การแปลผลงานของ พูนพิศมัย ดิศกุล มีฉบับภาษาอังกฤษหรือไม่?

ฉันมองเรื่องนี้ในเชิงการตีความของงานแปลก่อนเป็นอันดับแรก เพราะมักมีความแตกต่างระหว่าง 'ฉบับแปล' กับ 'ฉบับต้นฉบับ' ที่คนสับสนกันบ่อยๆ เมื่อพูดถึงงานแปลของ ปนัดดา ดิศกุล โดยทั่วไปสิ่งที่ควรเข้าใจคือ: ส่วนใหญ่นักแปลทำงานแปลจากภาษาต้นฉบับมาเป็นภาษาไทย ซึ่งหมายความว่า 'ฉบับที่มีคำว่าแปลโดย ปนัดดา' มักเป็นฉบับภาษาไทย ไม่ใช่ฉบับภาษาอังกฤษ ดังนั้นถาคำถามคือ "มีฉบับภาษาอังกฤษของงานแปลของเธอหรือไม่" คำตอบสั้นๆ ที่ฉันให้คือ: โดยปกติแล้วไม่มีการแปลกลับจากฉบับภาษาไทยเป็นภาษาอังกฤษโดยนักแปลคนเดิม แต่สิ่งที่มักเกิดขึ้นคือ ถ้างานที่เธอแปลมีต้นฉบับเป็นภาษาต่างประเทศ (เช่น ญี่ปุ่น ฝรั่งเศส ฯลฯ) หลายครั้งต้นฉบับนั้นเองอาจมีฉบับภาษาอังกฤษอยู่แล้ว (แปลโดยสำนักพิมพ์ต่างประเทศ) ฉะนั้นผู้อ่านภาษาอังกฤษอาจเข้าถึงผลงานต้นฉบับได้จากฉบับภาษาอังกฤษ แต่ไม่ใช่ฉบับที่เป็นงานแปลของ ปนัดดา อีกมุมที่ฉันนึกถึงคือกรณีที่นักเขียนไทยถูกแปลเป็นภาษาต่างประเทศ: นั่นเป็นขั้นตอนที่ต่างกันและมีน้อยกว่าอยู่ดี ถ้าปนัดดาเคยแปลผลงานจากนักเขียนไทยเป็นภาษาอื่น ใครจะเป็นผู้แปลเป็นอังกฤษนั้นขึ้นกับการจัดการสิทธิ์และสำนักพิมพ์ของต่างประเทศ ไม่ได้หมายความว่าเธอจะเป็นผู้แปลฉบับอังกฤษเสมอไป ดังนั้นถ้าเป้าหมายคือการอ่านงานเดียวกันในภาษาอังกฤษ ให้มองหาว่า ‘‘ต้นฉบับ’’ ของงานนั้นมีการตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษหรือไม่ มากกว่าตามหาฉบับที่มีชื่อผู้แปลไทยเดียวกัน สรุปสั้นๆ ในแบบที่ฉันชอบคิดแบบแฟนอ่าน: งานแปลที่มีชื่อนักแปลไทยมักเป็นฉบับภาษาไทย หากอยากอ่านเป็นอังกฤษ ต้องดูว่าต้นฉบับมีฉบับแปลภาษาอังกฤษหรือไม่ แต่ฉบับที่เป็นงานแปลโดย ปนัดดา เองถูกแปลกลับเป็นอังกฤษโดยทั่วไปไม่ค่อยเกิดขึ้น นี่เป็นเรื่องของสิทธิ์และตลาดมากกว่าความเป็นไปไม่ได้ทางภาษา

วรรณกรรมของพูนพิศมัย ดิศกุล มักถูกพูดถึงในฐานะงานที่จับความละเอียดอ่อนของความสัมพันธ์และสังคมไทยไว้อย่างอ่อนโยนแต่ไม่อ่อนแอ ฉันมีมุมมองที่ค่อนข้างเป็นแฟนวรรณกรรมยุคเก่า รู้สึกว่าเสน่ห์ของงานเธออยู่ที่การถ่ายทอดตัวละครที่ไม่ขาว-ดำ แต่เต็มไปด้วยความขัดแย้งภายใน บทสนทนาและบรรยายมักซ่อนความหมายทางอารมณ์ไว้อย่างละมุน ทำให้ฉากธรรมดา ๆ กลายเป็นช่วงเวลาที่คนอ่านต้องหยุดคิด งานเด่นของเธอมีทั้งนิยายยาว เรื่องสั้น และบทความที่สะท้อนชีวิตประจำวัน ซึ่งผมชอบที่เธอไม่ตัดสินตัวละคร แต่เปิดพื้นที่ให้ผู้อ่านได้ตัดสินใจเองมากกว่า ผลงานเหล่านี้จึงถูกหยิบยกมาอ่านซ้ำเมื่อต้องการความสงบหรือมองเรื่องความรักและความสูญเสียในเชิงเข้าใจมากขึ้น

