ผลงานของกานต์พิชชา มีฉบับแปลภาษาอังกฤษหรือยัง?

แฟนๆ ที่ตามผลงานของทศกันน่าจะรู้สึกกระสับกระส่ายอยู่บ้างในช่วงนี้ แต่สรุปตรง ๆ ก็คือ ณ เวลาที่ฉันตามข่าว ยังไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการของผลงานล่าสุดของเขา การรอคอยแบบนี้ทำให้ฉันนึกถึงตอนที่แฟนกลุ่มหนึ่งแปลผลงานที่ชอบแบบไม่เป็นทางการแล้วแชร์กันในวงเล็ก ๆ ความแตกต่างคือการแปลแบบแฟนอาจอ่านเข้าใจได้เร็ว แต่คุณภาพและความถูกต้องเชิงวรรณศิลป์อาจต่างจากฉบับที่ผ่านกระบวนการแปลแบบมืออาชีพอย่างเห็นได้ชัด ฉันเคยเห็นผลงานที่ดังพอจนถูกสำนักพิมพ์ต่างประเทศซื้อลิขสิทธิ์และแปลออกมาเป็นภาษาอังกฤษได้คุณภาพ เทียบได้กับกรณีของ 'Demon Slayer' ที่ความสำเร็จข้ามพรมแดนนำมาซึ่งฉบับแปลและสื่อประกอบอื่น ๆ ส่วนตัวแล้วฉันชอบติดตามช่องทางประกาศของสำนักพิมพ์และนักเขียน เพราะส่วนใหญ่ถ้ามีแผนแปลจริง ๆ ข่าวมักออกจากทางการก่อน แต่จนกว่าจะมีประกาศอย่างเป็นทางการ ผมก็ยังยินดีอ่านงานในฉบับภาษาต้นฉบับและชื่นชมความพยายามของทีมแปลเมื่อมีออกมา แล้วก็รู้สึกตื่นเต้นเสมอเมื่อเห็นงานไทยถูกแปลสู่สายตาสากล — มันให้ความรู้สึกเหมือนเพื่อนรักของเราก้าวไปอยู่บนเวทีโลก

น่าสนใจว่าชื่อนักเขียนคนนี้มักถูกพูดถึงในวงคนอ่านกลุ่มเล็ก ๆ แต่เท่าที่รู้ ยังไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการที่วางจำหน่ายเชิงพาณิชย์สำหรับนิยายทั้งหมดของ ช มัย ภร แสง กระจ่าง ผลงานของเธอได้รับความสนใจในแวดวงนักอ่านภาษาไทยและนักวิชาการวรรณกรรม บางเรื่องถูกหยิบยกมาพูดถึงในบทความภาษาอังกฤษหรือการสัมมนาทางวิชาการ แต่การแปลเป็นหนังสือภาษาอังกฤษฉบับสมบูรณ์ที่จัดจำหน่ายทั่วไปยังค่อนข้างหายากและถ้าเคยมี ก็มักจะเป็นการตีพิมพ์แบบจำกัดหรือการรวมบทแปลในคอลเล็กชันบทความมากกว่าจะเป็นนิยายเล่มเดียวที่แปลจบทั้งเล่ม โดยทั่วไปแล้ว ตลาดการแปลวรรณกรรมไทยเป็นตลาดเฉพาะกลุ่มและการเลือกแปลมักพิจารณาจากความน่าสนใจในระดับนานาชาติ ความเป็นเอกลักษณ์ของเรื่อง และความคุ้มค่าทางธุรกิจ งานเขียนที่มีธีมสากลหรือได้รับรางวัลมักมีโอกาสถูกแปลมากกว่า ผลงานที่มีโทนภาษาพื้นถิ่นหรืออ้างอิงวัฒนธรรมเฉพาะท้องถิ่นลึก