Kabanata 2: The Herbalist’s Secret

•MAYA’S POV

—

Magaan ang pasok ng hangin mula sa bukas na bintana ng aming maliit na bahaykubo. Nasasamyo ko ang amoy ng lupa at ng mga basang dahon habang sumisikat ang araw sa kalangitan.

Nakatayo ako sa aming maliit na kusina habang nagpapakulo ng tubig. Pinagmamasdan ko ang usok na dahan-dahang umaakyat patungo sa kisame. Sa labas ng bintana, nakikita ko ang napakalawak na bakuran kung saan nakatanim ang iba't ibang uri ng mga halamang-gamot.

May mga oregano, sambong, lagundi, at mga pambihirang halamang ako mismo ang nag-alaga mula noong magsimula ako sa kolehiyo. I graduated with a degree in Agriculture, major in Plant Biotechnology, from our local state university.

Sa mata ng karamihan sa San Sebastian, isa lang itong simpleng kurso tungkol sa pagtatanim. Akala nila ay gusto ko lang maging magsasaka. But my education gave me a deeper understanding of Botany and Pharmacognosy. Natutunan ko kung paano gumagana ang bawat sangkap ng halaman. Natutunan ko kung paano mag-extract ng mga natural na kemikal na may kakayahang magpagaling... o magpatulog ng isip ng isang tao. Ginamit ko ang aking kaalaman sa kolehiyo upang pagsamahin ang agham at ang mga sinaunang formula ng aking lola.

"Maya, apo..."

Lumingon ako sa pintuan ng kusina nang marinig ang paos na boses na iyon. Dahan-dahang pumasok si Lola Isadora habang nakahawak sa kanyang lumang tukod. Bakas sa kanyang hapis na mukha ang matinding pagod at ang mga linya ng katandaan, pero ang kanyang mga mata ay nananatiling matalim.

Inalayan ko siya patungo sa kahoy na upuan.

"Lola, huwag muna kayong masyadong gumala. Magpahinga lang kayo diyan."

Ngumiti nang mahina ang lola habang nakatingin sa akin. "Nakahanda na ba ang mga gagamitin mo para sa araw na ito?"

Tumango ako nang dahan-dahan. "Opo, Lola. Naani ko na ang mga dahon kagabi. Naipatuyo ko na rin ang mga bulaklak para sa pormula."

Lumapit ako sa mesa at inabot ang baso ng mainit na tubig. Inihalo ko roon ang isang kutsarang herbal powder na ako mismo ang nagbayo. Napalibutan ng mabangong halimuyak ang buong kusina, isang amoy na bahagyang matamis pero may pait sa huli.

Iniabot ko ang baso kay Lola Isadora. "Inumin niyo muna ito para mabawasan ang sakit ng rayuma mo, Lola."

Tinanggap iyon ng lola at dahan-dahang uminom. Matapos niyon, inilapag niya ang baso at hinawakan ang aking kamay. Her hands were rough and calloused, a painful reminder of how hard life had been for our family.

"Kamusta ang pagtatahi mo? Nakatapos ka ba ng mga order?"

"Opo. Matatapos ko na po ngayong hapon ang mga kurtina para sa munisipyo. Tutulungan din ako ni Elena mamaya."

Tumingin si Lola Isadora sa labas ng bintana, patungo sa direksyon ng kabundukan kung saan matatagpuan ang napakalawak na lupain ng mga Castellejo. Unti-unting nawala ang lambing sa kanyang mukha. Napalitan iyon ng matinding galit na matagal nang nakabaon sa kanyang puso.

"Huwag mong kakalimutan kung bakit ka nag-aral nang mabuti, Maya. Huwag mong kakalimutan ang kinuha nila sa atin."

Huminga ako nang malalim. Pilit kong pinakalma ang aking dibdib habang tumatango sa kanya. "Hindi ko po nakakalimutan, Lola."

"Ang pamilya Castellejo ang dahilan kung bakit tayo naghihirap nang ganito. Inagaw nila ang lupa ng iyong amain. Inangkin nila ang lahat ng ari-arian na dapat ay sa atin."

Pumikit ako nang mariin habang inaalala ang mga kwento ni Lola Isadora. Noong bata pa ako, ang pamilya Fuentes ang tunay na nagmamay-ari ng malaking bahagi ng San Sebastian. Pero ginamit ng dating panginoon ng lupa—si Don Fernando Castellejo, ang kanyang pera at kapangyarihan para palsipikahin ang mga papel. Nabaon sa utang ang aking pamilya hanggang sa sapilitang kunin ang aming lupa.

At ngayon, ang anak niyang si Sebastian "Baste" Castellejo ang nagpapatuloy sa paghahari sa aming dating tahanan.

"May oras para sa lahat, Lola," mahinang sabi ko. "Unti-unti nating babawiin ang dapat ay sa atin."

Magsasalita pa sana si Lola Isadora nang marinig namin ang mabilis na footsteps mula sa labas ng bahay. Kasunod niyon ay ang malakas na pagbaba ng p***o.

