PROLOGO

Hindi ako naghanda para sa libing ng isang ama na hindi ko nakilala.

Ang aking ina ang nagtahi ng lahat. Itim na damit, payak ang tabas, walang palamuti. Inabot niya ito sa akin sa hapag-kainan ng aming maliit na bahay sa Cavite, kung saan ang liwanag ay laging dumadaan sa bintanang may luma nang kurtina, kung saan ang aming yaman ay nasusukat sa dami ng sinulid na natitira sa lalagyan at sa tinapay na sapat para sa aming dalawa.

"Maganda ka, anak, aniya, ngunit hindi tumingin sa akin nang diretso ang kanyang mga mata." Puno ito ng lungkot na tila laging nakatago sa ilalim ng ngiting pilit. XMaganda ka, at hindi mo kailangang magpanggap bilang iba."

Tinanggap ko ang damit. Malambot ang tela, ngunit mabigat sa pakiramdam. Parang pasan ko ang isang pangalan na hindi ko kailanman ginamit nang may pagmamalaki.

De Leon.

Ang pangalang iyon ay naririnig ko sa radyo, nababasa sa mga karatula sa ibabaw ng matatayog na gusali, nakikita sa mga pahayagan na naglalaman ng mga balitang tungkol sa paglago ng lungsod ngunit hindi ko akalaing magiging akin ito, kahit sa maliit na bahagi, kahit sa sandaling ito lamang ng pagluluksa.

Pumunta ako sa simbahan nang mag-isa. Hindi ako nagpapaalam sa sinuman. Walang nakakilala sa akin sa dami ng mga taong nakapaligid sa harapan ng dambana mga taong nakasuot ng mamahaling damit, ang mga sapatos ay walang bahid ng putik, ang mga mukha ay maayos ang pagkakaayos ngunit ang mga mata ay tila nagtatago ng iba’t ibang uri ng pag-aalala. Sila ay nagsasalita nang mahina, ngunit hindi mahirap pakinggan ang tunog ng kanilang mga boses puno ito ng pag-iingat, pagtimbang, paghahanda sa kung ano ang susunod na mangyayari, tila ang pagkamatay ng isang tao ay higit pa sa pagkawala ng buhay kaysa sa pagbabago ng pagkakabuo ng kanilang sariling mundo.

Tumayo ako sa likuran. Hindi ako lumapit sa kabaong. Wala akong karapatang hawakan ang kahon na naglalaman ng kanyang labi, dahil wala akong karapatang hawakan ang kanyang kamay noong siya ay nabubuhay pa. Wala akong karapatang magtapat sa kanya ng kahit anong salita hindi ng pagmamahal, dahil hindi ko siya kilala hindi ng galit, dahil hindi ko alam kung ano ang dapat kong ipag-alala; hindi ng paghingi ng patawad, dahil hindi ko alam kung sino ang may kasalanan sa lahat ng ito.

Nakita ko siya roon.

Sa kanang bahagi ng dambana, nakatayo siya nang tuwid na tila haligi na hindi matitinag. Ang kanyang balikat ay hindi yumuko kahit sandali. Ang kanyang mukha ay walang ipinakitang damdamin walang luha, walang paghihinagpis, walang kahit anong bakas ng pagkawala. Tiningnan ko siya nang matagal, at sa unang pagkakataon ay nakita ko ang mga mata niyang pagod na pagod, tila ilang gabi na siyang hindi natutulog, tila pasan niya ang bigat ng lahat ng gusaling itinayo ng taong wala na.

Si kael

Hindi ko pa siya nakakausap noon. Ngunit alam ko kung sino siya. Ang pangalang iyon ay kasabay ng pangalan ni Victor De Leon sa bawat ulat, sa bawat anunsyo, sa bawat pagbabago sa anyo ng lungsod. Ang kanang-kamay. Ang ampon na naging tagapagmana ng tiwala. Ang taong itinuturing ng lahat na magpapatuloy sa kanyang sinimulan.

