ทาร์ซาน มีต้นกำเนิดจากนิยายของใครและเมื่อไหร่

ไม่คิดเลยว่าตัวละครที่โตมากับป่าจะมีต้นกำเนิดเรียบง่ายแบบนั้น — ผู้เขียนต้นฉบับของเรื่องที่คนไทยคุ้นเคยในชื่อ 'ตำนานแห่งทาร์ซาน' ก็คือ Edgar Rice Burroughs โดยเรื่องราวแรกสุดของทาร์ซานปรากฏเป็นตอนตอนหนึ่งในนิตยสารชื่อ 'The All-Story' เมื่อปี 1912 ก่อนจะถูกรวมพิมพ์เป็นรูปเล่มโดยสำนักพิมพ์ A. C. McClurg ในปี 1914 การอ่านฉบับนิยายเวอร์ชันเก่า ๆ ทำให้ฉันรู้สึกแตกต่างจากภาพยนตร์หรือการ์ตูนที่เคยดู ภาษาของ Burroughs ใน 'Tarzan of the Apes' เต็มไปด้วยบรรยากาศป่าแบบหม่น ๆ และรายละเอียดการเรียนรู้ของทาร์ซานที่เป็นไปตามตรรกะของโลกยุคก่อนอุตสาหกรรม ฉากที่เขารู้จักเครื่องมือหรือการเผชิญหน้ากับมนุษย์จากโลกภายนอกทำให้เห็นความแตกต่างของต้นฉบับกับงานดัดแปลงหลายชิ้น เหตุผลที่อยากเล่าแบบนี้คือเพื่อให้คนอ่านเข้าใจว่า ชื่อผู้เขียนและปีที่ออกนั้นมีทั้งเวอร์ชันตีพิมพ์เป็นตอนในนิตยสารปี 1912 และตีพิมพ์เป็นหนังสือในปี 1914 ซึ่งทั้งสองปีมีความหมายต่างกันในประวัติศาสตร์ของผลงานชิ้นนี้ — นี่แหละคือรากของตำนานที่ต่อยอดไปสู่ภาพยนตร์ หนังสือเด็ก และสินค้าแฟรนไชส์ทั่วโลก

ต้นกำเนิดของ 'หนูน้อยหมวกแดง' มีรากจากนิทานพื้นบ้านยุโรปที่เล่าต่อกันมาหลายชั่วคน และเรื่องเวอร์ชันที่เป็นลายลักษณ์อักษรครั้งแรกที่ได้รับความสนใจอย่างกว้างคือผลงานของชาร์ลส์ เปโรต์ในปี ค.ศ. 1697 ในนิทานของเขาซึ่งชื่อภาษาฝรั่งเศสว่า 'Le Petit Chaperon Rouge' ตัวเรื่องถูกเขียนขึ้นเป็นนิทานเตือนใจสำหรับผู้ใหญ่ด้วยบทสรุปที่โหดร้ายกว่าที่เด็กสมัยนี้คุ้นเคย ฉันมองเห็นว่าการบันทึกครั้งแรกๆ แบบนี้ทำหน้าที่เป็นการตรึงเรื่องราวที่เคยเปลี่ยนแปลงในการเล่าปากต่อปากเอาไว้ ทำให้เราเห็นหน้าตาของเทพนิยายในเวอร์ชันที่มีเจตนาสอนใจมากกว่าแค่บันเทิง เมื่อเทียบกับเวอร์ชันอื่นๆ การวางโทนและบทสรุปต่างกันไปตามผู้เล่าและยุคสมัย และนั่นบอกอะไรบางอย่างเกี่ยวกับสังคมที่เล่าเรื่องนั้นออกมา ผมมักคิดว่าแรงจูงใจของการบันทึกนิทานอย่างของเปโรต์คือการจับภาพค่านิยมและข้อเตือนใจของสมัย และต่อมานักเล่าเรื่องอื่นๆ ก็ปรับให้เหมาะกับเด็กหรือเปลี่ยนโทนให้มีความหวังมากขึ้น ความจริงที่ว่านิทานนี้ถูกจัดอยู่ในประเภทนิทาน ATU 333 ก็บอกได้ว่าหลายวัฒนธรรมมีโครงเรื่องคล้ายกัน การรู้ว่าเรื่องนี้มีทั้งร่องรอยจากปากต่อปากและการบันทึกทางวรรณกรรมช่วยให้ฉันเข้าใจว่าทำไมมันยังอยู่กับเราได้จนถึงวันนี้

