ผลงานล่าสุดของทศกัน มีฉบับแปลภาษาอังกฤษหรือยัง

ความคาดหวังว่าผลงานของกานต์พิชชาจะมีฉบับแปลภาษาอังกฤษทำให้ฉันมองหาอยู่บ่อย ๆ ด้วยความตื่นเต้นแบบแฟนหนังสือคนหนึ่ง ฉันคิดว่าโดยรวมแล้วผลงานของกานต์พิชชายังไม่เป็นที่รู้จักในวงกว้างในตลาดภาษาอังกฤษ จึงยังไม่มีการตีพิมพ์แปลอย่างเป็นทางการในระดับสากลตามที่เห็นกับนักเขียนบางท่านที่ได้รับการแปลโดยสำนักพิมพ์ต่างประเทศ แต่ก็ไม่ใช่ว่าจะไม่มีร่องรอยอะไรเลย — มักจะมีบทแปลชิ้นสั้น ๆ หรือการสรุปเนื้อหาในบล็อกและฟอรัมของแฟน ๆ ซึ่งช่วยให้คนที่ไม่อ่านภาษาไทยได้สัมผัสกับงานบ้าง ในฐานะแฟนที่ติดตามวงการแปลฉันมีความเห็นว่าโอกาสที่งานจะได้รับการแปลอย่างเป็นทางการขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง เช่น ความพร้อมของสำนักพิมพ์ที่จะซื้อสิทธิ์ ตลาดผู้อ่านเป้าหมาย และความร่วมมือระหว่างผู้แปลกับผู้ถือลิขสิทธิ์ ถ้าเจ้าของผลงานหรือสำนักพิมพ์ไทยผลักดันและมีตัวแทนในต่างประเทศ งานของกานต์พิชชาก็มีโอกาสถูกพบเจอและแปลเป็นทางการได้ ถ้าจะสรุปความรู้สึกแบบแฟน ๆ ที่อยากอ่าน ฉันมองว่ายังต้องใช้ความพยายามเล็กน้อยในการค้นหาบทแปลที่มีอยู่แล้วหรือรอติดตามประกาศจากสำนักพิมพ์ แต่การได้อ่านสักชิ้นแปลจากมือคนอ่านที่ตั้งใจแปลก็ยังให้ความสุขแบบหนึ่งเหมือนกัน

รพินทรนาถ ฐากูรเป็นนักเขียนชาวอินเดียที่ผลงานโด่งดังไปทั่วโลก งานของเขาหลายเล่มถูกแปลเป็นภาษาไทยและได้รับความนิยมไม่น้อยเลยนะ อย่าง 'คีตาญชลี' เป็นผลงานชิ้นสำคัญที่พูดถึงความรักต่อพระเจ้าในรูปแบบบทกวี ส่วน 'บ้านและโลก' ก็เป็นนวนิยายที่สะท้อนปัญหาสังคมอินเดียในช่วงยุคอาณานิคม อีกเล่มที่ห้ามพลาดคือ 'จดหมายของคนบ้า' ซึ่งเป็นรวมเรื่องสั้นที่ลึกซึ้งและเข้าใจมนุษย์อย่างแท้จริง สำนวนแปลของนักแปลไทยหลายท่านก็ทำออกมาได้ลื่นไหลและสื่ออารมณ์ของฐากูรได้ดีเลยล่ะ