ๆ จะต้องการผู้แปลที่เข้าใจบริบทอย่างละเอียดและบางครั้งต้องใช้บรรณาธิการร่วมเพื่อถ่ายทอดอารมณ์และน้ำเสียงได้อย่างกลมกลืน จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมบางนักเขียนชั้นเยี่ยมในประเทศยังไม่ปรากฏเป็นฉบับแปลกว้างขวางในตลาดสากล มุมมองส่วนตัวของฉันคือถ้าผลงานของ ช มัย ภร แสง กระจ่าง ได้รับการแปลเป็นภาษาอังกฤษ มันน่าจะได้รับการต้อนรับจากกลุ่มผู้อ่านที่ชื่นชอบวรรณกรรมจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เพราะสไตล์การเขียนของเธอมักให้ความรู้สึกเป็นรายบุคคลและรายละเอียดของสังคมไทยที่น่าสนใจ อย่างไรก็ตาม การแปลต้องรักษาน้ำเสียงและเนื้อหาเฉพาะตัวนั้นไว้ให้ได้ ไม่เช่นนั้นเสน่ห์บางอย่างอาจหายไป ฉันเองเคยอ่านบทความวิชาการและการตีความบางส่วนที่แปลเป็นภาษาอังกฤษ ซึ่งช่วยให้เข้าใจมิติของงานเขียนได้ดีขึ้นแต่ก็ยังคงอยากเห็นนิยายทั้งเล่มถูกแปลอย่างเป็นทางการ โดยสรุปแล้ว โอกาสที่ผลงานของเธอจะมีฉบับแปลภาษาอังกฤษในอนาคตยังเปิดกว้างและน่าติดตาม เสียงเรียกร้องจากผู้อ่านสากลและความร่วมมือของสำนักพิมพ์ระหว่างประเทศอาจทำให้เกิดฉบับแปลได้ในสักวันหนึ่ง ฉันหวังว่าจะได้อ่านนิยายแปลที่รักษาความเป็นต้นฉบับของเธอไว้ เพราะคิดว่านิยายเหล่านั้นมีพลังที่จะเชื่อมผู้คนข้ามวัฒนธรรมได้ดี และนั่นทำให้ใจฉันตื่นเต้นทุกครั้งเมื่อคิดถึงความเป็นไปได้นั้น

ความประทับใจแรกที่ติดตาคือเมื่อได้เปิดอ่านงานของกานต์พิชชาแล้วรู้สึกเหมือนเจอบทเพลงที่กำลังเล่นอยู่ในหัว—ทุกฉากมันมีจังหวะและกลิ่นอายเฉพาะตัวของผู้เขียน สไตล์การเล่าเรื่องของฉันมักชอบอะไรที่เรียบง่ายแต่ซ่อนไอเดียชวนคิดอยู่ใต้ผิว กานต์พิชชาเขียนตัวละครที่เป็นมนุษย์จริง ๆ ไม่ได้เป็นแค่พร็อพให้เนื้อเรื่องเดินไป ตัวละครมักมีความไม่แน่นอน มีมุมมองขัดแย้งกันเอง ทำให้ฉากธรรมดากลายเป็นฉากที่คนอ่านพูดถึงกันในกลุ่มเพื่อน ตั้งแต่บทสนทนาเล็ก ๆ ที่ทำให้อยากย้อนอ่านซ้ำ ไปจนถึงฉากที่ทำให้คิดถึงบ้านหรือความสัมพันธ์เก่า ๆ ชุมชนออนไลน์บน 'fictionlog' เป็นที่ที่ฉันเห็นคนพูดถึงงานของกานต์พิชชาเยอะสุด — บางคนชอบตรงการใช้คำ บางคนชอบตรงการคุมโทนอารมณ์ ฉันเองชอบวิธีที่งานของเธอเชื่อมความเป็นสากลเข้ากับบริบทไทย ทำให้คนอ่านรู้สึกว่ามันทั้งทันสมัยและใกล้ตัว อยากแนะนำให้ลองอ่านแบบใจว่าง ๆ แล้วค่อย ๆ ซึมซับ เพราะหลายฉากจะค่อย ๆ นั่งอยู่ในหัวคุณทิ้งความอบอุ่นแบบเงียบ ๆ เอาไว้