อยากให้คำแนะนำแบบตรงไปตรงมานะ: เริ่มด้วย 'Tarzan of the Apes' ถ้าต้องการเข้าใจต้นกำเนิดของตัวละครและโลกป่าอย่างครบถ้วนมากที่สุด ผมรู้สึกว่าหนังสือเล่มแรกให้ภาพชัดที่สุดว่าเขาเป็นใคร มันไม่ได้เป็นแค่การผจญภัยแบบผิวเผิน แต่เล่าเรื่องการเติบโต ความขัดแย้งระหว่างธรรมชาติและวัฒนธรรมมนุษย์ รวมทั้งแรงกระทบจากยุคสมัยของผู้แต่งด้วย ภาษาในเล่มแรกอาจดูเป็นทางการและมีบรรยากาศของต้นศตวรรษที่ยี่สิบ แต่ถ้าอ่านด้วยมุมมองว่ามันคือรากเหง้า คุณจะเห็นเหตุผลว่าทำไมทาร์ซานถึงกลายเป็นสัญลักษณ์ นอกจากนี้ได้เห็นพัฒนาการของตัวละครตั้งแต่เด็กจนเป็นนักรบป่า ซึ่งทำให้เล่มต่อ ๆ ไปมีน้ำหนักเมื่อกลับไปอ่านฉากเดิม ถ้าต้องการคำแนะนำเล็กน้อยในการอ่าน ผมมักเลือกฉบับแปลที่มีคำนำหรือคำอธิบายบริบททางประวัติศาสตร์เล็กน้อย เพราะจะช่วยให้รับมือกับมุมมองบางอย่างในเรื่องได้ดีขึ้น โดยไม่ทำลายความสนุกของพล็อต ส่วนใครที่คาดหวังความเร็วหรือฉากบู๊ทันใจ อาจจะต้องอดทนสักหน่อยในบทเปิด แต่พอเข้าใจคอนเซ็ปต์แล้ว การอ่านเล่มแรกจะให้รากฐานที่แข็งแรงและความพึงพอใจเชิงวรรณกรรมที่ต่างไปจากหนังหรือการ์ตูนที่เคยเห็น เหมือนเวลาที่อ่าน 'The Jungle Book' แล้วได้สัมผัสจังหวะและกลิ่นอายของโลกที่ต่างออกไป นี่คือเล่มที่ผมแนะนำให้เริ่มจริง ๆ แล้วคุณจะเข้าใจว่าทำไมทาร์ซานถึงยังถูกพูดถึงอยู่จนถึงวันนี้

เป็นแฟนคลับการ์ตูนมายาวนาน เลยอยากเล่าเรื่องต้นกำเนิดของ 'ปิกาจู' แบบละเอียดหน่อย — เจ้าหนูสายฟ้านี่เกิดจากไอเดียของ Satoshi Tajiri ที่ก่อตั้งทีมพัฒนา Game Freak เพื่อสร้างโลกของ 'โปเกมอน' ขึ้นมาตั้งแต่ปลายยุค 80s จนกลายเป็นเกมคอนโซลที่วางขายครั้งแรกในญี่ปุ่นตอนปี 1996 ในชื่อ 'โปเกมอน เรดและกรีน' ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ตัวละครอย่าง 'ปิกาจู' ปรากฏตัวสู่สาธารณะ งานออกแบบตัวละครของ 'ปิกาจู' มีเบื้องหลังที่น่าสนใจ — Atsuko Nishida ถูกยกให้เป็นผู้ออกแบบต้นแบบของรูปลักษณ์ที่เราเห็นในวันนี้ ก่อนจะถูกปรับแต่งและตกผลึกโดย Ken Sugimori ซึ่งเป็นหัวหน้าทีมดีไซน์ การร่วมแรงร่วมใจนี้ทำให้ 'ปิกาจู' ไม่เพียงแค่ตัวละครในเกม แต่กลายเป็นมาสคอตที่โดดเด่นเมื่ออนิเมะออกฉายในปี 1997 และส่งผลให้ภาพลักษณ์ความน่ารักของมันติดตาคนทั้งโลก ผมชอบคิดว่าการรวมกันของแนวคิดเรื่องการสำรวจธรรมชาติจาก Tajiri กับงานดีไซน์ที่จับใจของ Nishida และ Sugimori ทำให้ 'ปิกาจู' มีทั้งด้านสัญลักษณ์และจิตวิญญาณของแฟรนไชส์ พอมองย้อนกลับไปก็รู้สึกว่าไม่น่าเชื่อว่าตัวละครจากเกมเมื่อปี 1996 จะกลายเป็นไอคอนที่คนทั่วโลกรู้จักได้ขนาดนี้