ยอมรับเลยว่าติดตามเรื่องนี้แบบคลุกวงในพอสมควร และจากที่อ่าน ๆ มาหลายเดือน เห็นได้ชัดว่า ณ ตอนนี้ยังไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษแบบมีลิขสิทธิ์ออกวางจำหน่าย ผมเจอการแปลโดยแฟน ๆ ที่กระจายอยู่ตามฟอรัมและแชทกลุ่ม ซึ่งคุณภาพกับความต่อเนื่องต่างกันไป บางคนแปลดีมากจนแทบลืมภาษาเดิม แต่บางชุดก็แปลแบบตรงตัวจนอารมณ์หายไป ช่วงที่ผมติดตามครั้งแรกก็ย้อนนึกถึงตอนที่แฟน ๆ แปล 'Mushoku Tensei' ในยุคแรก ๆ ความรู้สึกคล้ายกัน—อารมณ์ดี แต่ก็ต้องรับทราบความเสี่ยงเรื่องลิขสิทธิ์ ถ้ารอเวอร์ชันทางการอยากแนะนำให้ติดตามประกาศจากสำนักพิมพ์ใหญ่หรือหน้าเพจของผู้แต่ง สุดท้ายนี้ ถ้าความหมายของคำว่า "มีฉบับภาษาอังกฤษ" หมายถึงการแปลแบบแฟนเมด ก็มีอยู่บ้าง แต่ถ้าหมายถึงแปลอย่างเป็นทางการและวางขายในร้านหนังสือหรือสโตร์หลัก ก็ยังไม่เห็นสัญญาณชัดเจน จึงเลือกอ่านแบบระมัดระวังและชื่นชมความตั้งใจของแฟน ๆ ที่แบ่งปันงานให้กันมากกว่า

หัวใจยังคงกระตุกทุกครั้งที่เห็นชื่อ 'นันทขว้าง' บนปกหนังสือ ฉันเป็นคนที่ชอบตามผลงานไทยนอกกระแสอย่างไม่ยอมแพ้ และเมื่อพูดถึงการแปลเป็นภาษาอังกฤษ เรื่องนี้มีหลายชั้นให้คุย แถวๆ ที่ฉันอยู่ ยังไม่เห็นฉบับแปลภาษาอังกฤษที่วางขายอย่างเป็นทางการสำหรับผลงานของ 'นันทขว้าง' เวอร์ชันจัดพิมพ์ใหญ่ๆ ในร้านหนังสือต่างประเทศหรือบนเว็บไซต์ร้านหนังสือสากล แต่ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีใครพยายามแปลเลย — บ่อยครั้งที่งานแนวนี้อาจถูกนำไปแปลในรูปแบบบทความสั้น ๆ ให้คัดย่ออ่านในนิตยสารวรรณกรรม หรืองานเทศกาลวรรณกรรมที่เชิญนักเขียนไปเสนอผลงาน ฉันเคยเห็นชิ้นสั้นๆ ของนักเขียนไทยบางคนโผล่ในคอลเลกชันรวมเรื่องสั้นต่างประเทศ แต่สำหรับนิยายยาวหรือคอลเลกชันใหญ่ของ 'นันทขว้าง' ดูเหมือนยังไม่มีการแปลฉบับสมบูรณ์ที่เป็นที่รู้จักกว้าง ในฐานะแฟน ฉันรู้สึกทั้งตื่นเต้นและอดทน — ตื่นเต้นเพราะโอกาสที่งานคุณภาพจะขยายไปสู่ผู้อ่านต่างภาษาเป็นไปได้เสมอ แต่ก็ต้องอดทนเพราะขั้นตอนการขายลิขสิทธิ์และแปลใช้เวลานาน หากใครอยากอ่านเป็นอังกฤษตอนนี้ อาจต้องพึ่งบทแปลสั้น ๆ งานเทศกาล หรือแปลแบบแฟนเมด ซึ่งควรระวังเรื่องลิขสิทธิ์ด้วย เสน่ห์ของงานของ 'นันทขว้าง' ยังคงรอวันที่จะได้เล่าให้คนต่างชาติฟังอย่างเป็นทางการต่อไป

