ดาไซ

ยกมือยอมรับว่าฉันมีความหลงใหลในเรื่องราวของดาไซมานานแล้ว และการจากไปของเขาเป็นหนึ่งในเหตุการณ์ที่ตามหลอกหลอนที่สุดของโลกวรรณกรรมญี่ปุ่น

ดาไซ โอซามุ เสียชีวิตจากการจมน้ำร่วมกับผู้หญิงที่คบหาในขณะนั้น การตัดสินใจครั้งนั้นมักถูกเรียกว่า 'การดับตนร่วมกัน' — ทั้งสองถูกผูกโยงกันและคาดว่าน่าจะมีสิ่งถ่วงน้ำไว้เพื่อให้ไม่ลอยขึ้นมา เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในเดือนมิถุนายน ค.ศ.1948 ณ แม่น้ำ/คลองตะมะงะวะ (Tamagawa) ใกล้โตเกียว ร่างของทั้งคู่ถูกค้นพบภายหลัง ร่องรอยชีวิตที่มีครั้งแล้วครั้งเล่าของเขา — พฤติกรรมดื่มเหล้าอย่างหนัก ความพยายามฆ่าตัวตายก่อนหน้านั้น และความยุ่งเหยิงในความสัมพันธ์ — ทำให้เรื่องนี้ถูกอ่านในบริบทของความสิ้นหวังและศิลปินที่ต่อสู้กับความมืดภายใน

งานเขียนของดาไซ เช่น 'No Longer Human' ช่วยให้เข้าใจว่าทำไมการจากไปของเขาถึงถูกตีความในหลายมุม ทั้งในแง่ความล้มเหลวส่วนตัวและการแสดงออกทางวรรณกรรม ในฐานะคนที่อ่านและติดตามมานาน การรู้ว่าคนที่สามารถเขียนบทความหรือประโยคที่ลึกซึ้งขนาดนั้นเลือกวิธีจบชีวิตด้วยการจมน้ำไปพร้อมกับคนรัก มันทั้งเศร้าและทิ้งคำถามเกี่ยวกับความเปราะบางของศิลปินมากกว่าความมั่นคงของคำตอบเอง

ในฐานะคนชอบอ่านวรรณกรรมเก่าที่มักย้อนไปหาข้อความที่สัมผัสใจทุกครั้ง ผมมองว่าประเด็นเรื่องรางวัลของดาไซคือเรื่องของเวลาและบริบทมากกว่ารายการเหรียญรางวัลเดียว

ดาไซไม่ได้รับรางวัลวรรณกรรมสำคัญระดับชาติอย่างที่คนมักคาดหวังในช่วงชีวิตของเขา ผลงานอย่าง '斜陽' ถูกยกย่องอย่างกว้างขวางและทำให้เขาเป็นที่รู้จักในวงกว้าง แต่ชื่อเสียงเชิงทางการหรือรางวัลอย่าง '芥川賞' หรือ '直木賞' ไม่ได้ตามมาเหมือนกับนักเขียนบางรายในยุคเดียวกัน ความเปราะบางและท่าทีต่อต้านสังคมในงานของเขามักถูกอ่านในเชิงอารมณ์มากกว่าจะเป็นงานที่มุ่งคว้ารางวัลเชิงสถาบัน

ความจริงที่ว่าเขาจากไปอย่างเร็วก็ทำให้การยอมรับอย่างเป็นทางการช้ากว่าที่ควรจะเป็น แต่สิ่งที่เกิดขึ้นหลังจากนั้นกลับชดเชยได้ด้วยการตีพิมพ์ซ้ำ การแปลผลงานเป็นภาษาต่างประเทศ และการนำไปดัดแปลงในรูปแบบต่าง ๆ เช่น ภาพยนตร์และละคร ทำให้ชื่อของดาไซกลายเป็นหนึ่งในเสียงของวรรณกรรมร่วมสมัยญี่ปุ่นที่ทรงอิทธิพล ไม่ว่ารางวัลจะมีหรือไม่ก็ตาม ผลงานเช่นนี้ยังคงกระทบคนอ่านรุ่นแล้วรุ่นเล่าและนั่นคือการยอมรับที่ยืนยาวเหมือนรางวัลที่ไม่มีเหรียญพกพาไว้

