KABANATA 4

Dumating ang araw na hinihintay ng lahat—ang ika-tatlumpung araw ng itinakdang pagsubok. Ang buong paligid ng malaking bulwagan sa loob ng mansyon ng mga Mondragon ay nababalot ng isang katahimikang mabigat at puno ng kaba. Walang ingay na maririnig maliban sa mahinang lagutok ng mga silyang gawa sa mamahaling kahoy at ang mahinang paghinga ng mga taong naroon. Sa gitna ng silid ay nakahanda ang malaking mesa, at sa magkabilang panig nito ay nakaupo ang dalawang pinakamakapangyarihang tao sa mundo ng negosyo: si Don Nathan Mondragon, na may matigas na mukha at mga matang tila tumatagos sa kaluluwa ng sinumang titingin sa kanya, at si Ginoong Sebastian Funtabella, na kasing seryoso at kasing mahigpit ng kanyang katunggali. Sa likod nila ay ang kanilang mga tapat na tagapamahala at mga tauhan, habang sa isang sulok ay nakaupo nang tahimik si Lucetta Ivan’s Mondragon, ang ina ni Luvlette, na puno ng pangamba ang kanyang mga mata.

Sa tapat ng dalawang ama ay nakatayo sina Luvlette Mondragon at Isaac Mathew Funtabella. Magkahawak-kamay sila nang mahigpit, ang kanilang mga daliri ay magkakaugnay na tila ayaw nang bumitaw pa kahit anong mangyari. Sa kanilang mga mukha ay makikita ang kakaibang halo ng kaba, ngunit higit sa lahat ay ang matibay na katiyakan. Alam nilang ang araw na ito ay magiging pagbabago ng takbo ng kanilang buhay—maaaring maging simula ng kanilang pagkakaisa, o kaya naman ay hudyat ng mas mahirap na pagsubok na darating.

Tumingin muna si Don Nathan sa kanyang orasan, tila binibigyan pa ng huling pagkakataon ang dalawa na magbago ng isip bago magsimula ang usapan. Nang humarap siya sa kanila, ang kanyang tinig ay mababa ngunit malalim, sapat upang marinig ng lahat sa loob ng malawak na silid.

“Tapos na ang tatlumpung araw na ibinigay ko sa inyo,” panimula niya, ang kanyang mga mata ay nakatuon nang diretso kina Isaac at Luvlette. “Ito ang panahong dapat ay naglinaw sa inyong isipan. Ito ang panahon upang malaman kung ang tinatawag ninyong pagmamahal ay totoo at matibay, o isa lamang itong padalos-dalos na desisyon na dulot ng kawalan ng ibang gawain. Ngayon, sagutin ninyo ako nang tapat at walang pagtatago: ano ang inyong desisyon? Matapos ang isang buwan ng paghihiwalay, narealisasyon na ba ninyo na mali ang inyong pinili? Handa na ba kayong wakasan ang ugnayang ito at bumalik sa dapat ninyong kinabibilangan?”

Sandaling tumahimik ang paligid. Huminga nang malalim si Isaac bago siya humakbang nang kaunti pasulong, hindi binitawan ang kamay ni Luvlette. Ang kanyang tindig ay tuwid, walang bakas ng takot, at ang kanyang boses ay puno ng katiyakan.

“Don Nathan, at sa inyo rin po, Ginoong Sebastian,” panimula niya nang may paggalang ngunit may diin. “Salamat po sa panahong ibinigay ninyo sa amin. Ngunit kailangan kong sabihin nang tapat—ang isang buwan na iyon ay hindi naging dahilan upang humina ang aming nararamdaman. Sa katunayan, habang lumilipas ang mga araw at gabi na wala kami sa tabi ng isa’t isa, lalo naming napatunayan na hindi namin kayang mabuhay nang magkahiwalay. Ang paglayo ay hindi nagpawala ng pagtingin, kundi lalo lamang nitong pinatibay ang aming paniniwala na ang pagmamahal namin ay hindi basta-basta natitinag ng panahon o utos.”

Umitim nang bahagya ang mukha ni Don Nathan. “Ano ang ibig mong sabihin? Sinunod ninyo ba ang aking kondisyon? Sinunod ninyo ba ang utos kong huwag magkita, huwag mag-usap, at huwag makipag-ugnayan sa anumang paraan?”