การที่มีคนถามถึงฉบับแปลภาษาอังกฤษของ 'ทศพิษราชธรรม' ทำให้ผมรู้สึกอยากอธิบายแบบละเอียด เพราะเรื่องนี้ไม่ใช่หนังสือที่มีการแปลอย่างแพร่หลายเหมือนนิยายดังระดับโลก ผมพบว่า ณ ปัจจุบันยังไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการที่วางขายทั่วไป ถ้ามีการแปลมักจะเป็นชิ้นส่วนสั้น ๆ ในบทความวิชาการ หรืองานวิจัยนิสิต นักศึกษา มากกว่าการตีพิมพ์เป็นหนังสือเล่มเดียวเต็ม ๆ การแปลงานประเภทนี้ต้องการผู้แปลที่เข้าใจภาษาและบริบทโบราณของไทย จึงไม่ค่อยมีโครงการแปลเชิงพาณิชย์เกิดขึ้นบ่อยนัก ด้วยเหตุนี้ ถ้าใครอยากอ่านเป็นภาษาอังกฤษจริง ๆ อาจต้องพึ่งงานแปลชิ้นย่อยหรือคำอธิบายในบทความ และอ่านประกอบกับฉบับภาษาไทยพร้อมคำอธิบายประกอบ ซึ่งแม้จะไม่สะดวก แต่เป็นช่องทางที่พบได้บ่อยที่สุดเท่าที่ผมเห็น

ฉันมองเรื่องนี้ในเชิงการตีความของงานแปลก่อนเป็นอันดับแรก เพราะมักมีความแตกต่างระหว่าง 'ฉบับแปล' กับ 'ฉบับต้นฉบับ' ที่คนสับสนกันบ่อยๆ เมื่อพูดถึงงานแปลของ ปนัดดา ดิศกุล โดยทั่วไปสิ่งที่ควรเข้าใจคือ: ส่วนใหญ่นักแปลทำงานแปลจากภาษาต้นฉบับมาเป็นภาษาไทย ซึ่งหมายความว่า 'ฉบับที่มีคำว่าแปลโดย ปนัดดา' มักเป็นฉบับภาษาไทย ไม่ใช่ฉบับภาษาอังกฤษ ดังนั้นถาคำถามคือ "มีฉบับภาษาอังกฤษของงานแปลของเธอหรือไม่" คำตอบสั้นๆ ที่ฉันให้คือ: โดยปกติแล้วไม่มีการแปลกลับจากฉบับภาษาไทยเป็นภาษาอังกฤษโดยนักแปลคนเดิม แต่สิ่งที่มักเกิดขึ้นคือ ถ้างานที่เธอแปลมีต้นฉบับเป็นภาษาต่างประเทศ (เช่น ญี่ปุ่น ฝรั่งเศส ฯลฯ) หลายครั้งต้นฉบับนั้นเองอาจมีฉบับภาษาอังกฤษอยู่แล้ว (แปลโดยสำนักพิมพ์ต่างประเทศ) ฉะนั้นผู้อ่านภาษาอังกฤษอาจเข้าถึงผลงานต้นฉบับได้จากฉบับภาษาอังกฤษ แต่ไม่ใช่ฉบับที่เป็นงานแปลของ ปนัดดา อีกมุมที่ฉันนึกถึงคือกรณีที่นักเขียนไทยถูกแปลเป็นภาษาต่างประเทศ: นั่นเป็นขั้นตอนที่ต่างกันและมีน้อยกว่าอยู่ดี ถ้าปนัดดาเคยแปลผลงานจากนักเขียนไทยเป็นภาษาอื่น ใครจะเป็นผู้แปลเป็นอังกฤษนั้นขึ้นกับการจัดการสิทธิ์และสำนักพิมพ์ของต่างประเทศ ไม่ได้หมายความว่าเธอจะเป็นผู้แปลฉบับอังกฤษเสมอไป ดังนั้นถ้าเป้าหมายคือการอ่านงานเดียวกันในภาษาอังกฤษ ให้มองหาว่า ‘‘ต้นฉบับ’’ ของงานนั้นมีการตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษหรือไม่ มากกว่าตามหาฉบับที่มีชื่อผู้แปลไทยเดียวกัน สรุปสั้นๆ ในแบบที่ฉันชอบคิดแบบแฟนอ่าน: งานแปลที่มีชื่อนักแปลไทยมักเป็นฉบับภาษาไทย หากอยากอ่านเป็นอังกฤษ ต้องดูว่าต้นฉบับมีฉบับแปลภาษาอังกฤษหรือไม่ แต่ฉบับที่เป็นงานแปลโดย ปนัดดา เองถูกแปลกลับเป็นอังกฤษโดยทั่วไปไม่ค่อยเกิดขึ้น นี่เป็นเรื่องของสิทธิ์และตลาดมากกว่าความเป็นไปไม่ได้ทางภาษา