ยอมรับเลยว่าติดตามเรื่องนี้แบบคลุกวงในพอสมควร และจากที่อ่าน ๆ มาหลายเดือน เห็นได้ชัดว่า ณ ตอนนี้ยังไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษแบบมีลิขสิทธิ์ออกวางจำหน่าย ผมเจอการแปลโดยแฟน ๆ ที่กระจายอยู่ตามฟอรัมและแชทกลุ่ม ซึ่งคุณภาพกับความต่อเนื่องต่างกันไป บางคนแปลดีมากจนแทบลืมภาษาเดิม แต่บางชุดก็แปลแบบตรงตัวจนอารมณ์หายไป ช่วงที่ผมติดตามครั้งแรกก็ย้อนนึกถึงตอนที่แฟน ๆ แปล 'Mushoku Tensei' ในยุคแรก ๆ ความรู้สึกคล้ายกัน—อารมณ์ดี แต่ก็ต้องรับทราบความเสี่ยงเรื่องลิขสิทธิ์ ถ้ารอเวอร์ชันทางการอยากแนะนำให้ติดตามประกาศจากสำนักพิมพ์ใหญ่หรือหน้าเพจของผู้แต่ง สุดท้ายนี้ ถ้าความหมายของคำว่า "มีฉบับภาษาอังกฤษ" หมายถึงการแปลแบบแฟนเมด ก็มีอยู่บ้าง แต่ถ้าหมายถึงแปลอย่างเป็นทางการและวางขายในร้านหนังสือหรือสโตร์หลัก ก็ยังไม่เห็นสัญญาณชัดเจน จึงเลือกอ่านแบบระมัดระวังและชื่นชมความตั้งใจของแฟน ๆ ที่แบ่งปันงานให้กันมากกว่า

เพลงธีมของ 'กานต์พิชชา' ติดหูจนกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการคุยกันในกลุ่มเพื่อนหลายครั้ง, ฉันเลยชอบนั่งวิเคราะห์ว่าทำไมเพลงนี้ถึงโดนใจคนทั่วไป สำหรับฉัน เพลงหลักมักเป็นตัวแทนอารมณ์ของเรื่อง — เมโลดี้เรียบๆ ผสมกับเครื่องสายบางเบา ทำให้ฉากสำคัญมีน้ำหนักขึ้นโดยไม่ต้องพูดมาก ฉากที่เพลงนี้ดังขึ้นจะกลายเป็นมุมน้ำตาของแฟนละคร เพราะท่อนฮุกที่ยกขึ้นมานั้นจับใจง่ายจนคนร้องตามได้ แม้ว่าจะไม่ได้เป็นบทเพลงที่ซับซ้อน แต่ความเรียบจริงกลับสร้างความทรงจำได้ดีกว่า นอกจากธีมหลัก ยังมีเพลงบัลลาดซัพพอร์ตฉากรักและเพลงจังหวะกลางๆ ที่ขึ้นในตอนจบ ซึ่งแต่ละชิ้นถูกหยิบไปคัฟเวอร์บนโซเชียลเยอะ — ฉันเห็นคนนำไปทำเวอร์ชันอคูสติกหรือรีมิกซ์จนเพลงมีชีวิตใหม่ การที่แฟนๆ เอาเพลงไปต่อยอดแบบนี้แหละคือเครื่องยืนยันว่า OST ของ 'กานต์พิชชา' กลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการดูที่มากกว่าตัวซีรีส์เอง

