ตำนานแห่งทาร์ซาน

ไม่คิดเลยว่าตัวละครที่โตมากับป่าจะมีต้นกำเนิดเรียบง่ายแบบนั้น — ผู้เขียนต้นฉบับของเรื่องที่คนไทยคุ้นเคยในชื่อ 'ตำนานแห่งทาร์ซาน' ก็คือ Edgar Rice Burroughs โดยเรื่องราวแรกสุดของทาร์ซานปรากฏเป็นตอนตอนหนึ่งในนิตยสารชื่อ 'The All-Story' เมื่อปี 1912 ก่อนจะถูกรวมพิมพ์เป็นรูปเล่มโดยสำนักพิมพ์ A. C. McClurg ในปี 1914

การอ่านฉบับนิยายเวอร์ชันเก่า ๆ ทำให้ฉันรู้สึกแตกต่างจากภาพยนตร์หรือการ์ตูนที่เคยดู ภาษาของ Burroughs ใน 'Tarzan of the Apes' เต็มไปด้วยบรรยากาศป่าแบบหม่น ๆ และรายละเอียดการเรียนรู้ของทาร์ซานที่เป็นไปตามตรรกะของโลกยุคก่อนอุตสาหกรรม ฉากที่เขารู้จักเครื่องมือหรือการเผชิญหน้ากับมนุษย์จากโลกภายนอกทำให้เห็นความแตกต่างของต้นฉบับกับงานดัดแปลงหลายชิ้น เหตุผลที่อยากเล่าแบบนี้คือเพื่อให้คนอ่านเข้าใจว่า ชื่อผู้เขียนและปีที่ออกนั้นมีทั้งเวอร์ชันตีพิมพ์เป็นตอนในนิตยสารปี 1912 และตีพิมพ์เป็นหนังสือในปี 1914 ซึ่งทั้งสองปีมีความหมายต่างกันในประวัติศาสตร์ของผลงานชิ้นนี้ — นี่แหละคือรากของตำนานที่ต่อยอดไปสู่ภาพยนตร์ หนังสือเด็ก และสินค้าแฟรนไชส์ทั่วโลก

อยากให้คำแนะนำแบบตรงไปตรงมานะ: เริ่มด้วย 'Tarzan of the Apes' ถ้าต้องการเข้าใจต้นกำเนิดของตัวละครและโลกป่าอย่างครบถ้วนมากที่สุด

ผมรู้สึกว่าหนังสือเล่มแรกให้ภาพชัดที่สุดว่าเขาเป็นใคร มันไม่ได้เป็นแค่การผจญภัยแบบผิวเผิน แต่เล่าเรื่องการเติบโต ความขัดแย้งระหว่างธรรมชาติและวัฒนธรรมมนุษย์ รวมทั้งแรงกระทบจากยุคสมัยของผู้แต่งด้วย ภาษาในเล่มแรกอาจดูเป็นทางการและมีบรรยากาศของต้นศตวรรษที่ยี่สิบ แต่ถ้าอ่านด้วยมุมมองว่ามันคือรากเหง้า คุณจะเห็นเหตุผลว่าทำไมทาร์ซานถึงกลายเป็นสัญลักษณ์ นอกจากนี้ได้เห็นพัฒนาการของตัวละครตั้งแต่เด็กจนเป็นนักรบป่า ซึ่งทำให้เล่มต่อ ๆ ไปมีน้ำหนักเมื่อกลับไปอ่านฉากเดิม