แฟนพันธุ์แท้วรรณกรรมไทยมักจะเจอคำถามนี้บ่อย ๆ และผมก็เป็นหนึ่งในนั้นที่ชอบขุดเรื่องแบบนี้เอง: โดยรวมแล้ว ผลงานของ 'เสกสรรค์ ประเสริฐกุล' ยังไม่เป็นที่รู้จักในฐานะงานแปลภาษาอังกฤษอย่างกว้างขวาง ผมมองว่ามีสองเหตุผลใหญ่สั้น ๆ ที่อธิบายปรากฏการณ์นี้ได้: ประการแรก แนวทางและบริบทของงานเขาเป็นงานที่ฝังตัวลึกในบริบทสังคมไทย ทำให้การแปลต้องการคนแปลที่เข้าใจบริบทท้องถิ่นอย่างลึกซึ้ง ประการที่สอง ตลาดหนังสือภาษาอังกฤษสำหรับงานแปลจากไทยยังค่อนข้างจำกัดเมื่อเทียบกับภาษาอื่น ๆ แม้จะมีกรณีความสำเร็จอย่าง 'Sightseeing' ของ 'Rattawut Lapcharoensap' ที่พิสูจน์ว่าเป็นไปได้ แต่ก็เป็นข้อยกเว้นมากกว่าจะเป็นกฎ อย่างไรก็ตาม ผมเองเห็นความหวังเล็ก ๆ จากแง่มุมของบทความวิชาการหรือรวมเล่มธีสิสที่แปลตอนสั้น ๆ ไปลงวารสารต่างประเทศเป็นครั้งคราว ซึ่งหมายความว่าอาจมีชิ้นส่วนของงานของเขาในรูปแบบแปลที่หาได้ยาก แต่ยังไม่มีฉบับสมบูรณ์ที่วางจำหน่ายในตลาดใหญ่ ถ้าชอบสไตล์การอ่านเชิงท้องถิ่นและอยากเห็นงานไทยในเวทีสากล สิ่งที่น่าสนใจคือติดตามรายชื่อบรรณาธิการหรือสำนักพิมพ์ที่นำงานไทยขึ้นสู่ภาษาอังกฤษ แล้วเก็บเป็นความหวังว่าผลงานของเขาจะได้โอกาสแบบเดียวกันในอนาคต

