การดัดแปลงบาทหลวงปาลเลอกัวซ์เป็นซีรีส์เปลี่ยนเนื้อหาอย่างไร?

เราเคยสงสัยเรื่องนี้มานานแล้ว — เท่าที่ติดตาม วรรณกรรมเกี่ยวกับบาทหลวงที่มีชื่อเฉพาะอย่าง 'บาทหลวง ปาล เลอ กั ว ซ์' ไม่ได้ถูกดัดแปลงเป็นภาพยนตร์ยักษ์หรือซีรีส์กระแสหลักในระดับโลกที่คนทั่วไปมักรู้จักกัน แต่ไม่ใช่ว่าไม่เคยมีการเอาเรื่องราวลักษณะนี้ไปเล่นในงานละครเวทีหรือรายการวิทยุท้องถิ่น จากมุมมองคนที่คลุกคลีทั้งหนังสือและละครเวที ผมเห็นว่าธีมของนิยายเกี่ยวกับบาทหลวงมักจะดึงดูดวงการละครเวทีมากกว่าเพราะตัวบทขึ้นอยู่กับบทสนทนาและมโนทัศน์ภายในตัวละคร ซึ่งเหมาะกับการแสดงสดและการดัดแปลงแบบอิสระมากกว่าภาพยนตร์ทุนสูง ที่ต้องการภาพและจังหวะที่ชัดเจน ท้ายที่สุด หากใครสนใจชมงานดัดแปลงของแนวนี้จริง ๆ ให้มองหาเวอร์ชันละครท้องถิ่น การอ่านดัดแปลง หรือฟอร์มสั้น ๆ จากผู้สร้างหนังอิสระ — มักจะเป็นที่ที่เราจะพบแง่มุมลึก ๆ ของเรื่องแบบที่หนังฟอร์มยักษ์หาได้ยาก

เสียงระฆังกับคอรัสที่แผ่วเบาสร้างบรรยากาศให้ฉากบาทหลวงมีความขลังและชวนคิดมากกว่าคำตอบเดียว ผมมองว่าในหลายผลงานเมื่อมีบาทหลวงเป็นตัวละคร เพลงประกอบจะใช้ท่วงทำนองพิธีกรรมที่คนคุ้นเคย เช่น เคร่งขรึมและมีคอรัสเบสหนัก ๆ ซึ่งชวนให้นึกถึงชิ้นงานคลาสสิกอย่าง 'Dies Irae' หรือท่อนรีเควิมจาก 'Requiem' มากกว่าจะเป็นเพลงป็อปทั่วไป การเรียกชื่อตรง ๆ ของเพลงขึ้นอยู่กับต้นฉบับของเรื่อง ถ้าเป็นฉากจากภาพยนตร์ประวัติศาสตร์หรือสารคดีศาสนา มักจะใช้ชิ้นดั้งเดิมเหล่านี้เพื่อเพิ่มความเก่าแก่และความศักดิ์สิทธิ์ ความรู้สึกส่วนตัวคือเพลงแบบนี้ทำหน้าที่เป็นตัวละครที่สองในฉาก ช่วยตั้งโทนทางอารมณ์และดึงความตั้งใจจากผู้ชมให้เงียบลงก่อนที่จะมีบทสนทนาสำคัญหรือการเปิดเผยบางอย่าง

ชื่อ 'บาทหลวงปาลเลอกัวซ์' ทำให้ฉันนึกถึงบุคคลทางประวัติศาสตร์จริง ๆ ที่ชื่อ Jean-Baptiste Pallegoix ผู้เดินทางมาปฏิบัติหน้าที่ในสยามช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 และทิ้งบันทึกเกี่ยวกับสังคมไทยเอาไว้ค่อนข้างมาก ในมุมมองของคนที่ชอบเรื่องราวประวัติศาสตร์ ผมเห็นว่าเมื่อปรากฏตัวในงานภาพยนตร์หรือสารคดี ตัวละครนี้มักถูกดัดแปลงให้เข้ากับโทนของเรื่องและผู้กำกับเลือกนักแสดงต่างชาติมารับบท ข้อสำคัญคือชื่อบทบาทนี้เป็นชื่อจริงในประวัติศาสตร์ ไม่ใช่ตัวละครสมมติ ดังนั้นการจะระบุว่าใครรับบทบาทดังกล่าวใน 'ฉบับภาพยนตร์' จึงขึ้นกับว่าภาพยนตร์เรื่องไหนที่คุณกำลังหมายถึง — แต่ถ้าพูดถึงแนวทางโดยรวม นักแสดงที่รับบทบาทบาทหลวงในภาพยนตร์เกี่ยวกับสยามยุคเก่ามักเป็นนักแสดงยุโรปหรือฝรั่งเศสที่สามารถสื่อความเป็นบาทหลวงและการสื่อสารข้ามวัฒนธรรมได้ดี