ถ้าต้องการคำแนะนำเล็กน้อยในการอ่าน ผมมักเลือกฉบับแปลที่มีคำนำหรือคำอธิบายบริบททางประวัติศาสตร์เล็กน้อย เพราะจะช่วยให้รับมือกับมุมมองบางอย่างในเรื่องได้ดีขึ้น โดยไม่ทำลายความสนุกของพล็อต ส่วนใครที่คาดหวังความเร็วหรือฉากบู๊ทันใจ อาจจะต้องอดทนสักหน่อยในบทเปิด แต่พอเข้าใจคอนเซ็ปต์แล้ว การอ่านเล่มแรกจะให้รากฐานที่แข็งแรงและความพึงพอใจเชิงวรรณกรรมที่ต่างไปจากหนังหรือการ์ตูนที่เคยเห็น เหมือนเวลาที่อ่าน 'The Jungle Book' แล้วได้สัมผัสจังหวะและกลิ่นอายของโลกที่ต่างออกไป นี่คือเล่มที่ผมแนะนำให้เริ่มจริง ๆ แล้วคุณจะเข้าใจว่าทำไมทาร์ซานถึงยังถูกพูดถึงอยู่จนถึงวันนี้

ต้นกำเนิดของตำนานทาร์ซานเริ่มขึ้นในยุคที่เรื่องผจญภัยในปกหนังสือปั๊มๆ กำลังได้รับความนิยมและผู้เขียนคนหนึ่งก็เขียนตัวละครที่กลายเป็นสัญลักษณ์ของป่าไปตลอดกาล。

เอ็ดการ์ ไรซ์ เบอร์โรส์คือผู้สร้างตัวละครนี้ ผลงานชิ้นแรกเกี่ยวกับทาร์ซานปรากฏในรูปแบบนิยายตอนลงในนิตยสารปี 1912 ก่อนจะรวมเล่มและวางจำหน่ายในรูปแบบหนังสืออย่างเป็นทางการในปี 1914 ซึ่งผมชอบมองว่าเหตุการณ์สองปีนี้อธิบายได้ดีว่าเหตุใดเรื่องราวจึงทั้งดิบทั้งโรแมนติกและตอบรับกับรสนิยมผู้อ่านในยุคนั้นได้อย่างลงตัว。

ถ้าอ่านต้นฉบับหรือสำเนาปัดฝุ่นจากห้องสมุดเก่า จะเห็นได้ว่าความเป็นหัวใจของเรื่องไม่ได้อยู่ที่การสลับบทบาทมนุษย์กับธรรมชาติเพียงอย่างเดียว แต่เป็นภาพสะท้อนของสังคมและจินตนาการในยุคสมัยหนึ่ง — นั่นแหละคือเหตุผลที่ตัวละครยังถูกรื้อฟื้นไปในรูปแบบต่างๆ อยู่เรื่อยๆ และทำให้ชื่อของผู้แต่งคนนั้นไม่เลือนไปง่ายๆ

เราโตมากับทั้งหน้าหนังสือและหน้าจอ เลยชอบคิดว่าการเปลี่ยบเทียบระหว่างเวอร์ชันทำให้เห็นความตั้งใจของคนสร้างงานชัดขึ้นกว่าการอ่านหนังสือเพียงอย่างเดียว

เมื่ออ่านต้นฉบับอย่าง 'Tarzan of the Apes' จะพบว่าบทเล่าเน้นการผจญภัยเชิงซีเรียล มีรายละเอียดการเติบโตของตัวละครตั้งแต่เป็นเด็กป่าจนเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมมนุษย์ ความซับซ้อนของภูมิหลังและการเรียนรู้ภายในใจถูกถ่ายทอดผ่านบรรทัดยาวๆ ของผู้เขียน ซึ่งให้ความรู้สึกว่าโลกของทาร์ซานเป็นกระบวนการเติบโตที่ต่อเนื่อง

กลับกัน 'ตำนานแห่งทาร์ซาน' ในรูปแบบภาพยนตร์เลือกตัดฉากต้นกำเนิดหลายช่วงเพื่อผลักดันเนื้อเรื่องให้เป็นภาพยนตร์แอ็กชันจังหวะเร็ว ภาพและซาวด์ประกอบเข้ามาเป็นพลังขับเคลื่อนหลัก ฉากต่อสู้ ความตื่นเต้น และการแสดงของตัวละครรอบข้างถูกขยาย ให้ความสำคัญกับแง่มุมโรแมนติกและการเมืองสมัยอาณานิคมกว่าเนื้อหาการเติบโตแบบละเอียดของต้นฉบับ ผลลัพธ์คือผู้ชมได้รับประสบการณ์เข้มข้นและเข้าใจง่ายขึ้น แต่บางส่วนของความละเอียดย่อยและสำรวจเชิงปรัชญาของนิยายต้นฉบับถูกตัดทอนหรือปรับให้ทันสมัย

