraan dahil sa dami ng usapan at pagbisita ng mga tao. Dahan-dahan akong bumangon, isinuot ang aking simpleng daster, at lumabas patungo sa lugar na saksi sa lahat ng simula ng aming kwento: ang lumang kubo.Kahit ngayon na mayroon na kaming malawak na tahanan at maayos na klinika, hindi namin kailanman pinabayaan o pinalitan ang anyo ng kubong ito. Nilinis lang namin ito nang maigi, pinalitan ang ilang lumang tabla, ngunit pinanatili ang dating anyo bilang pag-alala. Dito ako unang pumasok na puno ng takot at pangamba. Dito ko nakilala ang lalaking tinawag na Mang Berting. Dito unang nag-alab ang liwanag ng pag-asa
Lumipas ang sampung taon. Ang dating kubo na saksi sa aming simula ay nakatayo pa rin nang matibay, ngunit ngayon ay napapaligiran na ito ng mas malawak na pasilidad, luntiang hardin, at mga taong laging may ngiti sa kanilang mga labi. Ang pangalan na "Mang Berting" ay hindi na lamang kilala sa aming probinsya o sa buong Pilipinas—nakarating na rin ito sa ibang bansa, dala ang mensahe ng pag-asa, pagpapatawad, at ang tunay na diwa ng paghilom.Ngayong araw ay espesyal. Ito ang kaarawan ng aming matandang kubo—isang dekada na mula noong opisyal naming binuksan ito bilang sentro ng pagtulong, hindi lamang ng gamot kundi pati na rin ng pagmamahal. At ngayon din, ang aming mga anak ay nagsisimula nang humakbang sa sarili nilang landas, bitbit ang mga aral na aming ibinahagi.Si Prince Jude ay labimpitong taong gulang na. Matangkad na siya, halos kasing-laki na ng kanyang ama, at ang kanyang mga mata ay taglay ang parehong kabutihan at tapang. Kakaiba ang daloy ng lakas sa kanyang katawan—
Ang kwento nila ay napatunayan na minsan: ang sakit ang nagiging daan upang makatagpo ng tunay na paghilom. Ang paghihiwalay ay pansamantala lamang upang patibayin pa lalo ang ugnayan. At ang pag-ibig na minsan ay tila nagsimula lamang sa isang simpleng usapan tungkol sa lunas, ay naging isang wagas na samahan na hindi na kayang titigan ng anumang pagsubok, sumpa, o paglipas ng panahon.Hindi lamang ako ang gumaling sa pisikal na karamdaman na matagal na nagpahirap sa akin. Gumaling din ang puso ni Luke mula sa matagal na pag-iisa at takot na baka walang magmahal sa kanya nang totoo. At higit sa lahat—gumaling din ang kanilang mga angkan mula sa matagal nang hidwaan at poot na minana pa nila sa kanilang mga ninuno.Sa huli, ang kwentong ito ay nag-iiwan ng isang dakilang aral: Ang tunay na paghilom ay hindi lamang para sa sugat ng katawan. Ito ay para rin sa sugat ng puso at kaluluwa. At ang pinakamalakas na gamot na mayroon sa mundong ito ay walang iba kundi ang wagas na pagmamahal.
Tatlong araw na ang nakalipas mula nang isilang namin si Lumina. Ang bahay ay puno pa rin ng kagalakan at damdaming tila walang katapusan, ngunit sa likod ng bawat ngiti ay ang mahinang pag-aalala na dala ng babala na natanggap namin. Ang liham na iniwan ng mga hindi kilalang tao ay hindi lamang basta banta—ito ay paalala na hangga’t mayroong naghahangad ng kapangyarihan, hindi pa rin lubusang tapos ang laban ng ating angkan. Ngunit ngayon, hindi na ako ang takot na babae na tumatakas lamang noon. Ngayon, ako ay ina—at gagawin ko ang lahat upang maprotektahan ang aking mga anak at ang pamilyang ipinagkaloob sa akin ng tadhana. Isang hapon, habang mahimbing na natutulog si Lumina sa kanyang duyan, tinipon ni Luke ang lahat ng aming mga pinagkakatiwalaan sa loob ng silid-aklatan. Nandoon ang aking mga magulang, ang mga kamag-anak ni Luke, ang mga matatandang tagapayo ng angkan, maging si Aling Marta at ilang pinuno ng aming nayon. Ang mukha ng lahat ay seryoso, alam nilang hindi biro a
Lumipas ang walong buwan na puno ng pag-iingat, pagmamahal, at walang sawang suporta mula sa lahat. Ang aking tiyan ay malaki na at bilugan, at bawat galaw ng bata sa loob ay tila nagpapadala ng mensahe na handa na siyang sumalubong sa mundo. Hindi na ako gaanong nakakagalaw nang mabilis, ngunit ang bawat araw ay puno ng ligaya. Si Luke ay halos hindi na ako nilalagayan—gising bago pa sumikat ang araw upang maghanda ng masustansyang pagkain, sinusuri ang aking pakiramdam nang may pag-iingat, at laging may mahinang awit o kwentong ibinubulong sa aking tiyan. Si Jude naman ay tila naging pinaka-seryosong kuya sa buong mundo. Bawat hapon ay inilalabas niya ang kanyang maliit na kwaderno at binabasa ang mga bagay na itinala niya: kung paano hawakan nang maingat ang sanggol, anong mga prutas ang masustansya, at kung paano ito pakalmahin kapag umiiyak. “Huwag po kayong mag-alala, Ma, Pa,” madalas niyang sabihin. “Hahawakan ko po nang maigi ang kamay ng kapatid ko habambuhay.” Ngunit alam
Isang umaga, pagkagising ko pa lang ay agad kong naramdaman ang pamilyar na pakiramdam na matagal ko nang hindi nararanasan. Bigla akong napahawak sa aking tiyan habang parang umaalsa ang laman ng aking sikmura. Ilang beses ko itong iniling noong una, baka pagod lang o masama lang ang aking nakain kahapon. Ngunit habang tumatagal ang oras, lalo itong umuulit. May kung anong bumubulong sa aking puso—isang hinala na tila totoo na, ngunit ayaw ko munang maniwala hangga’t wala akong kumpirmasyon.Nang makaalis na sina Luke at Jude para magtungo sa hardin ng mga halamang gamot, dahan-dahan akong lumabas ng bahay. Pumunta ako sa pinakamalapit na botika sa bayan. Ang tibok ng aking puso ay tila gustong kumawala sa aking dibdib habang hawak ko ang maliit na kahon ng pregnancy test. Bumalik ako agad sa bahay, at nang makapasok ako sa banyo, ginawa ko ang dapat kong gawin. Nakaupo ako roon nang ilang minuto, hindi makahinga nang maayos habang hinihintay ang resulta. Nang tignan ko ito, doon ako