กลิ่นกระดาษเก่าทำให้การตามหาหนังสือของพูนพิศมัย ดิศกุลสำหรับฉันกลายเป็นการผจญภัยที่อบอุ่นและชวนหวนนึกถึงอดีต ฉันมักเริ่มจากการเดินเล่นในย่านที่มีร้านหนังสือมือสองเยอะ ๆ เช่นแผงริมทางและตลาดนัดหนังสือเก่า เพราะเจอฉบับที่เลิกพิมพ์แล้วได้บ่อย ครั้งหนึ่งพบเล่มที่มีปกเก่าซึ่งฉันตามหามานานที่แผงเล็ก ๆ ใต้แสงไฟนีออน การซื้อที่นี่ให้ความรู้สึกเหมือนค้นหาสมบัติ: ต้องใช้เวลาค่อย ๆ เลาะ อ่านปกหลัง ดูสภาพกระดาษ แล้วตัดสินใจ ถ้าขี้เกียจเดินท่อง ฉันจะส่องกลุ่มแลกเปลี่ยนหนังสือมือสองหรือไปงานแลกเปลี่ยนหนังสือในชุมชน บางครั้งผู้ขายใส่รายละเอียดสภาพหนังสือดีมาก ทำให้ตัดสินใจได้ง่ายและได้ราคาที่สมเหตุสมผล โดยรวมแล้วถ้าชอบความทรงจำและเรื่องเล่าที่มากับหนังสือ การตามหาจากร้านมือสองและตลาดนัดเป็นทางเลือกที่มีเสน่ห์และคุ้มค่าต่อการรอคอย

เลือกรวมเรื่องสั้นเป็นจุดเริ่มต้นแล้วจะได้เห็นความหลากหลายของน้ำเสียงและธีมในงานของพูนพิศมัย ดิศกุลเร็วที่สุด ฉันเป็นคนชอบงานที่ตัดเข้าหาแก่นเรื่องเลยโดยไม่ต้องรอเฟสุมยืดยาว จึงมักแนะนำให้คนเริ่มอ่านจากรวมเรื่องสั้นหรือบทรวบรวมผลงานที่คัดเอาเรื่องต่าง ๆ มาไว้ด้วยกัน เพราะจะได้สัมผัสทั้งสไตล์การเล่า รายละเอียดทางสังคม และการคงโทนภาษาที่ผู้เขียนถนัดในหลายมิติ ภายในเล่มแบบนี้จะมีทั้งเรื่องเศร้า กวน ตลก ขม และชวนคิด ทำให้ตัดสินใจได้ง่ายว่าชอบมุมไหนของเธอที่สุด การอ่านงานสั้นยังช่วยฝึกความคุ้นเคยกับภาษาที่บางครั้งละเอียดอ่อนและแฝงประเด็นสังคม ซึ่งพูนพิศมัยมักถ่ายทอดผ่านฉากชีวิตประจำวัน ฉันมักจบการอ่านด้วยความคิดที่แตกต่างกันไปในแต่ละเรื่อง และนั่นแหละคือมูลค่าของการเริ่มต้นแบบนี้ — ได้ชิมทุกรสแล้วค่อยเลือกเล่มยาวที่เข้ากับเราต่อไป

