Paano Inangkop Ang Florante At Laura Sa Makabagong Sining?

Gusto ko nang agad magsabi na kung ang tinutukoy mo ay ang 'Story of the Door', ang may-akda nito ay si Robert Louis Stevenson. Ito ang pambungad na kabanata ng kanyang maikling nobelang 'The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde' na inilathala noong 1886. Sa tono ng isang tagahanga ng klasikong literatura, nakaka-hook ang kabanatang iyon dahil hindi agad ipinapakilala ang misteryo sa paraang tuwiran — nagsisimula ito sa isang simpleng kwento tungkol sa pintuan na nauuwi sa mas madilim at ambivalente ng mga karakter na makikita sa buong akda. Bilang mambabasa, palagi akong naaaliw sa kung paano ginamit ni Stevenson ang literal at simbolikong pintuan: isang physical na puwang na nag-uugnay sa mga kapitbahay at isang metaphoric na lagusan sa pagitan ng dalawang magkaibang personalidad. Si Mr. Utterson at si Mr. Enfield ang nag-uusap tungkol sa kakaibang insidente na may kaugnayan sa isang locked door at isang maliit na pribadong kwarto—maliit na piraso pero nagsisilbing simula ng malaking paglalakbay. Madali kong naaalala ang unang beses na binasa ko ang kabanatang iyon at kung paano ako na-hook sa kakaibang suspense na minimal lang ang exposition pero matalino ang pacing.

Napakaintriga ng pamagat na 'Masangkay', kaya agad kong tinignan ang mga karaniwang catalog at archives para hanapin kung sino ang sumulat at kailan ito inilathala. Sa paghahanap ko, wala akong nakita sa mabilisang check sa WorldCat, Google Books, at sa online catalog ng National Library na nagtataglay ng malinis na entry para sa isang aklat na may eksaktong pamagat na 'Masangkay'. Minsan nangyayari na ang mga lokal o lumang publikasyon ay hindi digitized o nakalista sa mga malalaking database, o kaya naman ay may variations sa baybay (hal., 'Masang-kay' o ibang subtitle). Ang pinakamabilis na paraan kung meron kang kopya ay tingnan ang copyright page/colophon ng mismong libro—doon karaniwang nakalagay ang pangalan ng may-akda at taon ng paglathala; kung wala kang kopya, subukan ang WorldCat para sa paghahanap sa mga aklatan ng unibersidad o ang totoong pahina ng National Library. Personal, gustong-gusto ko ang ganitong literary hunt—ang saya kapag natagpuan mo rin ang tamang entry sa isang lumang magasin o lokal na publisher. Kung may pagkakataon akong makakita ng mismong kopya, syempre mas mapapatunayan agad ko ang may-akda at taon ng publikasyon.

Nakakatuwa pa rin isipin kung paano nabuo ang 'Bakuman'—ang serye ay isinulat ni Tsugumi Ohba at iginuhit ni Takeshi Obata, at pareho silang may malinaw na hinati ng papel: si Ohba ang nagbuo ng kuwento, mga karakter, at pagdaloy ng plot, habang si Obata ang nagbigay-buhay sa mga eksena sa pamamagitan ng visual storytelling. Ang tandem na ito ay kilalang-kilala na dahil sa dati nilang kolaborasyon sa 'Death Note', pero sa 'Bakuman' mas personal ang pakiramdam dahil ang tema mismo ay tungkol sa paggawa ng manga at mga pasikot-sikot ng industriya. Sa pahayagan, madalas naka-credit si Ohba bilang nagsusulat ng story at si Obata bilang artist; ganun nga talaga ang reality ng trabaho nila—ang ideya at struktura mula sa manunulat, at ang visual execution mula sa artist. Sa likod ng mga pahina, may mas kumplikadong dinamika: sinasabing si Ohba ang nag-i-sulat ng detalyadong script at mga dialogo, pati na rin ng pacing ng kabanata, samantalang si Obata ang naglilipat ng script na iyon sa layout, pacing visual, composition ng mga panel, at pagkakasulat ng mga ekspresyon ng karakter. Hindi rin dapat kalimutan ang mga assistants at editor na tumutulong sa inking, backgrounds, at pag-meet ng deadline—pero sa pundasyon, writer+artist duo ang bumubuo ng core ng serye. 'Bakuman' mismo ay na-serialize sa 'Weekly Shonen Jump' mula 2008 hanggang 2012 at natapos sa 20 tankobon volumes, na nagpapakita kung gaano kahaba at pinag-isipan ang serye. Bilang tagahanga, talagang nae-enjoy ko ang synergy nila: ang sharp, sometimes meta na pananaw ni Ohba tungkol sa industriya, at ang detalyado at emosyonal na sining ni Obata na nagpapalakas sa bawat eksena. Maraming beses akong napahinto at napangiti habang binabasa ang kanilang combo—matalim ang dialog, pero ang art ang naglalagay ng bigat sa bawat desisyon ng karakter. Sa madaling salita, si Tsugumi Ohba ang utak na nag-plot, at si Takeshi Obata ang kamay na naglilimbag ng imahinasyon—at magkasama, ginawa nila ang isang serye na hindi lang tungkol sa manga kundi tungkol sa pagmamahal sa paglikha mismo.