Sa pagkakataong ito, si Luvlette na ang humakbang pasulong. Ramdam niya ang panginginig ng kanyang mga tuhod, ngunit hinugot niya ang lakas mula sa hawak ng kamay ni Isaac at mula sa katotohanang dala niya sa kanyang sinapupunan. Tumingin siya nang diretso sa kanyang ama, sa mga mata ng taong nagpalaki sa kanya at nagturo sa kanya ng lahat ng bagay, at nagsalita nang may buong katapatan.

“Paumanhin po, Itay,” panimula niya, ang kanyang boses ay mahina ngunit malinaw. “Hindi namin nasunod nang buo ang inyong utos. Sinubukan po namin noong mga unang araw. Sinubukan kong ibuhos ang aking sarili sa trabaho, sinubukan kong isipin na ito ay para sa ikabubuti ng lahat. Ngunit ang pangungulila ay mas malakas kaysa sa anumang desisyong pilit na ipinapataw sa puso. Hindi namin kinaya ang paghihiwalay. Nagkita kami, nag-usap, at sa bawat sandaling magkasama kami, lalo naming naintindihan na ang aming samahan ay hindi isang pagkakamali o pagsuway lamang—ito ay ang tanging bagay na nagbibigay ng tunay na kahulugan sa aming buhay.”

Biglang tumayo si Don Nathan mula sa kanyang kinauupuan. Ang tunog ng kanyang mabibigat na hakbang ay parang dagok na tumatama sa dibdib ng lahat. Ang kanyang mga kamao ay mahigpit na nakakuyom, at ang kanyang mukha ay puno ng matinding galit at pagkabigo.

“Kaya pala!” sigaw niya, at ang kanyang tinig ay umalingawngaw sa buong bahay na tila yumanig ang mga pader. “Kaya kayo naging matapang humarap sa akin! Kaya ninyo kayang ipagmalaki ang inyong nararamdaman! Nilabag ninyo ang kasunduan, nilabag ninyo ang aking awtoridad, at higit sa lahat, ipinagwalang-bahala ninyo ang dangal ng pamilyang nagpalaki sa inyo! Akala ko ba may prinsipyo kayo? Akala ko ba sapat ang inyong pagmamahal upang tiisin ang panahon? Ngunit sa halip, pinili ninyong magtago at magsinungaling!”

“Itay, hindi po kami nagsinungaling tungkol sa aming damdamin,” mabilis na sagot ni Luvlette habang nagsisimula nang mamuo ang luha sa kanyang mga mata. “Ang pagkikita namin ay hindi pagtataksil sa inyo, kundi pagtupad sa kung ano ang nararamdaman ng aming mga puso. May mga bagay po na hindi kayang kontrolin ng utos o ng galit ng nakaraan. At higit pa rito… mayroon pa kaming ibang katotohanang kailangang malaman ninyo.”

Huminga siya nang malalim, pinunasan ang munting luha na tumulo sa kanyang pisngi, at inilagay ang kanyang palad sa ibabaw ng kanyang bahagyang umbok na tiyan—isang bagay na hindi pa gaanong napapansin ng lahat dahil sa kanyang maayos na pananamit. Nang itaas niya muli ang kanyang tingin, ang kanyang mukha ay puno ng lakas ng loob at pagtanggap sa kahit anong hatol na darating.

“May dala po akong buhay sa aking sinapupunan,” malinaw at mariing pagbubunyag niya. “Buntis po ako, Itay. Halos isang buwan na ang sanggol, at siya ay anak ni Isaac.”

Sa isang iglap, tila tumigil ang ikot ng mundo sa loob ng bulwagan. Ang katahimikang bumalot ay mas mabigat kaysa sa anumang sigawan. Nanlaki ang mga mata ni Ginoong Sebastian—mula sa pagkagulat, napalitan ito ng halo-halong emosyon: gulat, pagkabahala, at isang bahaging tila hindi niya maipaliwanag. Si Lucetta naman ay agad na tumayo at lumapit sa tabi ng kanyang anak, inilagay ang kanyang kamay sa balikat nito bilang proteksyon at pagmamahal, habang ang kanyang mga mata ay puno ng luha ng awa at pag-unawa.

Ngunit ang reaksyon ni Don Nathan ang pinaka-kinatatakutan nila. Sa loob ng mahabang panahon, nakita nila siyang galit, seryoso, at mahigpit, ngunit ang ekspresyong ipinakita niya sa sandaling iyon ay higit pa sa inaasahan. Ang kanyang mukha ay naging maputla muna, pagkatapos ay unti-unting namula sa matinding poot, at sa huli ay naging matigas at walang emosyon—parang naging bato ang kanyang puso. Tinitigan niya si Luvlette nang matagal, tila hindi makapaniwala sa kanyang narinig, at pagkatapos ay ibinaling ang kanyang matalim na tingin kay Isaac.