การเจอคำพูดของดาไซครั้งแรกทำให้ผมหยุดอ่านและคิดไม่ออกเป็นชั่วโมง

ผมมักเห็นคนไทยค้นหาบ่อยสุดคือบรรทัดสั้น ๆ จาก '人間失格' ที่มีพลังตรงไปตรงมา เช่นประโยคแปลไทยที่คนแชร์กันว่า "ขอโทษที่เกิดมา" และบ่อยครั้งจะเจอเวอร์ชันเต็มกว่าเล็กน้อยอย่าง "ฉันได้ใช้ชีวิตที่เต็มไปด้วยความอับอาย" ประโยคเหล่านี้ไม่ใช่แค่คำพูดเศร้า แต่เป็นการยอมรับความบกพร่องของมนุษย์ที่หลายคนรู้สึกเชื่อมโยง ทำให้คนไทยเอาไปใช้เป็นแคปชั่น สเตตัส หรือข้อความสะท้อนในช่วงเวลาท้อแท้

เมื่อผมอ่าน '人間失格' ในครั้งแรก ผมรู้สึกว่ามันเหมือนกระจกแตกที่สะท้อนด้านมืดของตัวเรา บทพูดแบบสารภาพผิดนั้นเข้าถึงง่ายและสั้น—จึงถูกค้นเยอะเพราะสะดวกจะจดจำและนำไปแชร์ อีกเหตุผลคือการแปลไทยมักทำให้อารมณ์เข้มข้นขึ้น คนอ่านเลยคำนึงถึงคำคมเหล่านี้เมื่อค้นหาคำที่ตรงกับความรู้สึกของตัวเอง ผมเองมักเห็นประโยคเหล่านี้ปรากฏในโพสต์เกี่ยวกับความเหงาและการยอมรับตัวตน ซึ่งสะท้อนว่าคนไทยมองหาความเข้าใจในคำพูดของดาไซมากกว่าการยกย่องแค่ความเศร้า

มุมมองส่วนตัวแล้ว ประโยคสั้น ๆ ที่คนไทยโปรดปรานจากดาไซไม่ได้ทำให้ผมรู้สึกแค่หดหู่ แต่มันเป็นการชวนให้ขบคิดว่าทุกคนมีด้านลับ ๆ ที่ต้องการความเห็นใจ นี่แหละเหตุผลที่คำพูดเหล่านั้นยังวนกลับมาถูกค้นหาอยู่เรื่อย ๆ

โอซามุ ดาไซเกิดในครอบครัวชาวชนชั้นกลางในจังหวัดอาคิตะเมื่อปี 1909 และชีวิตของเขาเต็มไปด้วยความสลับซับซ้อนที่สะท้อนอยู่ในงานเขียน

เด็กหนุ่มจากตระกูลมีฐานะซึ่งต้องเผชิญการตายของพ่อและแรงกดดันทางสังคม ทำให้เส้นทางชีวิตของเขาหันเข้าสู่วงการวรรณกรรม แม้จะได้เข้าเรียนมหาวิทยาลัยชื่อดัง แต่ความไม่ลงรอยกับบรรทัดฐานและปัญหาครอบครัวผลักดันให้เขาหลีกหนีไปสู่โลกของการเขียนและการทดลองชีวิตสุดขั้ว