มุมมองส่วนตัวคือชอบทั้งสองแบบ นิยายให้ความลึกของจิตใจและบริบททางประวัติศาสตร์ ส่วนหนังทำให้ภาพของป่าชัดและมีพลังในเชิงอารมณ์ ต่างกันในจังหวะและสิ่งที่ผู้สร้างอยากสื่อ แต่พอรวมกันแล้วทั้งคู่เติมเต็มกันได้ดี

กลิ่นความชื้นของป่าและเสียงนกร้องยังวนอยู่ในหัวเวลาคิดถึงฉากเปิดของ 'ตำนานแห่งทาร์ซาน' — นั่นคือเหตุผลที่ฉันอยากเล่าให้ฟังว่าการถ่ายทำไม่ได้เกิดขึ้นในสตูดิโอล้วน ๆ

ฉากป่าที่ดูสมจริงมากของหนังส่วนใหญ่ถ่ายทำจริงในประเทศกาบอง ทิวทัศน์เขียวขจี ต้นไม้สูง และแม่น้ำที่ไหลผ่านให้ความรู้สึกพื้นที่ป่าฝนแอฟริกาที่แท้จริง เห็นความต่างได้ชัดเมื่อเทียบกับฉากอินดอร์ที่จัดขึ้นในสตูดิโอ: เซ็ตในสตูดิโอของอังกฤษถูกใช้สำหรับส่วนที่ต้องการการควบคุมแสงและองค์ประกอบมาก เช่น ภายในบ้านหรือฉากแอ็กชันที่ต้องใช้เอฟเฟกต์พิเศษ

ฉันยอมรับว่าการผสมระหว่างงานสตูดิโอที่อังกฤษกับการถ่ายทำภาคสนามในกาบองช่วยสร้างบาลานซ์ที่ดี พอเห็นผลลัพธ์บนจอแล้วรู้สึกว่าโลกของเรื่องมีมิติและไม่ใช่แค่ฉากฉาบเรียบ ๆ นี่เป็นเหตุผลที่ฉากเดินทางกลางป่าหรือการปะทะที่มีพื้นหลังธรรมชาติถึงให้อารมณ์หนักแน่นและมีพลังกว่าที่คิด จะจำภาพแม่น้ำมืด ๆ กับเงาต้นไม้เหนือศีรษะไปอีกนาน

หน้าจอเต็มไปด้วยป่าและการผจญภัยใน 'Tarzan' แต่ถ้ามองในเชิงประวัติศาสตร์แล้วเรื่องนี้ถูกสร้างขึ้นจากจินตนาการมากกว่าข้อเท็จจริง

ผมเห็นได้ชัดว่าเริ่มจากนิยายต้นฉบับ 'Tarzan of the Apes' ของ Edgar Rice Burroughs ซึ่งเป็นงานผจญภัยเชิงสมมติ ไม่ได้อ้างอิงจากเหตุการณ์จริงหรือบุคคลประวัติศาสตร์ใดๆ นักเขียนสร้างโลกคนป่าและตัวละครขึ้นเพื่อเล่าเรื่องความขัดแย้งระหว่างสัญชาตญาณกับวัฒนธรรมมากกว่าจะบันทึกเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ การอ้างอิงถึงยุคสมัยหรือเทคโนโลยีในเรื่องเป็นแค่ฉากหลังที่ให้ความรู้สึกยุควิกตอเรียและช่วงต้นศตวรรษที่ 20 มากกว่าเป็นการพยายามเล่าเหตุการณ์จริง