“Kaya pala…” bulong niya nang mahina ngunit may diin na tumagos sa buto. “Kaya ninyo kayang humarap sa akin nang may ngiti at katiyakan. Hindi na ito tungkol sa pagmamahal. Ito ay tungkol sa paggamit ng sitwasyon upang mapahina ako, upang mapilitan akong tanggapin ang isang bagay na hinding-hindi ko sasang-ayon. Ang pagbubuntis na iyan ay hindi biyaya sa paningin ko—ito ay kahihiyan na dala ninyo sa pangalang Mondragon!”

“Itay, huwag ninyong sabihin iyan!” pagtatanggol ni Luvlette habang tumutulo na ang kanyang mga luha. “Ang batang ito ay inosente! Siya ay bunga ng aming wagas na pagmamahal, hindi ng kasamaan o kahihiyan! Paano ninyo matatawag na kahihiyan ang isang buhay na dala ng pagmamahal ng dalawang tao?”

“Pagmamahal?” sigaw ni Don Nathan, at ang kanyang tinig ay puno ng pangungutya. “Ang pagmamahal na ito ay itinayo sa ibabaw ng matagal nang hidwaan! Ang batang iyan ay magiging paalala ng iyong kahinaan, ng iyong pagsuway, at ng pagkawala ng dangal ng ating pamilya! At dahil sa ginawa ninyong paglabag sa kasunduan at pagdadala ng sitwasyon sa ganitong kalagayan, wala na akong ibang pagpipilian. Ang desisyon ko ay hindi na mababago pa.”

Lumingon siya sa kanyang mga tauhan na nakatayo sa gilid ng silid, at nagbigay ng utos nang walang pag-aalinlangan, walang pagbabago sa tono ng kanyang boses, at walang bahid ng awa.

“Ihiwalay ninyo sila agad,” mariing utos niya. “Dalhin ninyo si Luvlette sa aming lumang bahay sa kabundukan—ang bahay na matagal nang hindi ginagamit at malayo sa lahat ng ingay ng siyudad. Doon siya mananatili hangga’t hindi ko sinasabing maaari na siyang bumalik. Mahigpit na babantayan siya. Walang sinumang makakapasok maliban sa kanyang ina at sa mga tapat na tagapaglingkod na pipiliin ko mismo. Hinding-hindi makakapasok ang sinumang kaugnay ng pamilyang Funtabella, at lalo na ang lalaking ito.”

Itinuro niya nang diretso si Isaac, at ang kanyang mga mata ay nagliliyab sa galit.

“At sa iyo, Isaac Mathew Funtabella,” dugtong niya, “mula sa araw na ito, ipinagbabawal ka nang tumapak sa anumang ari-arian ng pamilyang Mondragon. Ipinagbabawal ka ring makipag-ugnayan, makausap, o kahit na makita pa ang aking anak. Kung susuwayin mo ang utos na ito, kung magtatangka kang lumapit sa kanya kahit saan man, haharapin mo ang buong lakas ng ating imperyo. Wala kang karapatan sa kanya, at wala kang karapatan sa batang dala niya. Habang ako ang namumuno sa pamilyang ito, hinding-hindi tatanggapin ang isang Funtabella bilang bahagi ng ating tahanan.”

Gusto sanang lumapit ni Isaac, gusto niyang yakapin si Luvlette at ipangako sa kanya ang lahat, ngunit mabilis siyang hinarangan ng mga tauhan ng Mondragon. Sinubukan niyang kumawala, ang kanyang mukha ay puno ng galit at pagkabahala, at ang kanyang tinig ay umalingawngaw sa buong silid.

“Huwag ninyo itong gawin! Huwag ninyong paghiwalayin kami! Siya ang aking kabiyak, at ang batang iyan ay aking anak! Karapatan kong makasama sila! Karapatan kong alagaan sila at ipagtanggol sila!” sigaw ni Isaac habang pilit na pinipigilan ng mga tauhan. “Hindi ninyo ito kayang gawin magpakailanman, Don Nathan! Ang pagmamahal namin ay hindi kayang ikulong ng mga pader o utos ninyo!”