"Maya! Lola Isadora! Tao po!"

Napangiti ako nang bahagya. Hindi ko na kailangang hulaan kung sino iyon. Pumasok sa kusina si Elena habang hingal na hingal. Nakasuot siya ng simpleng printed shirt at paborito niyang maong pants. Hawak niya ang isang malaking plastic bag na puno ng mga sinulid at tela.

Elena is my best friend. Kasama ko siya sa pagtatahi ng mga damit at tela para kumita ng dagdag na pera. Siya ang pinakamaingay at pinaka-chismosa sa buong baryo. Walang balita sa San Sebastian ang hindi dumadaan sa kanya.

"Naku, Maya! Hinabol ako ng aso ni Mang Mario sa kanto!" Mabilis siyang umupo sa bakanteng upuan at kumuha ng baso ng tubig.

"Bakit ka naman kasi tumakbo?" tanong ko habang nakangiti.

"Paano'y nakatingin sa akin nang masama ang aso! Akala ko, lalapain na ako."

Tumingin si Elena kay Lola Isadora at nagmano rito nang may paggalang. "Magandang umaga po, Lola Isadora."

"Magandang umaga rin sa iyo, Elena. Mag-iingat ka sa daan sa susunod."

"Opo, Lola. Pasensya na po sa ingay ko."

Humarap muli sa akin si Elena habang nanlalaki ang kanyang mga mata. Iyon ang hitsura niya sa tuwing may bago siyang dalang tsismis mula sa kabayanan.

"Uy, Maya! Alam mo ba ang balita ngayon sa bayan?"

Nagtatahi na ako ng gilid ng isang tela nang magtanong siya. "Ano na naman iyon, Elena?"

"Nakitang lumabas si Patricia Ilustre sa mansyon ng mga Castellejo kaninang madaling-araw!"

Bahagyang huminto ang aking kamay sa paghahawak ng karayom, pero mabilis din akong nagpatuloy. "Ano naman ang bago roon? Malapit naman ang pamilya Ilustre sa mga Castellejo."

"Naku, Maya! Hindi lang basta bisita!" Lumapit pa lalo si Elena sa akin at ibinaba ang kanyang boses. "Umiiyak daw si Patricia nung sumakay sa kotse niya! Sabi ng mga tauhan sa mansyon, pinalayas na naman daw siya ni Don Sebastian matapos silang magpalipas ng gabi."

Napatingin ako kay Elena. "Pinalayas?"

"Oo! Grabe talaga 'yang si Don Baste, no? Kahit napakaganda at napakayaman ni Patricia, ginagawa lang niyang laruan sa kama! Walang sinumang babae ang nakakatagal sa kanya."

Bumuntong-hininga ako at ipinagpatuloy ang pagtatahi. "Mayaman at makapangyarihan kasi siya. Akala niya ay hawak niya ang buong mundo."

"Nakakatakot talaga ang lalaking iyon," sagot ni Elena habang umiling-iling. "Balitang-balita sa bayan na wala siyang awa magparusa sa mga magsasakang nala-late magbayad ng buwis sa hacienda. At tsaka, napakalalim pa ng mga maitim niyang mata. Para siyang laging galit sa mundo."

I kept silent. Alam ko kung bakit galit si Baste sa mundo. Alam ko kung bakit wala siyang awa at laging mainitin ang ulo. It is because his brain never rests. His body is completely drained from the lack of sleep. The man is running on fumes and pure arrogance.

"Pero alam mo, Maya," dagdag pa ni Elena habang in-examine ang mga tela. "Sayang talaga ang kagwapuhan niya. Kung hindi lang siya napakasama ng ugali, baka maraming babae ang mag-unahan sa kanya."

"Balewala ang kagwapuhan kung nang-aabuso naman sa kapangyarihan, Elena," mahinang sabi ko.

"Sabagay. Tama ka diyan."

Nagpatuloy kami sa pagtatahi sa loob ng ilang oras. Maayos na nagagawan ni Elena ang mga simpleng tahi habang ako naman ang gumagawa ng mga detalyadong pattern. Sa gitna ng aming pagtatrabaho, palihim kong tinitingnan ang mga natuyong herbal powder na nakalagay sa maliliit na garapon sa tabi ng aming kalan.

Everything is falling into place. Si Baste ay patuloy na nagdurusa sa kanyang insomnia. Si Patricia at ang iba pang mga babae ay hindi kayang ibigay sa kanya ang kapayapaang hinahanap niya.

Ang kailangan niya ay isang taong makakapasok sa kanyang isip. Isang taong may hawak ng tamang gamot... at ng tamang himig. Tumingin ako sa labas ng bintana habang marahang humihihip ang hangin. Ang nakatagong batis sa dulo ng Hacienda Castellejo ang magiging lugar ng aming unang pagtatagpo.

I am ready. Let the powerful landowner believe that he can take whatever he wants from this town. Because soon, he will willingly walk into my web, thinking it was his own choice...