ผลงานชิ้นสำคัญอย่าง 'No Longer Human' และ 'The Setting Sun' ถ่ายทอดตัวละครที่รู้สึกแปลกแยกจากสังคม ราวกับว่ามีหน้ากากที่ต้องใส่ทุกวัน ส่วนตัวแล้วฉันเชื่อว่าความเจ็บปวดส่วนตัวของเขา—การเสพติด การพยายามฆ่าตัวตายหลายครั้ง และการสูญเสียความสัมพันธ์—ถูกถ่ายทอดออกมาอย่างบริสุทธิ์และเจ็บปวด ผลสุดท้ายชีวิตของเขาจบลงด้วยการจมน้ำร่วมกับคนรักในปี 1948 เหตุการณ์นั้นยิ่งทำให้ภาพลักษณ์ของเขาเป็นทั้งนักเขียนผู้มีพรสวรรค์และการเตือนใจถึงราคาของความทุกข์ที่ไม่ได้รับการเยียวยา

เริ่มจาก 'No Longer Human' เป็นเส้นทางที่เข้มข้นและไม่อ้อมค้อมสำหรับคนที่อยากเข้าไปจับจิตใจของดาไซทันที ฉันรู้สึกว่าหนังสือเล่มนี้เหมือนการเปิดประตูสู่ความมืดที่สวยงาม—มืดเพราะเต็มไปด้วยการยอมรับความผิดพลาดของมนุษย์ แต่สวยงามเพราะภาษากับการสื่อความรู้สึกที่ฉับพลันและตรงไปตรงมาของดาไซทำให้การอ่านไม่ใช่แค่เข้าใจเหตุการณ์ แต่มันคือการรู้สึกร่วมกับตัวละครอย่างลึกซึ้ง ในงานชิ้นนี้ตัวเอกถูกถ่ายทอดด้วยมุมมองที่ไม่ปรานีและลึกซึ้งจนบางครั้งทำให้นึกถึงการอ่านสารคดีชีวิตที่เขียนเป็นวรรณกรรม สำนวนคล้ายกับการสารภาพความในใจในบันทึก—บางประโยคจะทิ่มแทงและบางประโยคกลับอ่อนโยนอย่างแปลกประหลาด

การอ่าน 'No Longer Human' ก่อนจะช่วยให้จับลายมือของดาไซได้ไวขึ้น เพราะธีมซ้ำๆ อย่างความแปลกแยกของสังคม การหนีความจริง และการใช้มุกขำกลบเกลื่อนความทุกข์ จะเห็นโครงสร้างและน้ำเสียงที่เขากลับมาใช้ในงานอื่นๆ อย่างชัดเจน หลังจากเล่มนี้แล้วฉันมักแนะนำให้คนอ่านมองหา 'The Setting Sun' ต่อ เพราะเล่มนั้นย้ำความเปราะบางของชีวิตในมุมครอบครัวและการล่มสลายทางสังคม ซึ่งให้ภาพด้านอื่นของดาไซที่ยังมีความอ่อนโยนและวิพากษ์สังคมอย่างแหลมคม แต่ถาอยากได้ลมหายใจสั้นๆ ที่คลื่นอารมณ์ขึ้นลงเร็ว ให้แวะไปหาเรื่องสั้นในคอลเล็กชันต่างๆ ที่จะเจอมุมขำขันขรุขระหรือบทสนทนาที่คมคาย

การอ่านควรให้เวลาตัวเองหยุดคิดและหายใจบ่อยๆ เพราะบางตอนจะกระทบความรู้สึกสูงมากและอาจทำให้หมดอารมณ์ได้เร็ว มุมมองของฉันคืออ่านแบบไม่รีบ และถ้าชอบการอ่านที่ทำให้คิดวนกลับ เราจะได้ยินเสียงดาไซดังขึ้นเรื่อยๆ ในหัว นี่ไม่ใช่รายการหนังสือเพื่อความบันเทิงล้วนๆ แต่มันคือการเข้าไปสำรวจจิตใจมนุษย์ในมุมที่ทั้งเศร้าและงดงาม พอจบเล่มแล้วมักยังคงครุ่นคิดไปอีกหลายวัน ซึ่งสำหรับฉันเป็นสัญญาณว่าหนังสือเล่มนั้นคุ้มค่าที่จะเริ่มต้นด้วย