ฉันหยิบงานเล่มเล็กๆ ของพูนพิศมัยขึ้นมาแล้วต้องยอมรับว่าความเห็นจากนักวิจารณ์มักเริ่มที่จังหวะการเล่าและความละเอียดอ่อนของภาษา หลายคนชมว่าเธอมีฝีมือในการวางจังหวะประโยค รู้จักตัด พัก และเว้นช่องว่างให้ผู้อ่านเติมความหมายเอง งานบางชิ้นที่หยิบยกตัวละครในครอบครัวแบบใกล้ตัวทำให้คำวิจารณ์โฟกัสไปที่การสื่อสารเชิงอารมณ์ที่ไม่โอ้อวด นักวิจารณ์วิเคราะห์ว่าการไม่ปักป้ายชัดเจนต่อความดีความชั่วของตัวละครคือจุดแข็ง เพราะมันเปิดพื้นที่ให้เกิดการตีความหลากหลาย ผมยังเห็นนักวิจารณ์บางคนชอบพูดถึงมิติสังคมในงานของเธอ — ไม่ใช่การวิพากษ์ใหญ่โต แต่เป็นการสะท้อนวิถีชีวิตที่เปลี่ยนผ่าน ทั้งหมดถูกถ่ายทอดด้วยถ้อยคำเรียบง่ายแต่หนักแน่น ซึ่งทำให้ผู้อ่านรุ่นใหม่และผู้ใหญ่เข้าถึงได้เหมือนกัน ตอนจบของหลายเรื่องมักไม่ปิดประตูเด็ดขาด นักวิจารณ์ตีความว่าเป็นการยืนยันว่าชีวิตจริงมีความไม่แน่นอน และนั่นแหละที่ทำให้งานของเธอยังคงถูกพูดถึงในแง่ดีมากกว่าเพียงแค่ความสวยงามของภาษา

แฟนพันธุ์แท้วรรณกรรมไทยมักจะเจอคำถามนี้บ่อย ๆ และผมก็เป็นหนึ่งในนั้นที่ชอบขุดเรื่องแบบนี้เอง: โดยรวมแล้ว ผลงานของ 'เสกสรรค์ ประเสริฐกุล' ยังไม่เป็นที่รู้จักในฐานะงานแปลภาษาอังกฤษอย่างกว้างขวาง ผมมองว่ามีสองเหตุผลใหญ่สั้น ๆ ที่อธิบายปรากฏการณ์นี้ได้: ประการแรก แนวทางและบริบทของงานเขาเป็นงานที่ฝังตัวลึกในบริบทสังคมไทย ทำให้การแปลต้องการคนแปลที่เข้าใจบริบทท้องถิ่นอย่างลึกซึ้ง ประการที่สอง ตลาดหนังสือภาษาอังกฤษสำหรับงานแปลจากไทยยังค่อนข้างจำกัดเมื่อเทียบกับภาษาอื่น ๆ แม้จะมีกรณีความสำเร็จอย่าง 'Sightseeing' ของ 'Rattawut Lapcharoensap' ที่พิสูจน์ว่าเป็นไปได้ แต่ก็เป็นข้อยกเว้นมากกว่าจะเป็นกฎ อย่างไรก็ตาม ผมเองเห็นความหวังเล็ก ๆ จากแง่มุมของบทความวิชาการหรือรวมเล่มธีสิสที่แปลตอนสั้น ๆ ไปลงวารสารต่างประเทศเป็นครั้งคราว ซึ่งหมายความว่าอาจมีชิ้นส่วนของงานของเขาในรูปแบบแปลที่หาได้ยาก แต่ยังไม่มีฉบับสมบูรณ์ที่วางจำหน่ายในตลาดใหญ่ ถ้าชอบสไตล์การอ่านเชิงท้องถิ่นและอยากเห็นงานไทยในเวทีสากล สิ่งที่น่าสนใจคือติดตามรายชื่อบรรณาธิการหรือสำนักพิมพ์ที่นำงานไทยขึ้นสู่ภาษาอังกฤษ แล้วเก็บเป็นความหวังว่าผลงานของเขาจะได้โอกาสแบบเดียวกันในอนาคต