Naku, tuwang-tuwa talaga ako kapag may nagtatanong tungkol sa yung tipong malambing pero may pagka-resign na tema — yung 'di bale na lang' na vibe sa fanfiction. Sa karanasan ko, madalas itong isinusulat ng mga nagsusulat na nagpoproseso ng sariling sakit o panghihina sa pamamagitan ng kwento. Hindi palaging kilala ang may-akda; madalas pen name lang, at makikita mo sila sa mga platform tulad ng Wattpad o sa mga Filipino fic groups sa Facebook. Bihira ring may opisyal na kredito sa labas ng mga komunidad: ang ilan ay naglalathala ng serye ng maikling chapter habang ang iba naman ay nagpopost ng one-shot na puno ng emosyon. Kapag hahanapin mo, gamitin ang mga tag na 'heartbreak', 'moving on', o literal na 'di bale na lang' — makakita kaagad ng iba't ibang approach: may slow-burn na romance, may self-discovery, at may nakakatawang spin kung paano nagiging komiko ang pag-resign sa pag-ibig. Personal, na-appreciate ko yung mga may-akdang hindi natatakot maging raw at imperfect. Madalas ang pinaka-memorable ay yung hindi sumusubukang magpanggap na tapos na; halatang tao ang pagsulat — mahina, masaya, at minsan, nakakatuwang magbiro tungkol sa sarili. Sa madaling salita, hindi iisang tao ang sumulat: ito ay kolektibo ng maraming anonymous at pen-name na manunulat sa online fandoms na gustong maglabas ng damdamin.

Naku, ang tanong na to parang nagtatanong sa puso ng fangirl/fanboy sa loob ko! Madali lang ang sagot sa pinakapayak na anyo: sinulat ito ng fan na gusto makita ang karakter sa isang tahimik at personal na sandali. Sa fanfiction, ang eksenang natutulog ang karakter ay favorite trope ng maraming manunulat dahil nagbibigay ito ng pagkakataon para sa mga maliliit na emosyonal na detalye—mga paghakbang ng pag-aalaga, mga lihim na pagmumuni-muni, o simpleng fluff na nagpapalambot ng relasyon. Ako mismo, ilang beses na akong nag-type ng mga eksenang 'sleeping fic' kapag gusto kong ipakita na ligtas na ang isang tauhan pagkatapos ng matinding laban o trauma. Kapag maghahanap ka kung sino talaga ang sumulat, tingnan mo ang author notes, signing, o user profile. Madalas may maliit na clue: paboritong pairing, paulit-ulit na voice, o tags tulad ng 'fluff', 'hurt/comfort', o 'one-shot'. Minsan anonymous ang nag-post at nasa comments mo lang malalaman kung sino, lalo na kung active ang author sa komunidad. May mga manunulat din na palaging may motif ng lullaby o sleeping scenes sa kanilang mga gawa—isang fingerprint ng estilo nila. Para sa akin, ang ganda ng eksenang 'natutulog ang karakter' ay hindi lang sa pagiging cute—ito ay paraan para mas mapalalim ang connection sa tauhan. Kaya kahit sino mang sumulat, kalimitan ito ay isang taong gustong magbigay ng katahimikan at pagmamahal sa karakter, at iyon ang nagiging pinaka-touching sa mga ganitong fic.

Sobrang nakakatuwang itanong 'yan dahil napakaraming bersyon ng kuwentong iyon — pero kung pag-uusapan natin ang pinagmulan, ang orihinal na kuwento ng tipaklong at langgam ay nagmumula sa sinaunang mga pabula ni Aesop. Bilang isang taong lumaki sa mga aklat-bata at komiks, palagi kong tinatanaw ang kuwentong ito bilang isang pabula: maikli, aral na may halong katatawanan, at madaling i-adapt sa iba't ibang kultura. Sa Ingles kilala ito bilang 'The Ant and the Grasshopper', at maraming manunulat tulad ni Jean de La Fontaine ang gumawa ng kani-kanilang adaptasyon noong panahon ng klasikal na panitikan. Kaya kung tinutukoy mo ang pinakapinagmulan ng ideya o kuwento, si Aesop ang kadalasang binabanggit — hindi dahil sa siya lang ang gumawa ng bawat bersyon, kundi dahil sa kanya nag-ugat ang klasikong morala. Sa kabilang banda, mahalagang malinaw na ang 'Tipaklong at Langgam' ay kalimitang binibigyan ng iba't ibang anyo: may maiikling kuwentong pambata, mga tula, at minsan mga mas mahahabang re-imaginings na pwedeng lapatan ng bagong konteksto at tauhan. Bilang isang tagahanga ng iba't ibang adaptasyon, nakita ko na may mga lokal na awtor at illustrator na gumagawa ng kanilang sariling bersyon ng 'Tipaklong at Langgam' para gawing mas angkop sa kulturang Pilipino — iba ang tono ng isang aklat pambata kumpara sa isang mahabang nobelang sosyo-politikal na gagamit ng mga tauhang simboliko. Kaya kapag may nagsasabing "sino ang sumulat ng 'Tipaklong at Langgam' na nobela?" madalas ang ibig nilang sabihin ay: sino ang sumulat ng partikular na adaptasyon o edisyon. Marami na talagang may-akda ang nag-interpret ng parehas na tema. Bilang pagtatapos, palagay ko ang pinakamalinaw na sagot ay: ang kuwentong pinagmulan ay mula kay Aesop (pabula), at mula roon nag-ugat ang maraming adaptasyon kasama na ang mga Pilipinong bersyon. Kung may partikular na nobela o edisyon kang naiisip, malamang iyon ay gawa ng isang lokal na manunulat o illustrator na nagbigay-buhay sa klasiko sa kanilang istilo — pero bilang isang kolektor ng mga lumang kuwento, mas gusto kong isipin na ang 'Tipaklong at Langgam' ay isang living story na paulit-ulit binibigyan ng sariwang mukha ng iba-ibang manunulat at artista, at iyon ang dahilan kung bakit patuloy ko itong hinahanap at binabasa.