บรรยากาศชวนให้จมดิ่งเข้ามาทันทีเมื่อเปิดอ่าน 'เงาของแม่น้ำแซน' — ฟิคที่ฉันชอบมากเพราะมันบาลานซ์ระหว่างประวัติศาสตร์กับความเป็นมนุษย์ได้อย่างเนียน การเล่าเรื่องแบ่งเป็นฉากสั้น ๆ แต่ถูกวางจังหวะอย่างตั้งใจ ทำให้ภาพของบาทหลวงปาลเลอกัวซ์ในความคิดของฉันมีมิติขึ้น ไม่ใช่แค่ตัวละครศาสนา แต่เป็นคนที่มีอดีต สงสัย และความเหนื่อยล้า ฉากบนแม่น้ำ แสงเทียน และบทสนทนาที่ละเอียดอ่อนทำให้ฉันหยุดอ่านหลายครั้งเพราะอยากซึมซับความเงียบของมัน สิ่งที่ทำให้ฟิคนี้โดดเด่นสำหรับฉันคือภาษาที่เรียบแต่มีพลัง นักเขียนกล้าใช้ช่องว่างระหว่างบรรทัดให้คนอ่านเติมเอง จึงเกิดความใกล้ชิดแบบที่ไม่ต้องอธิบายเยอะ ฉากบางฉากเป็นแบบ slow-burn แต่ก็มีช่วงคลี่คลายแบบอบอุ่น แม้จะมีแง่มุมเศร้าบ้าง ฉันรู้สึกว่าตัวละครได้รับการเคารพ และตอนจบให้ความรู้สึกค้างคาแต่ไม่ทิ้งให้เจ็บปวดจนเกินไป — เป็นงานที่เหมาะกับค่ำคืนที่อยากอ่านอะไรช้า ๆ และคิดตามไปกับตัวละคร

คิดว่าการดัดแปลง 'ปีศาจราตรี' เป็นซีรีส์หรือหนังจะพลิกบทบางส่วนเพื่อให้เหมาะกับสื่อที่ยาวขึ้นหรือสั้นลง และนั่นชวนให้คิดว่าโครงเรื่องหลักกับโทนเรื่องอาจถูกปรับอย่างมีชั้นเชิง ความลึกของตัวละครหลักที่ในหนังสือถูกเล่าเป็นบันทึกภายใน คงต้องแปลงมาเป็นภาพและบทพูดมากขึ้น ทำให้ฉันนึกถึงฉากใน 'Hereditary' ที่ภาพกับเสียงช่วยถ่ายทอดความบิดเบี้ยวทางจิตใจแทนคำบรรยายยาวๆ ความทรงจำหรือฉากย้อนอดีตในต้นฉบับอาจถูกเลือกให้เป็นแฟลชแบ็กสั้น ๆ หรือใช้สัญลักษณ์ภาพซ้ำ ๆ เพื่อรักษาอารมณ์เดิมไว้ อีกสิ่งที่มักเปลี่ยนคือจังหวะการเปิดเผยความลับ การกระจายตอนหรือช่วงเวลาในหนังจะกำหนดจังหวะการเห็นข้อมูลสำคัญ ฉันคาดว่าจะเห็นการยืดหรือย่อเรื่องรองเพื่อให้ผู้ชมผูกพันและไม่รู้สึกหลุดออกจากโทนเดียวกัน การตัดฉากบางฉากที่ยาวและแทนที่ด้วยซีนที่กระชับกว่าเป็นไปได้ แต่ก็ยังสามารถใส่ฉากเล็ก ๆ ที่เสริมความหมายไว้ได้ถ้าผู้กำกับเล่นกับมุมกล้องและดนตรีได้ดี