ชื่อ 'โอซามุ ดาไซ' ในภาษาญี่ปุ่นมีชั้นความหมายที่น่าสนใจเมื่อแยกคันจิออกมาดูทีละตัว

ผมจะเริ่มจากคันจิของนามสกุลที่ใช้เป็นปากกา คือ '太宰' เทียบตัวต่อตัว '太' แปลว่า ใหญ่หรือยิ่งใหญ่ ส่วน '宰' หมายถึงการปกครองหรือการดูแล ดังนั้นรวมกันแล้วให้ความหมายประมาณ 'ผู้ปกครองใหญ่' หรืออาจสะท้อนตำแหน่งราชการโบราณ เช่นชื่อที่เกี่ยวกับสำนักงานบริหารในอดีต ซึ่งทำให้ชื่อดูมีน้ำหนักทางประวัติศาสตร์และความเป็นทางการ

ส่วนชื่อจริงที่เขาใช้เป็นปากกา '治' อ่านว่า 'โอซามุ' คันจิตัวนี้สื่อความหมายที่เกี่ยวกับการบริหาร การรักษา หรือการทำให้สงบ เป็นคำนามเชิงการปกครองและการเยียวยา เมื่อนำทั้งสองส่วนมารวมกัน ก็จะได้ภาพของชื่อที่ฟังดูเหมือน 'ผู้ปกครองผู้เยียวยา' หรือคนที่มีบทบาทในการจัดการและนำพา ซึ่งย้อนแย้งและน่าสนใจกับงานวรรณกรรมของเขาเอง เช่นใน '人間失格' ที่ภาพลักษณ์ความล้มเหลวทางมนุษย์ตัดกับความหมายของชื่ออย่างเจ็บปวด เหมือนเป็นการตั้งชื่อที่เต็มไปด้วยความขมและชั้นความหมายซ้อนกัน สรุปคือชื่อของเขาไม่ใช่แค่คำอ่าน แต่เป็นสัญลักษณ์ที่เชื่อมอดีต ประวัติศาสตร์ และความขัดแย้งภายในตัวเอง

การตีความของดาไซใน 'Bungou Stray Dogs' ถูกปั้นให้เป็นตัวละครที่ทั้งเป็นปริศนาและเสน่ห์ในคราวเดียวกัน

ผมชอบที่เวอร์ชันนี้หยิบประเด็นจากชีวิตและงานเขียนจริงของ ดาไซ โอซามุ มาเล่นเป็นแก่นของคาแรคเตอร์: ความรู้สึกแปลกแยกจากสังคม ความเอาแต่ใจในมุมมืด และแนวโน้มคิดพินาศลึก ๆ ถูกย่อยเป็นบุคลิกที่มีมุกตลกร้ายและนิสัยชวนให้หงุดหงิดแบบน่ารัก พวกเขาตั้งชื่อความสามารถของเขาตามงานที่โด่งดังว่า 'No Longer Human' แล้วใช้ความสามารถนั้นให้กลายเป็นเครื่องมือเชิงพลังในเชิงปฏิบัติ—ไม่ใช่แค่สัญลักษณ์เท่านั้น แต่ยังเป็นการนำธีมทางวรรณกรรมมาปรับเป็นกฎของโลกในเรื่อง

