جميع فصول : الفصل -الفصل 90

CATRIONA’S POVIlang linggo na ang lumipas mula noong gabing iyon sa gilid ng bangin—mula noong lumuhod si Kenzo at nangakong hihintayin si Kael kahit gaano pa katagal. At gaya ng sinabi ko, hindi niya iyon ginawang salita lamang. Bawat araw, pinapatunayan niya na handa siyang maglakad kasama ang anak namin nang dahan-dahan, sa bilis na kaya ng puso ni Kael.Nagsimula ang tahimik na samahan sa pagitan nila—magkasama sila sa iisang espasyo, magkakasama sa mga gawain, pero may distansya pa rin. Hindi iyon masamang bagay. Alam kong bahagi iyon ng paghilom. Ang distansya ay nagsisilbing bakod na pinrotektahan si Kael noon, at ngayon ay dahan-dahan na lamang itong binabawasan, hindi winawasak nang biglaan.Isang umaga, maaga kaming nagising. Nakaplano kaming linisin ang bakuran at ayusin ang maliit na hardin sa likod—ang parehong hardin na dati ay tinitirhan lamang ng mga damo at tuyong dahon. Habang naghahanda ako ng mga kagamitan sa kusina, nakita ko sa bintana si Kael na nakatayo sa gil

CATRIONA’S POVNakadungaw ako sa bintana ng kusina, ang mga kamay ay nakapahinga sa malamig na salamin, habang pinapanood ko silang dalawa sa labas. Hapon na at ang liwanag ng araw ay naging kulay ginto na, bumabalot sa buong bakuran na parang isang mainit na yakap. Doon sa ilalim ng puno ng mangga, nakaupo si Kenzo at Kael—magkatabi na ngayon, may kaunting espasyo pa rin pero hindi na ang malayo at malamig na distansya na dati nilang nakagawian.Hawak ni Kael ang isang maliit na pako at piraso ng kahoy, habang si Kenzo ay dahan-dahang inaayos ang pagkakahawak ng martilyo sa kamay ng bata. Nakita ko ang pag-iingat niya—hindi niya hinahawakan nang mahigpit ang kamay ni Kael, hindi niya inaagaw ang ginagawa nito. Sa halip, nakatayo siya sa likod nang bahagya, ang kanyang mga kamay ay nakahanda lang sa hangin, handang tumulong kung kailangan, handang sumalo kung madapa.“Dahan-dahan lang,” rinig kong sabi ni Kenzo, ang boses ay malumanay at walang bakas ng pagmamadali. “Huwag mong piliti

CATRIONA’S POVIlang buwan na rin mula noong nagsimula ang tahimik na paghilom ng aming pamilya, pero alam kong may isang bagay pa ring bigat sa dibdib ni Kenzo—isang bagay na hindi matatakpan ng pagbabago o pagtulong sa kasalukuyan. Isang hapon, habang nakaupo kami sa beranda at pinapanood ang paglubog ng araw, bigla niyang hinawakan ang kamay ko. Ang kanyang mga daliri ay malamig, at ang boses niya ay nanginginig nang bahagya.“Catriona,” panimula niya, ang tingin ay nakapako sa malayo, “hindi pa tapos ang pagbabago ko kung mananatili akong tahimik sa mga pagkakamali ko. Hindi sapat na magbago ako para sa inyo. Kailangan ko ring harapin ang lahat ng taong nasaktan ko noon. Kailangan kong ayusin ang bawat mali, kahit gaano pa kahirap o kahit hindi na nila ako mapatawad agad.”Napahawak ako sa kamay niya nang mahigpit. “Alam kong hindi madali iyan, Kenzo. Marami kang nasaktan noong mga panahong puno ka ng galit at pagmamalaki. Handa ka bang harapin ang lahat ng iyon?”Tumingin siya sa

CATRIONA’S POVAng bahay ay puno na ngayon ng tawanan at mainit na usapan. Mula noong gabing ipinakilala kami ni Kenzo sa kanyang pamilya, tila nagbago na ang ihip ng hangin. Madalas na silang dumalaw—ang kanyang lolo at lola ay may dalang mga prutas at pagkain na alam nilang gusto namin; ang kanyang mga tiyuhin at tiya ay nagtatanong tungkol sa aming pang-araw-araw na buhay; at ang kanyang mga pinsan ay laging nag-aaya kay Kael na maglaro o maglakad-lakad sa bukid.Sa paningin ng lahat, tila maayos na ang lahat. Tila tinanggap na kami nang buo, at tapos na ang lahat ng takot at pag-iingat. Pero habang nakatingin ako kay Kael na nakaupo sa sulok ng sala, nakayuko at naglalaro nang tahimik sa kanyang mga laruan, alam kong hindi pa ganoon kadali ang lahat. Ang pagtanggap ng iba ay hindi agad nakakapagbura sa mga takot na matagal nang nakaukit sa puso ng aming anak.Isang hapon, dumating si Lola Elena—ang lola ni Kenzo—may dalang bagong kwaderno at set ng mga krayola para kay Kael. Ngumi

CATRIONA’S POVMatagal pa silang nakaupo sa kubo matapos magsalita si Kenzo. Ang katahimikan ay hindi na mabigat gaya ng dati—may halong paghihintay, parang may gustong sabihin ang isa na takot na takot bitawan. Nandoon pa rin ako sa malapit, nakasandal sa puno ng mangga, handang dumating kung kailangan, pero hinahayaan ko silang magkaroon ng espasyo.Dahan-dahang inalis ni Kael ang kanyang kamay mula sa kamay ni Kenzo. Yumuko siya, pinaglalaruan ang mga damo sa sahig ng kubo. Ang kanyang mga balikat ay nagsimulang manginig nang bahagya—hindi sa galit, kundi dahil sa dami ng salitang matagal na niyang kinikimkim.“Gusto ko rin po sanang magkwento,” bulong niya, halos hindi marinig ng hangin. “Natatakot po ako… baka magalit kayo. Baka isipin niyo na nagrereklamo lang ako.”Agad na lumapit nang kaunti si Kenzo, pero hindi siya gumalaw para hawakan ang bata. “Hinding-hindi ako magagalit, Kael. Anuman ang nasa puso mo, sabihin mo lang. Karapatan mong sabihin ang lahat ng naramdaman mo—ang