การดัดแปลงจากหน้ากระดาษมาสู่หน้าจอเปลี่ยนมิติของเรื่องราวได้เยอะกว่าที่หลายคนคิดไว้ ฉันมักจะจับจ้องที่วิธีที่ผู้สร้างย้ายจังหวะการเล่าเรื่อง เมื่อต้นฉบับนิยายมีพื้นที่ให้ขยายความในใจตัวละครและบรรยายบรรยากาศได้ยาว ๆ ซีรีส์กลับต้องหาทางแปลงความนั้นให้เป็นภาพ ภาษาที่ใช้ในนิยายหลายครั้งกลายเป็นบทสนทนา สไตล์การบรรยายถูกแทนที่ด้วยกล้องมุมใดมุมหนึ่ง ดนตรี และการตัดต่อ ฉากที่ในหนังสือเป็นย่อหน้าหนึ่งหน้าในซีรีส์อาจต้องกลายเป็นซีเควนซ์สามนาทีที่จบด้วยคลิฟแฮงเกอร์ เพื่อรักษาจังหวะของอีพีและดึงคนดูให้กลับมาดูตอนต่อไป พอผู้กำกับและนักเขียนบทเข้ามามีบทบาทมากขึ้น ตัวละครรองมักถูกย่อหรือรวมกัน บางจุดเนื้อหาใหม่ถูกเติมเข้ามาเพื่อให้ภาพรวมของซีซั่นมีโครงสร้างที่ชัดเจนขึ้น ซึ่งในกรณีของ 'Baptiste' เห็นได้ชัดว่าบทบาทของตัวละครบางคนถูกปรับเพื่อขับเคลื่อนพล็อตทีวี และมีการเพิ่มซับพล็อตที่เน้นความตึงเครียดแบบสายอาชญากรรมทีวียุคใหม่ ความต่างเล็ก ๆ น้อย ๆ เช่นการเปลี่ยนฉากจากบรรยากาศภายในเป็นโลเคชันกลางแจ้ง ก็เปลี่ยนอารมณ์ของฉากไปได้อย่างมาก สุดท้ายแล้ว ผมคิดว่าการดูทั้งสองเวอร์ชันควบคู่กันสนุกมาก เพราะแต่ละรูปแบบมีจุดแข็งของตัวเอง — นิยายให้ความลึกซีรีส์ให้ความเร้าใจ — เลือกเสพตามอารมณ์ได้เลย

ฉันเคยตามหาของที่ระลึกเกี่ยวกับบาทหลวงปาลเลอกัวซ์มาตั้งแต่เริ่มสนใจประวัติศาสตร์สยามและงานบันทึกของมิชชันนารี วิธีที่ได้ผลที่สุดสำหรับฉันคือมองหาสำเนาหรือภาพพิมพ์จากหนังสือเก่าอย่าง 'Description du Royaume de Siam' — พิมพ์ซ้ำหรือสำเนาสแกนบางครั้งจะขายตามร้านหนังสือเก่า ร้านศิลปะ หรือในช็อปของพิพิธภัณฑ์ที่มีนิทรรศการเกี่ยวกับสยามโบราณ เช่น ร้านของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติหรือพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ในบางครั้งสำนักพิมม์มหาวิทยาลัยก็ออกฟาคซ์ซิมิเลของเอกสารเก่าเหล่านี้ ถ้าต้องการของที่ระลึกหลากหลาย เช่น โปสการ์ด ภาพถ่ายสำเนา หรือแม่เหล็กตู้เย็น นักสะสมมักใช้ตลาดออนไลน์ระบุคำค้นเป็นภาษาไทยและภาษาฝรั่งเศส เช่น 'บาทหลวงปาลเลอกัวซ์' หรือ 'Jean-Baptiste Pallegoix' บ่อยครั้งจะเจอของทำขึ้นใหม่จากร้านงานศิลป์อิสระ และอีกทริคคือสอบถามกับหอจดหมายเหตุหรือคณะสงฆ์ในกรุงเทพฯ บางแห่งมีของที่ระลึกหรือสามารถชี้แหล่งให้ได้ ง่ายที่สุดคือลองจดรายการที่อยากได้แล้วติดต่อผู้ขายแบบตรงๆ — มักได้ของที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์มากกว่าที่คิด

คำถามแบบนี้กระตุ้นให้ข้าพเจ้าคิดถึงความสัมพันธ์ระหว่างวรรณกรรมกับหน้าจอทีวีมากขึ้น ผมเป็นคนที่ชอบติดตามทั้งหนังสือและซีรีส์เพราะชอบสังเกตว่าผลงานไหนจะถูกนำไปปรุงเป็นบทโทรทัศน์ได้อย่างลงตัว หรือผลงานไหนยังคงเป็นความสุขเฉพาะการอ่านเท่านั้น แม้จะติดตามชื่อ 'ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา' ในแวดวงวรรณกรรมไทยมาระยะหนึ่ง แต่ในความทรงจำของผมไม่มีผลงานใดของเขาที่ได้รับการดัดแปลงเป็นซีรีส์โทรทัศน์ระดับใหญ่และเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวาง ความคิดส่วนตัวก็คือผลงานบางชิ้นอาจเหมาะกับการดัดแปลงเป็นภาพ แต่ก็ขึ้นกับหลายปัจจัยทั้งสิทธิ์ ประเภทผู้ผลิต และแนวโน้มตลาด ตอนที่ผมเห็นการดัดแปลงจากนิยายไทยอย่าง 'บุพเพสันนิวาส' กลายเป็นปรากฏการณ์ ผมก็คิดว่างานของนักเขียนคนอื่น ๆ ก็มีโอกาส แต่จนถึงตอนนี้ยังไม่เห็นการประกาศเรื่องใหญ่ ๆ เกี่ยวกับผลงานของปาลกะวงศ์ที่ถูกทาบทามมาทำเป็นซีรีส์เท่าที่ผมติดตามมา เหลือเพียงความหวังว่าในอนาคตจะมีผู้ผลิตสนใจนำงานของเขามาถ่ายทอดในรูปแบบภาพยนตร์หรือซีรีส์ให้เราได้ชมกันบ้าง