อีกอย่างที่ทำให้ชอบคือการวางตัวเขาระหว่างแสงและเงา ในบางฉากเขาเล่นบทตลกกวนแบบเด็ก ๆ แต่พอเฉียบคมขึ้นก็กลายเป็นนักคิดที่เย็นชา ความสัมพันธ์กับตัวละครรอบข้างถูกใช้เพื่อขยายมิติ: ในนามพาร์ทเนอร์หรือศัตรูเขาเป็นทั้งคนชักใยและผู้ปกป้อง ซึ่งสะท้อนถึงภาพนักเขียนผู้มีชีวิตซับซ้อนจริง ๆ การนำบุคลิกลักษณะเชิงชีวประวัติมาเป็นข้อขัดแย้งภายใน ช่วยให้ตัวละครยืนได้ทั้งในฐานะฮีโร่ที่แปลกและตัวละครที่มีความหมายทางวรรณกรรมมากกว่าการเป็นแค่ล้อเลียน ฉันจึงมองว่าเวอร์ชันนี้ให้เกียรติแง่มุมมืดของต้นฉบับ แต่ก็ไม่ละทิ้งมิติความบันเทิงที่ทำให้ตัวละครโดดเด่นอยู่ดี

ตลอดการติดตาม 'Bungo Stray Dogs' ผมชอบที่ดาไซถูกวางให้เป็นตัวละครที่ไม่เคยอยู่มุมเดียวแบบง่าย ๆ เลย เห็นเขาเป็นคนขี้เล่น ชอบประชดประชันและตั้งใจจะฆ่าตัวตายบ่อย แต่เบื้องหลังนั้นมีชั้นของบาดแผลและการตัดสินใจที่หนักหน่วงซ่อนอยู่ ผมมองเขาเหมือนคนที่เลือกหนทางใหม่หลังจากพบความเจ็บปวดเก่า ๆ — ก่อนจะเข้ามาในหน่วยสืบสวน เขาเคยเป็นสมาชิกคนสำคัญของพอร์ตมาเฟีย จับคู่กับคนที่กลายเป็นคนสำคัญในชีวิตเขาอย่าง 'ชูยะ' ในอดีต ความสัมพันธ์แบบรักเกลียดนี้ถูกใช้เป็นกลไกเล่าเรื่องเพื่อเผยทั้งอดีตอันมืดมนและความสามารถเชิงกลยุทธ์ของดาไซ

ความรู้สึกกวนๆ กับนิสัยชอบล้อเรื่องอยากตายของเขาเป็นเกราะหนึ่งที่ปกป้องความเป็นอัจฉริยะด้านการวางแผนและการอ่านคน ผมชอบการที่งานเขียนค่อย ๆ เปิดเผยว่าเขาไม่ได้แค่มือฉมังในการจัดการเหตุการณ์ แต่ยังมีเหตุผลเชิงศีลธรรมที่ซับซ้อนอยู่เบื้องหลังการตัดสินใจ เช่น ความสัมพันธ์กับคนอย่างโอดะซาคุ (Odasaku) ที่มีอิทธิพลต่อแนวทางชีวิตเขาอย่างลึกซึ้ง การตัดสินใจลาออกจากโลกอาชญากรและย้ายไปที่หน่วยสืบสวนจึงไม่ใช่แค่เปลี่ยนงาน แต่เป็นการพยายามเยียวยาบางอย่างในตัวเอง

สิ่งที่ทำให้ผมยังคงหลงใหลคือความขัดแย้งภายในและวิธีที่เขาปรับใช้ความสามารถของตัวเอง—ความสามารถที่ยกเลิกพลังผู้อื่นเมื่อสัมผัส ทำให้เขากลายเป็นคนที่ต้องไปอยู่ใกล้กับอันตรายเสมอ เพราะการเข้าไปยุ่งกับคนที่มีอำนาจพิเศษเท่ากับการเอาตัวเองเข้าไปในเกมชีวิต-ความตาย การร่วมมือและการเผชิญหน้าแบบย้อนอดีตกับชูยะในฉากต่าง ๆ มองเห็นได้ชัดว่าแม้จะทะเลาะ รังเกียจ หรืออยากทำลายกัน แต่ทั้งสองก็ทำงานได้อย่างกลมกลืนในสถานการณ์บางอย่าง ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมเรื่องราวของเขาถึงมีความหลากหลายและยังคงตราตรึงใจผมจนทุกวันนี้