ข้อมูลเกี่ยวกับสำนักพิมพ์ที่กานต์พิชชาร่วมงานมักกระจายอยู่ตามช่องทางหลากหลายไม่ใช่แค่รูปแบบเดียวเท่านั้น จากมุมมองของคนที่ติดตามงานเขียนและงานแปลในวงการวรรณกรรมไทย ผมเห็นว่าเธอมีผลงานทั้งที่เข้ากับสำนักพิมพ์เชิงพาณิชย์ที่ตีพิมพ์หนังสือกระดาษแบบฉบับขายทั่วไปและกับสำนักพิมพ์อิสระที่เน้นงานทดลองหรือรวมเล่มรวมเรื่องสั้น งานบางชิ้นยังเคยไปโผล่ในคอลเล็กชันของนิตยสารวรรณกรรมและรวมเล่มรวมเรื่องที่จัดโดยบรรณาธิการร่วม อีกส่วนหนึ่งคือการลงรูปแบบดิจิทัล—อีบุ๊กหรือแพลตฟอร์มอ่านออนไลน์ซึ่งให้ความยืดหยุ่นในการตีพิมพ์และปรับเนื้อหาให้เข้ากับผู้อ่านกลุ่มเฉพาะ การร่วมงานแบบที่ผมคิดว่าน่าสนใจคือการมีส่วนร่วมในโปรเจกต์ข้ามสำนักพิมพ์ เช่น ไปร่วมเขียนตอนพิเศษในอีกรายการหนึ่งหรือทำงานเป็นผู้เขียนรับเชิญในรวมเล่มที่มีหลายคน ผลงานแนวนี้มักทำให้ชื่อเธอไปโผล่กับแบรนด์สำนักพิมพ์หลากหลาย ทำให้แฟนๆ ตามเก็บงานได้สนุกและเห็นพัฒนาการการเขียนของเธอในบริบทต่างๆ โดยรวมแล้วความหลากหลายของช่องทางการตีพิมพ์สะท้อนถึงความยืดหยุ่นของเธอในการทำงาน เข้ากับทั้งตลาดใหญ่และพื้นที่ทดลอง และนั่นคือเหตุผลที่ผมชอบจับจ้องผลงานของเธอเสมอ—เพราะไม่มีรูปแบบเดียวที่ผลงานจะออกมาเสมอไป

ฉันมองเรื่องนี้ในเชิงการตีความของงานแปลก่อนเป็นอันดับแรก เพราะมักมีความแตกต่างระหว่าง 'ฉบับแปล' กับ 'ฉบับต้นฉบับ' ที่คนสับสนกันบ่อยๆ เมื่อพูดถึงงานแปลของ ปนัดดา ดิศกุล โดยทั่วไปสิ่งที่ควรเข้าใจคือ: ส่วนใหญ่นักแปลทำงานแปลจากภาษาต้นฉบับมาเป็นภาษาไทย ซึ่งหมายความว่า 'ฉบับที่มีคำว่าแปลโดย ปนัดดา' มักเป็นฉบับภาษาไทย ไม่ใช่ฉบับภาษาอังกฤษ ดังนั้นถาคำถามคือ "มีฉบับภาษาอังกฤษของงานแปลของเธอหรือไม่" คำตอบสั้นๆ ที่ฉันให้คือ: โดยปกติแล้วไม่มีการแปลกลับจากฉบับภาษาไทยเป็นภาษาอังกฤษโดยนักแปลคนเดิม แต่สิ่งที่มักเกิดขึ้นคือ ถ้างานที่เธอแปลมีต้นฉบับเป็นภาษาต่างประเทศ (เช่น ญี่ปุ่น ฝรั่งเศส ฯลฯ) หลายครั้งต้นฉบับนั้นเองอาจมีฉบับภาษาอังกฤษอยู่แล้ว (แปลโดยสำนักพิมพ์ต่างประเทศ) ฉะนั้นผู้อ่านภาษาอังกฤษอาจเข้าถึงผลงานต้นฉบับได้จากฉบับภาษาอังกฤษ แต่ไม่ใช่ฉบับที่เป็นงานแปลของ ปนัดดา อีกมุมที่ฉันนึกถึงคือกรณีที่นักเขียนไทยถูกแปลเป็นภาษาต่างประเทศ: นั่นเป็นขั้นตอนที่ต่างกันและมีน้อยกว่าอยู่ดี ถ้าปนัดดาเคยแปลผลงานจากนักเขียนไทยเป็นภาษาอื่น ใครจะเป็นผู้แปลเป็นอังกฤษนั้นขึ้นกับการจัดการสิทธิ์และสำนักพิมพ์ของต่างประเทศ ไม่ได้หมายความว่าเธอจะเป็นผู้แปลฉบับอังกฤษเสมอไป ดังนั้นถ้าเป้าหมายคือการอ่านงานเดียวกันในภาษาอังกฤษ ให้มองหาว่า ‘‘ต้นฉบับ’’ ของงานนั้นมีการตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษหรือไม่ มากกว่าตามหาฉบับที่มีชื่อผู้แปลไทยเดียวกัน สรุปสั้นๆ ในแบบที่ฉันชอบคิดแบบแฟนอ่าน: งานแปลที่มีชื่อนักแปลไทยมักเป็นฉบับภาษาไทย หากอยากอ่านเป็นอังกฤษ ต้องดูว่าต้นฉบับมีฉบับแปลภาษาอังกฤษหรือไม่ แต่ฉบับที่เป็นงานแปลโดย ปนัดดา เองถูกแปลกลับเป็นอังกฤษโดยทั่วไปไม่ค่อยเกิดขึ้น นี่เป็นเรื่องของสิทธิ์และตลาดมากกว่าความเป็นไปไม่ได้ทางภาษา

หัวใจยังคงกระตุกทุกครั้งที่เห็นชื่อ 'นันทขว้าง' บนปกหนังสือ ฉันเป็นคนที่ชอบตามผลงานไทยนอกกระแสอย่างไม่ยอมแพ้ และเมื่อพูดถึงการแปลเป็นภาษาอังกฤษ เรื่องนี้มีหลายชั้นให้คุย แถวๆ ที่ฉันอยู่ ยังไม่เห็นฉบับแปลภาษาอังกฤษที่วางขายอย่างเป็นทางการสำหรับผลงานของ 'นันทขว้าง' เวอร์ชันจัดพิมพ์ใหญ่ๆ ในร้านหนังสือต่างประเทศหรือบนเว็บไซต์ร้านหนังสือสากล แต่ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีใครพยายามแปลเลย — บ่อยครั้งที่งานแนวนี้อาจถูกนำไปแปลในรูปแบบบทความสั้น ๆ ให้คัดย่ออ่านในนิตยสารวรรณกรรม หรืองานเทศกาลวรรณกรรมที่เชิญนักเขียนไปเสนอผลงาน ฉันเคยเห็นชิ้นสั้นๆ ของนักเขียนไทยบางคนโผล่ในคอลเลกชันรวมเรื่องสั้นต่างประเทศ แต่สำหรับนิยายยาวหรือคอลเลกชันใหญ่ของ 'นันทขว้าง' ดูเหมือนยังไม่มีการแปลฉบับสมบูรณ์ที่เป็นที่รู้จักกว้าง ในฐานะแฟน ฉันรู้สึกทั้งตื่นเต้นและอดทน — ตื่นเต้นเพราะโอกาสที่งานคุณภาพจะขยายไปสู่ผู้อ่านต่างภาษาเป็นไปได้เสมอ แต่ก็ต้องอดทนเพราะขั้นตอนการขายลิขสิทธิ์และแปลใช้เวลานาน หากใครอยากอ่านเป็นอังกฤษตอนนี้ อาจต้องพึ่งบทแปลสั้น ๆ งานเทศกาล หรือแปลแบบแฟนเมด ซึ่งควรระวังเรื่องลิขสิทธิ์ด้วย เสน่ห์ของงานของ 'นันทขว้าง' ยังคงรอวันที่จะได้เล่าให้คนต่างชาติฟังอย่างเป็นทางการต่อไป

