KABANATA 3

Mabilis at malakas ang tibok ng aking puso habang papasok sa malawak na bulwagan ng aming tahanan. Ang dating tahimik at payapang paligid ay tila nababalot ng mabigat at mainit na hangin—tanda ng matinding tensyon na dala ng mga pangyayari noong nakaraang hapon. Alam kong naghihintay sa akin ang mahigpit na pagsusuri at marahil ay matinding kagalitan, ngunit higit sa takot, ang nangingibabaw sa aking dibdib ay ang katiyakan sa nararamdaman ko para kay Isaac. Ang pagmamahal na namuo sa pagitan namin ay hindi na maiaalis pa; ito ay naging bahagi na ng aking pagkatao.

Sa dulo ng silid, nakaupo sa kanyang paboritong silyang gawa sa matibay na kahoy at may mga ukit na makasaysayan, ay ang aking ama—Don Nathan Mondragon. Ang kanyang likod ay tuwid, ang kanyang mga kamay ay nakahawak nang mahigpit sa magkabilang dulo ng silya, at ang kanyang mukha ay walang bahid ng emosyon. Ngunit sa kanyang mga mata ay mababasa ang matinding pagkabigo, gulat, at galit. Sa kanyang tabi ay ang aking ina, si Lucetta Ivan’s Mondragon, na may puno ng pangamba ang mga mata at tila nag-aalala sa kung anong mangyayari sa gabing ito.

“Luvlette,” panimula ni Don Nathan, ang kanyang boses ay mababa ngunit malalim at tumatagos sa bawat sulok ng silid. “Ipaliwanag mo sa akin. Paano ito nangyari? Matapos ang lahat ng itinuro ko sa iyo, matapos ang bawat kwento ng ating mga ninuno tungkol sa ating tunggalian—paano mo nagawang lapitan, makipag-usap, at higit sa lahat, mahalin ang isang Funtabella?”

Lumapit ako nang dahan-dahan. Yumuko ako bilang tanda ng paggalang, ngunit itinaas ko rin ang aking mukha upang tumingin sa kanya nang diretso. Ayokong magmukhang may maling ginawa, dahil sa kaibuturan ng aking puso, alam kong ang pagmamahal ko ay hindi kailanman naging kasalanan.

“Itay,” panimula ko, sinusubukang panatilihing matatag ang aking tinig kahit nanginginig ang aking mga tuhod. “Alam ko nang buong puso ang mga aral na itinuro ninyo sa akin. Alam ko ang kasaysayan ng ating dalawang pamilya at ang mga dahilan kung bakit matagal na tayong magkalaban. Ngunit sa kabila ng lahat ng iyon, hindi ko mapigilan ang tibok ng aking puso. Si Isaac Mathew Funtabella ay hindi ang ‘halimaw’ na inilalarawan ng mga kwento ng nakaraan. Siya ay isang tao lamang—may pangarap, may damdamin, at nagnanais din ng tunay na kapayapaan sa buhay.”

Biglang tumayo si Don Nathan. Ang tunog ng kanyang mabibigat na hakbang ay parang dagok sa aking pandinig.

“Kapayapaan?” mariing tanong niya, at ang kanyang tinig ay umalingawngaw sa buong bahay. “Ang mga Funtabella ang dahilan kung bakit nawala ang malawak na lupang minana ng ating angkan. Sila ang dahilan kung bakit marami sa ating mga ninuno ang dumanas ng hirap at kawalan ng katarungan noon. Paano mo masasabing magdadala sila ng kapayapaan kung ang tanging layunin nila ay wasakin tayo hanggang sa mawala ang pangalang Mondragon?”