ลองจินตนาการว่าตู้โชว์ในร้านการ์ตูนเต็มไปด้วยฟิกเกอร์หน้าแม่น้ำท่ามกลางแสงไฟ—นั่นแหละคือความรู้สึกตอนเห็นสินค้าของตัวละครจาก 'Bungo Stray Dogs' ที่มีลายของดาไซ ชูยะอยู่เต็มชั้น

ในฐานะแฟนที่ชอบสะสมชิ้นใหญ่ ๆ ฉันชอบฟิกเกอร์สเกลและนีโนโดรอยด์เป็นพิเศษ เพราะรายละเอียดชุด เครื่องประดับ และท่าทางของตัวละครถูกออกแบบมาแบบนักสะสมจริงจัง ฟิกเกอร์สเกลมักจะออกเป็นรุ่นลิมิเต็ด มีฐานสวย ๆ และบางครั้งมาพร้อมชิ้นส่วนเปลี่ยนได้ ส่วนไลน์รางวัลจากบริษัทอย่าง Banpresto มักจะเป็นทางเลือกที่เข้าถึงง่ายกว่าแต่บรรจุภัณฑ์และการออกแบบก็ยังน่าสะสม

อีกอย่างที่ฉันชอบคือชิ้นเซ็ตคอลเลคชั่นเช็ตพิเศษ เช่น เซ็ตคู่กับตัวละครอื่นที่มีท่าจัดฉากร่วมกัน หรือเวอร์ชันสีใหม่ ๆ ที่ออกเป็นออริจินัลขายเฉพาะงานอีเวนต์ การเก็บฟิกเกอร์พวกนี้ให้ดีคือการลงทุนเวลาในการจัดวางและหากล่องโชว์ที่เหมาะสม แต่เมื่อวางไว้ในมุมที่ชอบ มันให้ความรู้สึกเหมือนได้ยกฉากจากอนิเมะมาไว้ที่บ้านเลย

ค้นหาแหล่งรวมผลงานของโอซามุ ดาไซแล้วมักจะลงเอยที่รวมเล่มเก่า ๆ ที่เต็มไปด้วยจดหมายและบทสัมภาษณ์โดยตรง เพราะหลายคนรวบรวมงานเขียนประกอบชีวิตของเขาไว้ในชุดเดียวที่ละเอียดสุดจนอ่านแล้วเห็นภาพชีวิตนักเขียนคนหนึ่งชัดขึ้นมาก

ในมุมมองแบบคนที่หลงใหลงานวรรณกรรมคลาสสิก ผมแนะนำมองหาชุด '太宰治全集' ซึ่งเป็นรวมงานเขียนที่สำนักพิมพ์ญี่ปุ่นต่าง ๆ เคยจัดพิมพ์ไว้ ชุดนี้มักรวมบทความ จดหมาย และบทสัมภาษณ์ที่ตีพิมพ์ในนิตยสารสมัยนั้นเอาไว้ด้วยกัน ทำให้เห็นทั้งฉากหลังของบทประพันธ์และเสียงของดาไซเอง การหาเล่มมือสองจากร้านหนังสือเก่า หรือตามตลาดหนังสือมือสองออนไลน์ในญี่ปุ่นมักได้งานพิมพ์ฉบับที่มีหมายเหตุและบรรณานุกรมไว้ชัดเจน

เรื่องส่วนตัวที่ชอบคือการอ่านจดหมายประกอบกับบทประพันธ์อย่าง '人間失格' เพราะโทนการเขียนจดหมายบางฉบับสะท้อนความคิดและอารมณ์ที่อยู่เบื้องหลังตัวละคร การอ่านแบบนี้ทำให้การตีความงานวรรณกรรมของดาไซมีมิติมากขึ้นและให้ความรู้สึกเหมือนคุยกับคนเขียนข้ามกาลเวลา