“Subukan mo lang,” sagot ni Don Nathan nang walang emosyon, tila bingi sa mga daing ng binata. “Subukan mo lang at makikita mo kung ano ang kayang gawin ng isang ama na pinili ang dangal higit sa lahat.”

Lumingon si Luvlette upang harapin ang lalaking mahal niya, at sa kabila ng mga luha na tumutulo sa kanyang mga pisngi, pinilit niyang ngumiti nang mahina upang bigyan ito ng lakas.

“Isaac…” bulong niya, sapat lamang upang marinig nito. “Huwag kang mag-alala. Magiging maayos ako. At ang ating anak… pangako ko, aalagaan ko siya nang mabuti. Huwag mong kalimutan—kahit anong mangyari, kahit gaano tayo kalayo sa isa’t isa, ang puso ko ay mananatili sa iyo. Huwag kang susuko, ha?”

“Luvlette, hihintayin kita! Hihintayin ko ang inyong pagbabalik!” sagot ni Isaac habang dahan-dahan siyang inaakay palabas ng bulwagan. “Hinding-hindi ako titigil hangga’t hindi ko kayo nakikita! Pangako ko iyan!”

Sa loob ng ilang sandali, wala na sa paningin ni Luvlette ang lalaking mahal niya. Naiwan siyang nakatayo sa gitna ng silid, yakap ng kanyang ina, habang ang kanyang ama ay nakatingin sa kanya nang may matigas na ekspresyon, tila walang nararamdamang awa o pag-unawa.

“Sumunod ka na,” utos ni Don Nathan nang mahina ngunit matigas. “Maghanda ka sa iyong pag-alis mamayang gabi. Huwag kang magtanong, huwag kang makiusap—dahil ang desisyon ko ay pinal na.”

Hindi na nakasagot pa si Luvlette. Alam niyang sa sandaling iyon, ang kanyang mga salita ay walang magagawa sa pusong naging bato ng kanyang ama. Sa halip, yumuko siya at pinahintulutan ang kanyang ina na akayin siya palabas ng bulwagan, dala ang mabigat na damdamin ng pagkawala ng kalayaan, ngunit may kaunting liwanag pa rin sa kanyang puso—ang kaalamang may buhay na nabuo sa kanyang sinapupunan, at ang pangakong iniwan sa kanya ni Isaac.

Habang papunta sila sa kanyang silid, narinig pa rin niya ang mahinang pag-uusap sa likuran. Narinig niya ang boses ni Ginoong Sebastian na nagsasalita nang may pagkabigo.

“Masyado kang matigas, Nathan,” sabi ng ama ni Isaac. “Ang mga batang iyan ay may sariling puso at isipan. At may buhay na nabuo—hindi ba’t nararapat nating isaalang-alang iyan?”

Ngunit ang sagot ni Don Nathan ay nanatiling matatag at walang pagbabago.

“Ang dugo ay hindi dahilan upang kalimutan ang nakaraan,” sagot niya. “Ang poot at alitan ng ating mga ninuno ay hindi basta-basta mawawala dahil lamang sa pagkakaroon ng isang sanggol. Kung matigas ang aking puso ngayon, ito ay para sa ikabubuti ng lahat. Darating ang panahon na malalaman din nila kung bakit ko ito ginawa.”

Sa labas ng mansyon, habang hinihintay ang kanyang pag-alis, tumingin si Luvlette sa malayo—sa direksyon kung saan naroon ang kumpanya ng mga Funtabella, kung saan naroon si Isaac. Hinaplos niya nang dahan-dahan ang kanyang tiyan, at sa kanyang isipan ay bumulong siya ng pangako:

“Huwag kang mag-alala, anak. Kahit anong mangyari, kahit anong pader ang itayo sa pagitan natin ng iyong ama, ipapakilala ko sa iyo ang katotohanan ng aming pagmamahal. At balang araw, magsasama-sama rin tayo. Ang katahimikan na ito ay hindi magtatagal magpakailanman. Darating ang araw na ito ay babasagin din ng pag-ibig na nagbuklod sa amin.”

At sa gabing iyon, habang dinala siya palayo sa siyudad patungo sa liblib na bahay sa kabundukan, alam nina Luvlette at Isaac na ang tunay na pagsubok ay nagsisimula pa lamang—ngunit handa silang harapin ang lahat, dahil alam nilang ang pag-ibig ang tanging lakas na kayang basagin ang anumang pader ng katahimikan.