ความคาดหวังว่าผลงานของกานต์พิชชาจะมีฉบับแปลภาษาอังกฤษทำให้ฉันมองหาอยู่บ่อย ๆ ด้วยความตื่นเต้นแบบแฟนหนังสือคนหนึ่ง ฉันคิดว่าโดยรวมแล้วผลงานของกานต์พิชชายังไม่เป็นที่รู้จักในวงกว้างในตลาดภาษาอังกฤษ จึงยังไม่มีการตีพิมพ์แปลอย่างเป็นทางการในระดับสากลตามที่เห็นกับนักเขียนบางท่านที่ได้รับการแปลโดยสำนักพิมพ์ต่างประเทศ แต่ก็ไม่ใช่ว่าจะไม่มีร่องรอยอะไรเลย — มักจะมีบทแปลชิ้นสั้น ๆ หรือการสรุปเนื้อหาในบล็อกและฟอรัมของแฟน ๆ ซึ่งช่วยให้คนที่ไม่อ่านภาษาไทยได้สัมผัสกับงานบ้าง ในฐานะแฟนที่ติดตามวงการแปลฉันมีความเห็นว่าโอกาสที่งานจะได้รับการแปลอย่างเป็นทางการขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง เช่น ความพร้อมของสำนักพิมพ์ที่จะซื้อสิทธิ์ ตลาดผู้อ่านเป้าหมาย และความร่วมมือระหว่างผู้แปลกับผู้ถือลิขสิทธิ์ ถ้าเจ้าของผลงานหรือสำนักพิมพ์ไทยผลักดันและมีตัวแทนในต่างประเทศ งานของกานต์พิชชาก็มีโอกาสถูกพบเจอและแปลเป็นทางการได้ ถ้าจะสรุปความรู้สึกแบบแฟน ๆ ที่อยากอ่าน ฉันมองว่ายังต้องใช้ความพยายามเล็กน้อยในการค้นหาบทแปลที่มีอยู่แล้วหรือรอติดตามประกาศจากสำนักพิมพ์ แต่การได้อ่านสักชิ้นแปลจากมือคนอ่านที่ตั้งใจแปลก็ยังให้ความสุขแบบหนึ่งเหมือนกัน

นักอ่านภาษาอังกฤษอาจจะไม่คุ้นกับชื่อแทนไทประเสริฐกุลมากนัก แต่นี่คือมุมมองจากคนที่ตามอ่านงานวรรณกรรมไทยมานาน: ไม่มีผลงานใหญ่ของเขาที่ถูกตีพิมพ์แปลเป็นภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการในระดับสากลเท่าที่ฉันทราบ งานที่ได้รับการแปลเชิงพาณิชย์มักมาจากนักเขียนที่มีการผลักดันจากสำนักพิมพ์ระหว่างประเทศหรือมีรางวัลที่ดึงดูดบรรณาธิการต่างประเทศ ซึ่งในกรณีของแทนไทนั้นยังไม่ปรากฏหลักฐานของการตีพิมพ์ฉบับแปลภาษาอังกฤษจากสำนักพิมพ์ต่างประเทศรายใหญ่ ความรู้สึกส่วนตัวในฐานะคนที่ชอบสำรวจงานแปลกใหม่คือมักเจอแปลไม่เป็นทางการหรือชิ้นสั้นๆ ที่แปลลงในบล็อกส่วนตัว กลุ่มเฟซบุ๊ก และฟอรัมของคนอ่านภาษาไทยที่อยากแชร์ผลงานที่ชื่นชอบ เหล่านี้มักเป็นการแปลโดยอาสาสมัครไม่ใช่ฉบับที่ได้รับสิทธิการแปลอย่างเป็นทางการ ดังนั้นคุณภาพและความต่อเนื่องของการมีผลงานแปลจึงไม่แน่นอน แต่ถาใครอยากอ่านลองมองหาบทความหรือคอลัมน์ที่นักเขียนไทยร่วมลงในนิตยสารสองภาษาหรือสิ่งพิมพ์วิชาการที่แปลบทความสั้นๆ บางครั้งงานแปลชิ้นย่อยอาจโผล่มาที่นั่น มุมมองเชิงปฏิบัติสุดท้ายอย่างที่ฉันเห็นคือแวดวงแปลงานวรรณกรรมไทยยังเติบโตได้อีกมาก ผู้แปลอิสระและสำนักพิมพ์ขนาดเล็กเริ่มสนใจงานที่ยังไม่ถูกแปล แต่การจะเห็นฉบับแปลอย่างเป็นทางการของแทนไทนั้นน่าจะต้องการแรงผลักจากผู้อ่านชุมชนหรือนักแปลที่สนใจจริงจัง ถ้าวันหนึ่งมีการประกาศสิทธิการแปลหรือรวมชิ้นงานเขาในรวมเรื่องสั้นแบบสองภาษา ก็น่าจะเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เสียงจากคนอ่านและนักแปลมีความหมายมากกว่าที่คิด และฉันเองก็ยังคอยติดตามอยู่ว่าจะมีโอกาสได้อ่านงานเขาในเวอร์ชันภาษาอังกฤษที่รักษาโทนและรายละเอียดต้นฉบับไว้อย่างดีหรือไม่