เคยสงสัยไหมว่าชื่อสั้น ๆ แบบ 'ทาศ' มาจากไหนกันแน่ — สำหรับฉันมันเป็นชื่อที่สะท้อนความลึกลับได้ดีเลยทีเดียว เราเห็นกรณีแบบนี้บ่อยในงานแปลและฟิคออนไลน์: บางครั้งชื่อนั้นเป็นการทับศัพท์จากภาษาอื่น เช่นชื่อ 'Tash' ในหนังสือชุด 'The Chronicles of Narnia' ของ C.S. Lewis ซึ่งเป็นเทพหรือสิ่งมีชีวิตที่มีภาพลักษณ์เฉพาะตัว แต่เมื่อแปลหรือเขียนต่อในภาษาไทย รูปแบบการเขียนและการออกเสียงอาจผันแปรเป็น 'ทาศ' ได้ง่าย ทำให้คนอ่านหลายคนสับสนว่ามันมีต้นกำเนิดเดียวหรือแพร่หลายจากหลายแหล่ง จากมุมมองของแฟนรุ่นใหม่อย่างฉัน มันสนุกตรงที่ชื่อนี้ถูกหยิบไปใช้แตกแขนงในงานแฟนฟิค เกมอินดี้ หรือเว็บนิยายไทย บางคนเติมฉากหลังให้เป็นปีศาจ บ้างทำเป็นชื่อพระเอกลึกลับ จนกลายเป็นสัญลักษณ์เฉพาะของเรื่องใดเรื่องหนึ่งไปชั่วคราว ฉันชอบเวลาที่ชื่อสั้น ๆ แบบนี้ถูกปรับให้มีเนื้อหาและเอกลักษณ์ เพราะมันบอกได้เลยว่าคนสร้างตั้งใจให้ตัวละครนั้นโดดเด่น ถึงแม้ต้นกำเนิดดั้งเดิมอาจมาจากงานตะวันตกก็ตาม สรุปแล้ว 'ทาศ' อาจมีร่องรอยจากชื่อในวรรณกรรมต่างประเทศ แต่ในโลกแฟนครีเอชันของเรามันกลายเป็นสิ่งใหม่ที่มีความหมายของตัวเองไปแล้ว

หลายคนคงจะนึกถึงฮีโร่ที่มีแหวนเรืองแสง แต่ถ้าลองขุดรากลึกกลับไป ต้นกำเนิดของ 'Green Lantern' จริง ๆ มาไกลกว่าที่คิดมาก ผมนึกภาพวันแรกที่ Alan Scott ปรากฏตัวบนหน้ากระดาษ—สร้างโดย Martin Nodell ร่วมกับ Bill Finger และโผล่ครั้งแรกใน 'All-American Comics' #16 (กรกฎาคม 1940) เขาเป็นเวอร์ชันดั้งเดิมที่พลังมาจากสิ่งที่เรียกว่า Starheart เป็นแหวนที่เกี่ยวพันกับเวทมนตร์โบราณ ไม่ใช่เทคโนโลยีอวกาศแบบที่หลายคนคุ้นเคยในยุคหลัง นั่นทำให้ Alan Scott มีรากของนิทานสยองขวัญและแฟนตาซีในตัว มากกว่าจะเป็นนักบินทดสอบหรือทหารอวกาศ เมื่อเทียบกับรุ่นหลัง ๆ แล้ว ผมชอบที่เห็นความแตกต่างของแรงบันดาลใจ: Alan Scott ให้ความรู้สึกของฮีโร่ยุคทองที่มาจากเรื่องเล่าและโชคชะตา ขณะที่เวอร์ชันต่อมาเปลี่ยนไปเป็นเรื่องของหน้าที่ในจักรวาลกว้าง ทำให้ตระกูลชื่อ 'Green Lantern' มีมิติและความหลากหลายตั้งแต่ต้นจนถึงปัจจุบัน