“Ang mga pangyayaring iyon ay gawa ng mga nakaraang henerasyon, Itay!” sagot ko nang may lakas ng loob, kahit na ang luha ay nagsisimula nang mamuo sa aking mga mata. “Bakit kailangang dalhin natin ang galit na iyon habambuhay? Bakit kailangang bayaran nina Isaac at ako ang mga pagkakamali ng ating mga magulang at ninuno? Ang hidwaang ito ay hindi nagdadala ng anumang kabutihan—tanging poot, pag-aaksaya ng yaman, at walang katapusang labanan lamang ang dulot nito.”

Hindi agad nakasagot si Don Nathan. Tinitigan niya ako nang matagal, tila sinusuri kung ito pa rin ang anak na kanyang pinalaki at inasahan na susunod sa bawat utos. Sa tabi niya, lumapit si Lucetta at marahang hinawakan ang braso ng kanyang asawa upang pakalmahin ito.

“Nathan,” mahinahong sabi ng aking ina, “makinig muna tayo sa kanya. Ang puso ng isang tao ay hindi madaling utusan. Kung ano ang nararamdaman ng ating anak, marahil ay may katotohanan ito. Huwag nating husgahan agad nang base lamang sa galit ng nakaraan.”

Ngunit nanatiling matigas ang paninindigan ng aking ama. “Hindi ito tungkol sa damdamin lamang, Lucetta. Ito ay tungkol sa dangal at kaligtasan ng ating pamilya. Kung magpapatuloy ito, magiging kahinaan natin ang ating sariling anak. At walang pag-aalinlangang gagamitin iyon ng mga Funtabella upang tayo ay mapahamak.”

Kinabukasan, hindi ko inaasahan na mas lalong titindi ang pagsubok. Habang nasa aking opisina, mabilis na pumasok ang aking sekretarya, halatang naguguluhan at nag-aalala.

“Ma’am Luvlette,” sabi niya, “nasa labas po ang inyong ama at kasama niya si Ginoong Sebastian Funtabella. May dala rin pong mga tauhan ang dalawang panig, at mukhang seryoso ang kanilang pag-uusap.”

Mabilis akong lumabas at doon sa harap ng punong-tanggapan ng aming kumpanya, nakita ko ang paghaharap ng dalawang pinakamakapangyarihang tao sa mundo ng negosyo. Sa isang panig ay si Don Nathan Mondragon, kasama ang ilang tapat niyang tagapamahala. Sa kabilang panig naman ay si Ginoong Sebastian Funtabella, ang ama ni Isaac, na may parehong awtoridad at kabaong na tindig. Sa pagitan nila ay nakatayo si Isaac—matatag, walang takot, at nakahanda nang harapin ang anumang desisyong ibibigay ng mga matatanda.

Nang makita niya ako, bahagyang lumambot ang kanyang mukha, ngunit agad ding bumalik sa seryosong anyo upang ipakita ang kanyang respeto at paninindigan.

“Kaya ba bumalik ka mula sa ibang bansa, Sebastian?” panimula ni Don Nathan, ang kanyang tinig ay puno ng paghamon. “Upang tuluyang wasakin ang natitirang paggalang sa pagitan ng ating mga angkan? Ang paglapit ng iyong anak sa aking anak ay malinaw na patunay na mayroon kayong lihim na layunin laban sa amin.”

Umiling si Ginoong Sebastian, ngunit may diin din ang kanyang bawat salita. “Huwag mong ibaling sa amin ang iyong mga hinala, Nathan. Kilala ko ang aking anak. Kung mayroon siyang ginagawa, ito ay hindi dahil sa negosyo o panlilinlang. Ngunit hindi ko rin ito sinasang-ayon. Ang ugnayang ito ay labag sa lahat ng itinuro sa atin, at wala itong magandang hinaharap kung pagbabatayan ang ating kasaysayan.”

Lumapit si Isaac sa gitna ng dalawang ama, at ang kanyang boses ay umalingawngaw nang may katiyakan at katapatan.