แฟนๆ ที่ตามผลงานของทศกันน่าจะรู้สึกกระสับกระส่ายอยู่บ้างในช่วงนี้ แต่สรุปตรง ๆ ก็คือ ณ เวลาที่ฉันตามข่าว ยังไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการของผลงานล่าสุดของเขา การรอคอยแบบนี้ทำให้ฉันนึกถึงตอนที่แฟนกลุ่มหนึ่งแปลผลงานที่ชอบแบบไม่เป็นทางการแล้วแชร์กันในวงเล็ก ๆ ความแตกต่างคือการแปลแบบแฟนอาจอ่านเข้าใจได้เร็ว แต่คุณภาพและความถูกต้องเชิงวรรณศิลป์อาจต่างจากฉบับที่ผ่านกระบวนการแปลแบบมืออาชีพอย่างเห็นได้ชัด ฉันเคยเห็นผลงานที่ดังพอจนถูกสำนักพิมพ์ต่างประเทศซื้อลิขสิทธิ์และแปลออกมาเป็นภาษาอังกฤษได้คุณภาพ เทียบได้กับกรณีของ 'Demon Slayer' ที่ความสำเร็จข้ามพรมแดนนำมาซึ่งฉบับแปลและสื่อประกอบอื่น ๆ ส่วนตัวแล้วฉันชอบติดตามช่องทางประกาศของสำนักพิมพ์และนักเขียน เพราะส่วนใหญ่ถ้ามีแผนแปลจริง ๆ ข่าวมักออกจากทางการก่อน แต่จนกว่าจะมีประกาศอย่างเป็นทางการ ผมก็ยังยินดีอ่านงานในฉบับภาษาต้นฉบับและชื่นชมความพยายามของทีมแปลเมื่อมีออกมา แล้วก็รู้สึกตื่นเต้นเสมอเมื่อเห็นงานไทยถูกแปลสู่สายตาสากล — มันให้ความรู้สึกเหมือนเพื่อนรักของเราก้าวไปอยู่บนเวทีโลก

พอได้อ่านฉบับแปลอังกฤษของ 'ยอดหญิงลิขิตสวรรค์' แล้ว ความประทับใจแรกที่โผล่มาคือความลื่นไหลของพล็อตที่ยังคงอยู่แม้ผ่านการแปล โดยรวมแล้ว ฉบับแปลรักษาจังหวะดราม่าและฮิวมั่นของตัวละครได้ค่อนข้างดี ช่วงบทสนทนาเล็กๆ ที่แสดงนิสัยตัวละครยังคงให้รอยยิ้มและเดินเรื่องได้อย่างต่อเนื่อง ต่างจากบางงานแปลที่ทำให้บทพูดกลายเป็นคำอธิบายเยอะเกินไป เหตุการณ์ไคลแมกซ์ที่มีความละเอียดอ่อนถูกถ่ายทอดออกมาให้คนอ่านภาษาอังกฤษเข้าใจโทนได้ชัดเจน ข้อจำกัดมีบ้างตรงการเลือกคำเฉพาะอย่างคำเรียกยศหรือสำเนียงท้องถิ่นที่บางครั้งแปลตรงเกินไปจนรู้สึกห่างจากต้นฉบับเล็กน้อย แต่เมื่อเทียบกับงานแปลระดับเดียวกัน อย่างเช่นฉบับอังกฤษของ 'Heaven Official's Blessing' ที่เน้นการรักษาบทบาทโทนโบราณ ฉบับนี้ทำหน้าที่ดีในด้านการเข้าถึงผู้อ่านสมัยใหม่โดยไม่ทำให้เนื้อหาหนักเกินไป สรุปแล้วฉันเห็นว่าเป็นการแปลที่อ่านสนุก เหมาะกับคนอยากลองงานจีนย้อนยุคโดยไม่ต้องคอยกลับไปดูคำแปลภาษาไทยตลอดเวลา