เราเพลิดเพลินทุกครั้งเมื่อได้คิดถึงจุดเริ่มต้นของเรื่องราวโลกแฟนตาซีสุดคลาสสิกเรื่องนี้ และจุดกำเนิดจริง ๆ ของพ่อมดออซคือหนังสือชื่อ 'The Wonderful Wizard of Oz' เขียนโดย L. Frank Baum ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1900 หนังสือเล่มนั้นสร้างพื้นฐานให้กับตัวละครอย่างโดโรธี, สแคร์โครว์, ทินวูดแมน และไลออน ที่คนส่วนใหญ่มักรู้จักจากภาพยนตร์ แต่ต้นตอที่แท้จริงมาจากจินตนาการของ Baum ที่อยากเขียนเทพนิยายอเมริกันซึ่งไม่ต้องพึ่งเทพนิยายยุโรปโบราณ ในความทรงจำของคนอ่านรุ่นใหม่หลายคน การดัดแปลงภาพยนตร์ปี 1939 กับการแสดงบนเวทีช่วยปลุกชีพเรื่องราวให้เป็นที่รู้จักกว้างขวางขึ้น แต่หนังสือต้นฉบับยังมีรายละเอียดและตอนจบบางอย่างที่แตกต่างไปจากที่คนส่วนมากคุ้นเคย การรู้ว่าพ่อมดออซมีรากมาจากหนังสือของ Baum ทำให้ฉันมองเรื่องราวนี้เหมือนงานวรรณกรรมที่ตั้งใจสร้างโลกทั้งใบแทนที่จะเป็นแค่นิทานบนหน้าจอ ตอนอ่านหนังสือแล้วนึกถึงความกล้าหาญแบบเรียบง่ายของตัวละครและการเล่าเรื่องที่เต็มไปด้วยความแปลกใหม่ของ Baum ซึ่งยังคงมีอิทธิพลต่อการตีความเรื่องราวนี้ในยุคต่อมา ทำให้บทสนทนาเกี่ยวกับต้นกำเนิดของพ่อมดออซไม่ใช่แค่ข้อเท็จจริง แต่เป็นเชื้อไฟให้ผู้สร้างสรรค์รุ่นใหม่ยังคงต่อยอดจนเกิดผลงานใหม่ ๆ อยู่เสมอ

ชื่อของถังซานคุ้นหูแฟนๆ วรรณกรรมจีนแนวแฟนตาซีมานานแล้ว ฉันชอบเล่าถึงต้นกำเนิดของตัวละครนี้เพราะมันรวมทั้งความลึกลับและการเติบโตแบบค่อยเป็นค่อยไป ถังซานเป็นตัวเอกจากนิยายจีนชื่อ '斗罗大陆' เขียนโดย '唐家三少' เรื่องราวเปิดเผยว่าเขาเติบโตในสำนักที่ขึ้นชื่อเรื่องอาวุธลับ — นั่นทำให้ทักษะพื้นฐานของเขาไม่เหมือนใครเมื่อเทียบกับผู้ที่ใช้พลังวิญญาณโดยตรง บทบาทของถังซานเริ่มจากการเป็นเด็กฝึกที่เชี่ยวชาญอาวุธลับ หลังจากเข้ามาในโลกของการเป็นจิตวิญญาณ (soul master) เขาก็ค่อยๆ ปลุกสำนึกวิญญาณของตัวเองจนกลายเป็นผู้ที่มีวิญญาณคู่ — หนึ่งคือพืชที่ให้ความยืดหยุ่น ช่วยในเรื่องการรัดและควบคุม อีกหนึ่งคือค้อนยักษ์ซึ่งเป็นพลังที่ให้ความหนักแน่นและทำลายล้าง ฉันคิดว่าการผสมผสานสองด้านนี้คือเสน่ห์สำคัญของเขา เพราะมันสะท้อนทั้งความฉลาดในการวางแผนและความแข็งแกร่งทางกาย เขายังเป็นศูนย์กลางของกลุ่มผู้กล้าหนุ่มสาวที่โด่งดังในนิยาย ทำให้เส้นเรื่องของเขาไม่ได้เป็นแค่การฝึกฝนพลัง แต่ยังมีมิตรภาพ ความรัก และความรับผิดชอบผสมอยู่ด้วย