Sobrang nakaka-excite isipin kung paano lumalago ang mundo ng fanfiction—lalo na ang mga 'gilid' na kwento na nakatuon sa mga side character o mga hindi gaanong nabibigyang-pansin na bahagi ng orihinal na materyal. Marami sa mga ito ay isinulat mismo ng mga tagahanga na gustong punan ang mga puwang sa canon, mag-explore ng backstory, o maglaro sa mga 'what if' na hindi sinubukan ng pangunahing kwento. Nakakita ako ng napakaraming mahusay na halimbawa sa mga site tulad ng Archive of Our Own at Wattpad; minsan natutukan ko ang isang serye ng maiikling tanawang mula sa perspektibo ng third-rate na NPC at nagulat ako sa lalim ng emosyon na nailabas ng may-akda. Personal, nakapag-sulat na rin ako ng ilang mga gilid-fic para sa mga paborito kong serye tulad ng 'Naruto' at 'One Piece'—mga maliliit na vignette tungkol sa buhay pagkatapos ng malalaking laban o tungkol sa mga karakter na madalas ay naiiwan sa background. Ang mga sumulat ng ganitong uri ng fanfic ay nag-iiba: may mga bata sa high school, may mga propesyonal na may family life, at may mga nag-aaral—lahat may iisang motibasyon: pagmamahal sa mundo at pagkagusto sa character. Minsan nagkakakilanlan sila sa pamamagitan ng mga username o pen name, at may mga pagkakataon na mahahanap mo ang kanilang mga koleksyon at anthology. Kung tatanungin mo ako kung sino ang sumulat ng isang partikular na gilid fanfiction, kadalasan makikita mo sa mismong pahina ng kwento ang pangalan o alias ng may-akda; kung wala, malamang na ito ay gawa ng isang anonymous o bagong account. Sa huli, ang kagandahan ng mga gilid-fic ay ang pakiramdam na may komunidad na sabay-sabay nag-aalaga ng isang pinalawak na uniberso—at ako, hindi nawawalan ng tuwa na tuklasin at sumulat pa rin ng mga ganoong kwento.

Sobrang saya ko tuwing napag-uusapan ang komik na ‘Zsa Zsa Zaturnnah’—at oo, malinaw na ito ay sinulat at iginuhit ni Carlo Vergara. Ako’y sumisid sa mga pahina nito na parang bumabalik sa isang lugar na mas makulay at mas malikot ang imahinasyon: si Carlo ang utak at kamay sa likod ng kakaibang timpla ng humor, puso, at sosyal na komentaryo na tumatak sa maraming mambabasa. Bilang tagahanga, palagi kong hinahangaan kung paano niya pinagsama ang slapstick at maselang tema nang hindi nawawala ang hangarin nitong magpatawa at magpukul ng damdamin. Bukod sa pagiging manunulat, karamihan sa mga mapagkukuhang impormasyon ay nagsasabing siya rin ang pangunahing illustrator, kaya ramdam talaga ang kanyang boses sa layout, ekspresyon ng mga karakter, at pacing ng kuwento. Ang resulta ay isang obra na madaling maunawaan pero may lalim—ito ang dahilan kung bakit nagkaroon ng adaptasyon sa entablado at pelikula; ang karakter ni ‘Zsa Zsa Zaturnnah’ ay naging bahagi na ng pop culture sa Pilipinas. Para sa akin, ang gawa ni Carlo Vergara ay patunay na ang lokal na komiks ay kayang magtanghal ng orihinal na boses at maghatid ng kuwento na sabay na nakakatawa at makahulugan. Sa pagtatapos, ang pangalan ni Carlo Vergara ang unang pumapasok sa isip kapag pinag-uusapan ang pinagmulan ng komiks na ito. Madaling sabihin ito pero mas masarap maramdaman: nakita ko ang impluwensya ng kanyang estilo sa susunod-sunod na henerasyon ng mga taga-komiks, at palagi akong napapangiti tuwing nababanggit ang kanyang likha sa mga usapang kasama ang mga kaibigan ko. Talagang isang masiglang ambag sa kulturang Pilipino.