“Tama po kayo na hindi ito madaling tanggapin,” panimula niya, “ngunit hinihiling ko sa inyo na huwag ninyong husgahan ang aming samahan base lamang sa galit ng nakaraan. Sa loob ng mahabang panahon, ang ating dalawang pamilya ay nag-aagawan sa yaman, kapangyarihan, at dangal—ngunit ano ang naging bunga nito? Mas marami ang nawala kaysa sa nakuha. Ang poot ay lumago, at ang pagkakataong magkaisa ay lalong lumayo.”

Tumingin siya nang diretso kina Don Nathan at Ginoong Sebastian.

“Nakilala ko si Luvlette hindi bilang tagapagmana ng pamilyang Mondragon, kundi bilang isang babaeng may kabutihan ng puso, talino, at matibay na prinsipyo. At siya rin ang nakakilala sa akin nang higit pa sa pagiging tagapagmana ng Funtabella. Ang pagmamahal na ito ay hindi itinanim ng sinuman—ito ay kusang namuo, at ngayong narito na ito, hindi ko na ito kayang itakwil o itago pa.”

Lumapit ako sa kanyang tabi nang walang pag-aalinlangan. Nang hawakan niya ang aking kamay, naramdaman ko ang lakas na kailangan ko upang harapin ang lahat. Magkahawak-kamay kaming tumayo sa harap ng dalawang ama, ipinapakita na hindi kami maghihiwalay kahit anong pagsubok ang dumating.

“Kung ang pagmamahal namin ay itinuturing na paglabag sa nakasanayan,” sabi ko nang may lakas ng loob, “handa kaming harapin ang anumang parusa. Ngunit hinihiling ko sa inyo na buksan ninyo ang inyong mga mata at puso. Ang pagtigil ng hidwaang ito ay maaaring maging simula ng tunay na pag-unlad para sa parehong pamilya. Bakit kailangang maging magkalaban kung maaari naman tayong magtulungan para sa mas magandang kinabukasan?”

Tumahimik ang buong paligid. Ang mga tauhan at kasama nila ay nakikinig nang tahimik, habang ang dalawang matanda ay nagpapalitan ng tingin—mga tinging puno ng pagdududa, ngunit may bahagi ring pagkalito sa katotohanang narinig nila.

“Madali para sa inyong sabihin iyan,” sagot ni Ginoong Sebastian, “dahil hindi ninyo naranasan ang bigat ng mga labanang pinagdaanan ng ating mga ninuno. Ang tiwala ay hindi nabubuo sa isang iglap lamang. Ang mga sugat ng nakaraan ay matagal bago tuluyang gumaling.”

“Alam namin iyan,” mabilis na sagot ni Isaac, “kaya naman handa kaming maghintay. Handa kaming patunayan sa inyo sa bawat araw na lumilipas na ang aming layunin ay hindi wasakin ang mga itinayo ninyo, kundi pagyamanin ang mga ito nang magkasama. Kung magtitiwala kayo kahit kaunti, baka makita ninyo na ang pag-iisa ng ating mga puso ay magdadala ng mas malaking tagumpay kaysa sa anumang labanan.”

Sa loob ng ilang sandali ng katahimikan, tila tumitimbang ang isipan ni Don Nathan. Ang galit ay naroon pa rin, ngunit unti-unti itong humahalo sa pag-iisip.

“Bibigyan ko kayo ng isang buwan,” mariing wika ng aking ama, na naging dahilan upang mapatingin kaming lahat sa kanya. “Sa loob ng panahong ito, mananatili kayong hiwalay. Walang pagkikita, walang tawagan, walang lihim na pagpapalitan ng balita, at walang pakikialam sa mga gawain ng isa’t isa. Kung pagkatapos ng isang buwan ay matatag pa rin ang inyong desisyon at walang pagbabago sa inyong damdamin—pag-uusapan natin ito nang mas malalim at tapat. Ngunit kung sa panahong ito ay mapapansin kong humihina ang inyong paninindigan, o kung may mangyaring makasama sa ating mga negosyo, wawakasan ko ito sa paraang hindi ninyo magugustuhan.”