Tumingin siya sa direksyon ko.

Isang saglit lamang iyon. Ngunit sa sandaling iyon, tila tumigil ang lahat ng ingay sa paligid. Nakita ko ang pagtigil ng kanyang paghinga, ang paghigpit ng kanyang panga, ang paraan ng pagtingin niya sa akin na tila alam na niya kung sino ako at hindi niya ako gusto.

Inilayo ko ang tingin. Lumabas ako sa simbahan bago matapos ang seremonya. Hindi ko kayang manatili. Ang hangin sa loob ay masyadong makapal, ang mga tingin ay tila mga daliring nakaturo sa akin, ang bawat bulong ay tila nagsasabing: Anong ginagawa niya rito? Hindi siya kabilang.

Naglakad ako pauwi sa aming maliit na bahay sa Cavite, kung saan ang mga kalsada ay hindi sementado nang maayos, kung saan ang mga kapitbahay ay magkakakilala, kung saan ang aking pangalan ay Mara lamang walang karugtong, walang bigat, walang imperyo na nakasalalay sa aking balikat.

Akala ko ay magiging ganito na lamang ang lahat. Magluluksa ako nang tahimik sa aking sariling paraan, at babalik sa aking mga plano magtatayo ng mga tahanan para sa mga walang sariling bubong, magpapatuloy sa pagguhit ng mga plano sa ibabaw ng mesa sa aming maliit na silid, mamumuhay nang malayo sa mundong kailanman ay hindi naging akin.

Ngunit hindi iyon ang itinakda.

Tatlong araw matapos ang libing, dumating ang sulat.

Puti ito, makapal ang papel, malinis ang pagkakasulat ng pangalan ko sa ibabaw ang buong pangalan na bihira kong gamitin Mara De Leon. Ang tatak sa ibabaw ay kilala ng lahat: ang leon na nakatayo sa ibabaw ng gusali, ang sagisag ng kapangyarihan na hindi ko kailanman hiniling.

Binuksan ko ito sa hapag-kainan. Ang aking ina ay tumigil sa pagtatahi nang makita ang aking mukha.

"Ano iyan?" tanong niya, bagaman alam ko na ang sagot ay nasa kanyang mga mata rin.

Binasa ko ang mga salita nang mahina, paulit-ulit, sa pag-asang magbabago ang kahulugan nito kapag binasa ko muli. Ngunit hindi. Ang mga salita ay nanatiling matigas, tiyak, hindi maipagtatanggol:

Sa pagpanaw ni Victor De Leon, ang kalahati ng pag-aari at karapatan sa De Leon Holdings ay ipinagkakaloob kay Mara De Leon, upang maging ganap na may-ari at miyembro ng lupon ng mga tagapamahala. Ang pagkakaloob na ito ay may kondisyon: manatili at maglingkod nang aktibo sa loob ng isang taon. Kung hindi magampanan, ang lahat ay ibibigay kay Damien Valdez.

Ibinagsak ko ang papel sa mesa. Ang aking mga kamay ay nanginginig.

"Hindi ko ito gusto," sabi ko. "Hindi ko kailanman hiningi ang kanyang pera. Hindi ko kailanman hiningi ang kanyang pangalan. Bakit ngayon? Bakit ganito?"

Lumapit ang aking ina. Hinawakan niya ang aking kamay magaspang ang kanyang mga daliri mula sa maraming taon ng pagtatahi, ngunit mainit at ligtas.

"Dahil alam niyang may karapatan ka," aniya. "Hindi mo pinili ang iyong kapanganakan, Mara. Ngunit pinili ka niya. At ngayon, ikaw ang pipili kung ano ang gagawin mo sa ibinigay niya."

Tumingin ako sa labas ng bintana. Ang mga puno sa aming bakuran ay gumagalaw sa hangin. Ang buhay ko rito ay simple, tahimik, kilala ko ang bawat daan, bawat mukha, bawat tunog ng umaga. At sa kabilang panig ng lungsod, may isang mundong naghihintay mga gusaling matataas na hindi ko itinayo, mga taong hindi ko kilala, mga labirinto ng kapangyarihan at lihim na maaaring lamunin ako nang buo.