ในฐานะแฟนที่อ่านนิยายเก่า ผมยังเห็นว่าบทประพันธ์รวมเอาอุดมคติและภาพพจน์ของยุคสมัยนั้นไว้ ทั้งทัศนคติแบบล่าอาณานิคมและแนวคิดเรื่องเชื้อชาติ ซึ่งควรอ่านด้วยความระมัดระวัง หากต้องการความเที่ยงตรงด้านประวัติศาสตร์แล้ว 'Tarzan' เหมาะกับการเป็นนิยายผจญภัยที่สะท้อนอารมณ์และค่านิยมของยุคมากกว่าจะเป็นแหล่งข้อมูลประวัติศาสตร์แบบตรงไปตรงมา

บอกตามตรง การเริ่มดูจากฉบับภาพยนตร์แอนิเมชั่นของดิสนีย์คือประตูที่เปิดง่ายสุดสำหรับคนเพิ่งเข้ามาในโลกของทาร์ซาน

ฉันเติบโตมากับฉากสวิงไปตามเถาวัลย์และเพลงที่ติดหูจาก 'Tarzan' ซึ่งมันจับจังหวะอารมณ์ของเรื่องได้ทันที — การนำเสนอตัวละครและความสัมพันธ์ระหว่างทาร์ซานกับเจนถูกย่อมาให้เห็นชัด ทำให้เข้าใจโครงเรื่องหลักโดยไม่ต้องจมกับรายละเอียดเชิงประวัติศาสตร์หรือประเด็นหนักๆ ที่มีในงานดั้งเดิม การดูฉบับแอนิเมชั่นก่อนเปิดโอกาสให้หล่อหลอมภาพจำของตัวละครในใจ ทำให้เวลาไปดูเวอร์ชันอื่นจะรู้สึกว่าได้เห็นมุมที่ต่างออกไปอย่างสนุก

ฉันมักแนะนำให้เริ่มจากฉากที่ทาร์ซานเรียนรู้การเป็นมนุษย์หรือฉากคลาสสิกการสื่อสารกับเจน — ถ้าเริ่มจากภาพยนตร์แอนิเมชั่นก่อน จะได้อารมณ์อบอุ่นและความตื่นเต้นแบบเด็กๆ ก่อนค่อยย้อนเข้าไปหาเวอร์ชันที่ซีเรียสกว่า ซึ่งสำหรับฉันแล้วมันทำให้การเดินทางผ่านผลงานต่างเวอร์ชันสนุกขึ้นและมีความหมายมากขึ้น

การกลับมาครั้งล่าสุดของทาซานถูกเล่าในโทนผสมระหว่างหนังผจญภัยแอ็กชันกับประเด็นทางสังคมที่แฝงอยู่ใต้ฉากสวยงามของป่าและเมืองใหญ่

ผมขอสรุปแบบไม่สปอยหนักว่าเรื่องเริ่มจากการที่จอห์น เคลย์ตัน—ชายที่เคยเป็นทาซาน—ใช้ชีวิตในลอนดอนกับเจน แต่ถูกดึงกลับสู่แอฟริกาด้วยข้ออ้างด้านการทูตและสำรวจ ความจริงคือมีแผนชั่วร้ายที่เกี่ยวข้องกับการค้าสัตว์และอำนาจจากชาติตะวันตก ผู้ร้ายหลอกล่อให้เขากลับไปรักษาภาพลักษณ์แบบเก่า ขณะที่เจนเองก็มีส่วนร่วมทั้งช่วยเหลือและเป็นเป้าหมายของอันตราย

ฉากไคลแม็กซ์เน้นการชนกันของโลกสองใบ—ความเป็นประชาธิปไตยของชนพื้นเมืองกับความโหดเหี้ยมของการล่าไพรที่ถูกขับเคลื่อนโดยผลประโยชน์ การต่อสู้ไม่เพียงแค่เรื่องกำลัง แต่เป็นการเรียกร้องตัวตนของทาซานให้ยอมรับทั้งสองมรดกที่เขามี ผมชอบที่หนังไม่ยึดติดกับสูตรเดิมทั้งหมด แต่หยิบประเด็นการเมืองและมนุษยธรรมมาผสมจนได้จังหวะตื่นเต้นและมีน้ำหนักทางอารมณ์