เคยสงสัยไหมว่างานของพูนพิศมัย ดิศกุลจะมีโอกาสลอยลำสู่ผู้อ่านต่างชาติเยอะแค่ไหน — สำหรับฉันภาพรวมค่อนข้างชัดเจนว่ายังเป็นกลุ่มเล็ก ๆ ที่เข้าถึงภาษาอังกฤษได้โดยตรง ฉันอ่านงานของเธอมาตั้งแต่ยังวัยรุ่นและรู้สึกว่าเสน่ห์ภาษาและบริบทท้องถิ่นทำให้แปลยาก หากมองในเชิงการตีพิมพ์แบบเป็นทางการ แทบไม่มีหนังสือฉบับแปลเป็นภาษาอังกฤษที่วางขายอย่างแพร่หลาย เห็นบ้างเป็นชิ้นสั้น ๆ ในวารสารวรรณกรรมสองภาษาหรือรวมเล่มบทความศึกษาแบบวิชาการ ซึ่งมักเป็นการแปลบางตอนมากกว่าจะเป็นเล่มทั้งเล่ม ความหวังอยู่ที่โครงการแปลของมหาวิทยาลัยหรือบรรณาธิการอิสระที่สนใจวรรณกรรมไทยโบราณและร่วมสมัย — ถ้ามีแปลเต็มเล่มจริง ๆ ก็มักจะเป็นงานที่มีผู้สนับสนุนจากสถาบันวิชาการหรือเทศกาลวรรณกรรมระหว่างประเทศ มากกว่าการค้าในตลาดหลักแบบหนังสือนิยายสากล

แฟนพันธุ์แท้วรรณกรรมไทยมักจะเจอคำถามนี้บ่อย ๆ และผมก็เป็นหนึ่งในนั้นที่ชอบขุดเรื่องแบบนี้เอง: โดยรวมแล้ว ผลงานของ 'เสกสรรค์ ประเสริฐกุล' ยังไม่เป็นที่รู้จักในฐานะงานแปลภาษาอังกฤษอย่างกว้างขวาง ผมมองว่ามีสองเหตุผลใหญ่สั้น ๆ ที่อธิบายปรากฏการณ์นี้ได้: ประการแรก แนวทางและบริบทของงานเขาเป็นงานที่ฝังตัวลึกในบริบทสังคมไทย ทำให้การแปลต้องการคนแปลที่เข้าใจบริบทท้องถิ่นอย่างลึกซึ้ง ประการที่สอง ตลาดหนังสือภาษาอังกฤษสำหรับงานแปลจากไทยยังค่อนข้างจำกัดเมื่อเทียบกับภาษาอื่น ๆ แม้จะมีกรณีความสำเร็จอย่าง 'Sightseeing' ของ 'Rattawut Lapcharoensap' ที่พิสูจน์ว่าเป็นไปได้ แต่ก็เป็นข้อยกเว้นมากกว่าจะเป็นกฎ อย่างไรก็ตาม ผมเองเห็นความหวังเล็ก ๆ จากแง่มุมของบทความวิชาการหรือรวมเล่มธีสิสที่แปลตอนสั้น ๆ ไปลงวารสารต่างประเทศเป็นครั้งคราว ซึ่งหมายความว่าอาจมีชิ้นส่วนของงานของเขาในรูปแบบแปลที่หาได้ยาก แต่ยังไม่มีฉบับสมบูรณ์ที่วางจำหน่ายในตลาดใหญ่ ถ้าชอบสไตล์การอ่านเชิงท้องถิ่นและอยากเห็นงานไทยในเวทีสากล สิ่งที่น่าสนใจคือติดตามรายชื่อบรรณาธิการหรือสำนักพิมพ์ที่นำงานไทยขึ้นสู่ภาษาอังกฤษ แล้วเก็บเป็นความหวังว่าผลงานของเขาจะได้โอกาสแบบเดียวกันในอนาคต