การดัดแปลงเป็นซีรีส์ของ 'กรงเทวดา' มักจะถูกปรับให้เน้นอารมณ์ผ่านภาพและการแสดงมากกว่าการบรรยายในมังงะ การเล่าเรื่องแบบมังงะมักใช้เฟรมและช่องว่างเพื่อสร้างความเงียบหรือให้ผู้อ่านเติมความหมายด้วยตัวเอง เมื่อย้ายมาเป็นซีรีส์ ฉากเงียบๆ เหล่านั้นจะถูกเติมด้วยบทพูด ดนตรี และภาษากายของนักแสดง ทำให้บางโมเมนต์ที่เคยรู้สึกเป็นส่วนตัวกลายเป็นการตีความร่วมกันของผู้สร้าง ฉันมักจะสังเกตว่าฉากสำคัญบางฉากอาจถูกขยายให้ยาวขึ้นหรือสลับลำดับ เพื่อให้คนดูรับอารมณ์ได้ชัดขึ้นในจอ จากมุมมองการเลือกเนื้อหา ผู้สร้างอาจตัดหรือรวมตัวละครเพื่อให้โฟกัสชัดและไม่หลุดจังหวะทุกตอน ตัวอย่างของ 'Death Note' ฉบับคนแสดงแสดงให้เห็นว่าการตัดรายละเอียดบางอย่างช่วยให้โครงเรื่องหลักเดินหน้าเร็วขึ้น แต่มันก็แลกมาด้วยความสูญเสียของความซับซ้อนบางจุด ฉันคิดว่าเวอร์ชันซีรีส์ของ 'กรงเทวดา' น่าจะรักษาแกนอารมณ์หลัก แต่จะมีการปรับโทนภาพ เสียง และบทเพื่อให้เข้ากับสื่อภาพเคลื่อนไหว ซึ่งอาจทำให้แฟนเดิมบางคนยินดี ส่วนบางคนก็อาจรู้สึกว่าขาดเงื่อนงำแบบเดิมไป

ความคิดแรกที่ผมมีคือการเปลี่ยนแปลงจะเริ่มจากจังหวะและพื้นที่ให้ตัวละครได้หายใจมากขึ้น การดัดแปลงจากหนังสือไปเป็นซีรีส์เปิดโอกาสให้รายละเอียดที่ถูกตัดทอนไปในภาพยนตร์กลับเข้ามาอีกครั้ง — ตัวอย่างเช่นฉากเริ่มต้นจาก 'The Lightning Thief' ที่ในหนังถูกย่อสั้นลงจะถูกขยายเป็นสองสามตอนเพื่อปูพื้นความสัมพันธ์ระหว่างเพอร์ซีย์กับซัลลี่และความสับสนของเขาเกี่ยวกับพลังของตัวเอง ผมคิดว่าจะเห็นการใส่ฉากภายในค่ายฮัลเ้ย์มากขึ้น ทำให้บรรยากาศของบ้านและมิตรภาพค่อยๆเติบโตแทนการพุ่งตรงไปยังเควสต์เดียว นอกจากนั้นยังมีโอกาสขยายเส้นเรื่องของตัวละครรองอย่างแอนนาเบธและเกรย์สัน เพิ่มมิติให้กับเทพเจ้าและการเมืองของเขาเพื่อให้ความขัดแย้งมีน้ำหนักเหมือนนวนิยายที่เราอ่าน จังหวะแบบซีรีส์ยังทำให้สามารถสะสมความตึงเครียดก่อนฉากใหญ่ได้ดีขึ้น ส่งผลให้อินโทรและตอนจบของแต่ละซีซั่นมีพลังมากกว่าการย่อไว้ในสองชั่วโมงแบบหนังทั่วไป