เอาจริงๆแล้ว ถ้ามองจากภาพรวมในวงการแปลผลงานเอเชียและไทย ผลงานที่มีชื่อน่ารักแบบ 'รักยิ้มของเธอ' มักเจอได้ในสองรูปแบบ: แบบที่มีลิขสิทธิ์แปลอย่างเป็นทางการกับแบบที่เป็นแฟนแปลที่กระจายบนอินเทอร์เน็ต เท่าที่ติดตามมา ยังไม่มีประกาศการออกฉบับภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการจากสำนักพิมพ์ใหญ่อังกฤษหรือสตูดิโอที่นำงานไปแปลจัดจำหน่าย แต่ก็มีความเป็นไปได้สูงว่าอาจมีแฟนๆ ทำการแปลไม่เป็นทางการเพื่อให้คนที่ไม่เก่งภาษาไทยได้สัมผัสเนื้อหาโดยเฉพาะถ้าเรื่องนั้นดังหรือมีฐานแฟนแน่นขึ้นเรื่อยๆ โดยปกติแล้วเมื่อผลงานภาษาไทยได้รับความสนใจจากต่างประเทศ จะมีคนแปลแบบสมัครใจลงบนบล็อก ฟอรั่ม หรือกลุ่มโซเชียลเพื่อแชร์ความชอบ แต่วิธีนี้มักมีความเสี่ยงเรื่องลิขสิทธิ์และคุณภาพการแปลอาจแตกต่างกันไป ถ้าใครอยากอ่านเวอร์ชันภาษาอังกฤษอย่างถูกต้องและรักษาสิทธิ์ผู้เขียน สิ่งที่ดีที่สุดคือรอประกาศลิขสิทธิ์จากสำนักพิมพ์หรือผู้ถือสิทธิ์ ซึ่งถ้าเกิดขึ้นจริงก็มักจะมีการเผยแพร่ข่าวผ่านเพจของผู้เขียนหรือช่องทางของสำนักพิมพ์ ส่วนทางเลือกชั่วคราวที่ปลอดภัยกว่าคืออ่านรีวิวหรือสรุปเนื้อหาเป็นภาษาอังกฤษจากบล็อกที่ได้รับอนุญาตหรือบทวิจารณ์ในแม็กกาซีนออนไลน์แทน ท้ายที่สุด ถ้าความปรารถนาจะได้อ่าน 'รักยิ้มของเธอ' เป็นภาษาอังกฤษแรงพอ แรงสนับสนุนจากแฟนคลับมีพลังเปลี่ยนแปลงจริงๆ ในอดีตหลายงานที่เริ่มเป็นเสียงเรียกร้องในชุมชนแฟนๆ ก็ถูกสำนักพิมพ์ต่างประเทศซื้อลิขสิทธิ์ไปแปลจนได้อ่านกันในเวอร์ชันทางการ การสนับสนุนงานต้นฉบับไม่ว่าจะเป็นการซื้อเล่ม การรีวิว หรือการคอมเมนต์เชิงบวกบนโซเชียลช่วยให้เรื่องมีโอกาสเติบโตและถูกมองเห็นจากผู้จัดจำหน่ายต่างชาติมากขึ้น สรุปก็คือ ตอนนี้ยังไม่มีเวอร์ชันภาษาอังกฤษที่เป็นทางการแพร่หลาย แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีในอนาคต — มันขึ้นกับความนิยมและการสนับสนุนของเราเอง เห็นแล้วอยากเห็นเธอยิ้มในอีกภาษาหนึ่งด้วยความอบอุ่นใจเหมือนกัน

หลายคนคงสงสัยว่างานของ วันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ถูกแปลเป็นภาษาอังกฤษหรือยัง และผมอยากเล่าในมุมของแฟนรุ่นใหม่ที่ตื่นเต้นกับการค้นพบงานวรรณกรรมไทยให้คนต่างชาติอ่าน เท่าที่ติดตามมานานพอสมควร ยังไม่มีการแปลเชิงพาณิชย์แบบรวมเล่มของ 'คอลเล็กชันเรื่องสั้น' หรือผลงานชิ้นสำคัญทั้งหมดออกมาเป็นภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการ สิ่งที่เจอได้บ่อยกว่าคือบทแปลสั้น ๆ ที่แชร์กันในฟอรัมวรรณกรรมหรือการแปลโดยแฟนๆ ซึ่งมักจะช่วยเปิดประตูให้ผู้ไม่สามารถอ่านภาษาไทยได้เข้าใจภาพรวมของสำนวนและธีมของผู้เขียนได้พอสมควร ความรู้สึกส่วนตัวคือโอกาสยังมีอีกมากสำหรับการแปลอย่างเป็นทางการ—งานของเขามีสไตล์ที่ชัดและโทนที่น่าสนใจพอจะดึงความสนใจจากนักอ่านต่างชาติ แค่หวังว่าจะมีสำนักพิมพ์หรือบรรณาธิการที่กล้าลงทุนพาเรื่องเหล่านี้ออกสู่ตลาดนานาชาติ เพราะเมื่อถึงวันนั้น คนอ่านต่างประเทศจะได้สัมผัสมุมมองที่สดใหม่จากวรรณกรรมไทยจริง ๆ