Tumingin siya kay Ginoong Sebastian, na tumango bilang pagsang-ayon. “Ito ay makatarungan. Isang buwan ng pagsubok. Kung ang tinatawag ninyong wagas na pagmamahal ay sapat na matibay upang makayanan ang paghihiwalay, saka lamang natin pag-uusapan ang susunod na hakbang. Kung ito ay puro lamang pagnanasa o paghihimagsik, mawawala rin ito sa paglipas ng panahon.”

Hinigpitan ni Isaac ang hawak sa aking kamay, at naramdaman ko ang kanyang katiyakan. Tumingin siya sa dalawang matanda at tumango nang may buong paggalang.

“Tinatanggap namin ang kondisyon,” sagot niya. “Sa loob ng isang buwan, susundin namin ang inyong kagustuhan. Ngunit gusto naming malaman ninyo—ang paghihiwalay na ito ay hindi katapusan, kundi panahon lamang upang patibayin pa ang aming paninindigan.”

Pagkatapos ng usapang iyon, dahan-dahang umalis ang dalawang ama kasama ang kanilang mga tauhan. Nang mawala na sila sa paningin, hinarap ako ni Isaac at hinawakan ang aking mga balikat nang mahigpit.

“Isang buwan lang, Luvlette,” bulong niya, ang kanyang mga mata ay puno ng pangako. “Hindi ito magiging madali, ngunit alam kong kakayanin natin ito. Ang bawat araw na lumilipas ay magpapatunay kung gaano kalalim ang ating pagmamahal.”

Napangiti ako sa kabila ng lungkot na bumabalot sa aking dibdib. Inabot ko ang kanyang mukha at marahang hinalikan ang kanyang noo.

“Kakayanin natin,” sagot ko. “Dahil sa huli, ang layunin natin ay hindi lang para sa ating sarili, kundi para wakasan ang mahabang panahon ng katahimikan at poot na bumabalot sa ating dalawang pamilya. Ang pag-ibig natin ang magiging tulay upang magbago ang lahat.”

Sa mga sumunod na araw, naging mabigat ang bawat sandali. Ang mga tawag ay ipinagbawal, ang pagkikita ay mahigpit na ipinagbawal, at maging ang simpleng pagbabatid ng pagmamahal ay kailangang itago. Ngunit sa kabila ng layo ng ating mga katawan, ang ating mga puso ay tila mas lalong lumapit. Ang bawat alaala ng ating mga sandaling magkasama ang nagsisilbing lakas ko sa bawat umagang gumigising akong wala siya sa tabi.

Madalas akong mapatingin sa bintana ng aking opisina, sa direksyon ng tore ng Funtabella, at itatanong sa aking sarili kung ano ang kanyang ginagawa, kung iniisip din niya ako, at kung pinapanatili niya ang kanyang lakas tulad ng ginagawa ko.

Sa mga pagkakataong magkakatagpo kami sa mga kumperensya o pagpupulong ng mga negosyante, kahit hindi kami magkausap, ang kanyang mga mata ay laging nakahanap sa akin—isang simpleng tingin na sapat na upang ipaalala sa akin na hindi ako nag-iisa sa labang ito.

Lumipas ang mga linggo, at ang paghihintay ay tila walang katapusan. Ngunit habang papalapit ang katapusan ng itinakdang panahon, naramdaman ko ang paglago ng aking katiyakan. Ang pagmamahal na ito ay hindi lamang batay sa pagnanasa o kagustuhan—ito ay naging pundasyon ng aking pagkatao, at handa akong ipaglaban ito sa anumang halaga.

At sa araw na dumating ang ika-tatlumpung araw, alam kong oras na upang harapin muli ang katotohanan. Ang pagsubok ay tapos na, at ngayon ay panahon na upang ipakita sa buong mundo na ang pag-ibig na ito ay sapat na lakas upang basagin ang mga pader na itinayo ng nakaraan.