ข้าพเจ้าเล่าแบบคนที่ชอบขุดรากเหง้าตำนาน: ทามาโมะ (ทามาโมะโนะมาเอะ) ไม่ได้เกิดจากนิยายสมัยใหม่เล่มเดียว แต่มาจากตำนานพื้นบ้านญี่ปุ่นที่บันทึกไว้ในงานวรรณกรรมเก่าๆ ของญี่ปุ่น ในช่วงสมัยเฮอัน เรื่องราวของหญิงงามผู้เป็นสุนัขจิ้งจอกแปลงกายและสร้างความปั่นป่วนให้กับวังหลวงถูกเล่าต่อกันในหลายแหล่งหนึ่งในเอกสารที่มักถูกอ้างถึงคือ 'Konjaku Monogatari' ซึ่งเป็นรวมเรื่องเก่าเล่าต่างๆ ที่สะท้อนตำนานพื้นบ้านและเรื่องเหนือธรรมชาติในญี่ปุ่น งานชิ้นนี้เก็บเล่าเรื่องราวของสิ่งลึกลับต่างๆ ไว้มากมาย รวมถึงเรื่องทามาโมะที่มีบทบาทเป็นสุนัขจิ้งจอกมารยา ที่ทำให้จักรพรรดิทรุดหนักจนต้องตามล่า มุมมองส่วนตัว ผมชอบที่ตำนานนี้ไม่ได้ถูกจำกัดให้เป็นนิยายเล่มเดียวแต่กระจายอยู่ในแหล่งวรรณกรรมหลายชิ้น ทำให้นักเขียนและศิลปินรุ่นหลังนำไปตีความใหม่ได้เรื่อยๆ จึงเห็นทามาโมะในหลายเวอร์ชันตั้งแต่ละครเวที นิทานพื้นเมืองจนถึงเกมและนิยายแฟนตาซียุคใหม่ ความยืดหยุ่นของตำนานแบบนี้ทำให้ตัวละครยังมีชีวิตและถูกแต่งเติมต่อไปได้โดยไม่รู้จบ

แค่เอ่ยชื่อ 'ทาร์ซาน' ขึ้นมาก็มีภาพต่าง ๆ ผุดขึ้นในหัวเลย — บางเวอร์ชันคือเด็กป่าดิบ ๆ บางเวอร์ชันคือขุนนางผู้ถือมรดก เรื่องราวของนิยายต้นฉบับ 'Tarzan of the Apes' กับภาพยนตร์ฉบับล่าสุดต่างกันชัดเจนในแง่โทนและจุดโฟกัสของเรื่อง ฉันรู้สึกว่าต้นฉบับของ Edgar Rice Burroughs ให้ความสำคัญกับการผจญภัยและการค้นพบตัวเอง: ตัวเอกโตขึ้นกลางป่าด้วยสัญชาตญาณสัตว์ป่า แต่ก็มีปมเรื่องสัญชาติและการเรียนรู้ภาษา-วัฒนธรรมที่ค่อย ๆ เปิดเผย ขณะที่ภาพยนตร์สมัยใหม่มักเลือกตัดแฉกประเด็นเหล่านั้นเพื่อย้ายจุดสนใจมาที่องค์ประกอบภาพและคอนฟลิกต์ทางการเมืองหรือแอ็กชัน พล็อตจะถูกย่อและปรับให้เหมาะกับพื้นที่เวลาของหนัง โดยมักเติมตัวละครหรือแรงจูงใจใหม่ ๆ เพื่อให้เชื่อมโยงกับผู้ชมร่วมสมัยได้ง่ายขึ้น สิ่งที่ชอบส่วนตัวคือการตีความธีมที่เปลี่ยนไป: ภาพยนตร์ล่าสุดอาจพูดถึงการขยายอำนาจ ความไม่ยุติธรรมของลัทธิล่าอาณานิคม หรือการคืนตัวตนในรูปแบบที่ตรงกว่าเดิม แต่ก็แลกมาด้วยการลดมิติของความแปลกและการเติบโตภายในที่นิยายเล่าอย่างละเอียด ความต่างนี้ไม่ใช่ผิดหรือถูกเสมอไป แต่เป็นการเลือกเล่า — ถ้าอยากได้ความละเอียดของต้นฉบับ อาจต้องไปหาเล่มเก่าอ่าน แต่ถาต้องการหนังที่จบเร็ว กระชับ และมีจังหวะดราม่าเข้มข้น ฉบับล่าสุดก็ทำหน้าที่ของมันได้ดี และนั่นแหละคือสิ่งที่ทำให้การเปรียบเทียบสนุกสำหรับแฟน ๆ เหมือนฉัน