Kung pupunta ako roon, magiging dayuhan ako sa sarili kong pamilya. Ang bawat hakbang ay susuriin. Ang bawat salita ay titingnan nang may pagdududa. May mga nagnanais na mabigo ako. May mga magtatangka na alisin ako sa daan. At may isang lalaking nakatayo sa gitna ng lahat si Damien Valdez na nakikita sa akin ang banta sa lahat ng kanyang pinaghirapan sa buong buhay niya.

Ngunit nakita ko rin ang iba pang bagay sa loob ng sulat. Ang pagkakataong hindi ko kailanman inasahan hindi para magmayaman, kundi para magtayo ng mga bagay na tunay na kailangan ng mga taong katulad ko, katulad ng aking ina, katulad ng mga kapitbahay na lumaki sa parehong kalsada.

Kung mananatili ako sa labas, mananatili akong walang magagawa. Ang lahat ay magpapatuloy ayon sa kanilang kagustuhan. Ang mga gusali ay itatayo para sa kita, hindi para sa tao. Ang mga lupa ay ibebenta sa sinumang may kakayahang magbayad, at ang mga walang kakayahan ay palalayasin lamang.

Kung papasok ako, maaaring masaktan ako. Maaaring mabigo ako. Maaaring sirain nila ang pangalan ko bago pa man ako makapagsalita.

Ngunit mayroon akong isang bagay na wala sa kanila.

Hindi ako lumaki sa kanilang mundo. Hindi ako nahubog ng kanilang mga patakaran. Hindi ako natatakot sa kanilang mga gusali. At hindi ako natatakot sa kanilang mga silid ng pagpupulong.

Tumayo ako. Tiningnan ko ang aking sarili sa salamin sa dingding ang buhok na nakatali nang simple, ang damit na ginawa ng aking ina, ang mukha na walang palamuti ngunit matapang.

"Pupunta ako," sabi ko.

Hindi sumagot agad ang aking ina. Hinaplos niya ang aking pisngi gamit ang likod ng kanyang kamay.

"Mag-iingat ka", aniya. "Hindi sila magiging tapat sa'yo".

"Hindi ko kailangan ang kanilang pagtitiwala" sagot ko. "Kailangan ko lang gawin ang tama"

Kinabukasan, naglakad ako patungo sa istasyon, bitbit ang isang maliit na bag na naglalaman ng aking mga damit, ang mga guhit ng mga tahanang nais kong itayo, at ang singsing na ibinigay sa akin ng aking ina isang payak na pilak, walang bato, walang halaga sa paningin ng iba ngunit ang pinakamahalagang pag-aari ko.

Nang makarating ako sa BGC, tumingala ako sa gusali ng De Leon Holdings limampung palapag ng salamin at bakal, sumasalamin sa araw na tila nasusunog ang buong estruktura. Naroon ang lahat ng aking kinatatakutan. Naroon ang lahat ng aking pag-aalinlangan.

At sa pinakamataas na palapag, sa silid na puno ng mga bintanang nakatingin sa buong lungsod, alam kong naroon siya si Damien Valdez na naghihintay, nagmamasid, naghahanda sa pagtanggap sa akin hindi bilang kapamilya kundi bilang kaaway.

Hindi ko alam kung ano ang mangyayari sa loob ng isang taon. Hindi ko alam kung mananatili ako hanggang sa huli o kung palalayasin nila ako bago pa man matapos ang unang buwan. Ang alam ko lamang ay ito

Hindi ako naririto upang magmana lamang. Naririto ako upang alamin ang katotohanan. Naririto ako upang itama ang mali. At kung kailangan, naririto ako upang gibain ang lahat ng itinayo nila upang itayo muli, sa pagkakataong ito, nang tama.