ผลงานของ เสกสรรค์ ประเสริฐกุล มีฉบับแปลภาษาอังกฤษไหม?

มักจะหาได้ตามร้านหนังสือใหญ่ ๆ ในกรุงเทพและหัวเมืองหลัก ถ้ากำลังมองหาเล่มตีพิมพ์ใหม่ ๆ หรือฉบับที่วางจำหน่ายตามปกติ ผมมักจะเริ่มจากแวะดูชั้นนิยายหรือชั้นวรรณกรรมของร้านอย่าง 'SE-ED' และร้านสโตร์ที่มีสาขากว้าง เพราะบางครั้งสต็อกของร้านใหญ่จะมีทั้งเล่มใหม่และเล่มพิมพ์ซ้ำที่ยังคงวางจำหน่ายอยู่ จากนั้นผมจะเปิดเว็บไซต์ของร้านเหล่านั้นเพื่อเช็กสาขาที่มีสินค้า หรือสั่งออนไลน์ถ้าสาขาใกล้บ้านไม่มีให้เลือก การสั่งออนไลน์มักสะดวกเพราะมีตัวเลือกแบบจัดส่งถึงบ้านและบางครั้งมีโปรโมชั่นที่ช่วยลดราคาได้บ้าง ส่วนถ้าอยากจับของจริงก่อนซื้อ การโทรถามสาขาก่อนเดินทางก็ช่วยได้มาก สำหรับเล่มที่หายากกว่าหรือฉบับเก่าที่ร้านมาตรฐานไม่มีอยู่แล้ว ผมมักจะขยับไปที่ร้านหนังสือมือสอง หรือตลาดหนังสือเก่า เพราะที่นั่นมักมีคนคัดแยกเก็บเล่มที่หมดจากชั้นวางของใหม่และอาจเจอรุ่นพิเศษซ่อนอยู่บ้าง ในมุมประสบการณ์ส่วนตัว การได้เล่มที่หายากจากร้านมือสองมักให้ความรู้สึกพิเศษกว่าแค่สั่งออนไลน์อย่างเดียว

นักอ่านภาษาอังกฤษอาจจะไม่คุ้นกับชื่อแทนไทประเสริฐกุลมากนัก แต่นี่คือมุมมองจากคนที่ตามอ่านงานวรรณกรรมไทยมานาน: ไม่มีผลงานใหญ่ของเขาที่ถูกตีพิมพ์แปลเป็นภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการในระดับสากลเท่าที่ฉันทราบ งานที่ได้รับการแปลเชิงพาณิชย์มักมาจากนักเขียนที่มีการผลักดันจากสำนักพิมพ์ระหว่างประเทศหรือมีรางวัลที่ดึงดูดบรรณาธิการต่างประเทศ ซึ่งในกรณีของแทนไทนั้นยังไม่ปรากฏหลักฐานของการตีพิมพ์ฉบับแปลภาษาอังกฤษจากสำนักพิมพ์ต่างประเทศรายใหญ่ ความรู้สึกส่วนตัวในฐานะคนที่ชอบสำรวจงานแปลกใหม่คือมักเจอแปลไม่เป็นทางการหรือชิ้นสั้นๆ ที่แปลลงในบล็อกส่วนตัว กลุ่มเฟซบุ๊ก และฟอรัมของคนอ่านภาษาไทยที่อยากแชร์ผลงานที่ชื่นชอบ เหล่านี้มักเป็นการแปลโดยอาสาสมัครไม่ใช่ฉบับที่ได้รับสิทธิการแปลอย่างเป็นทางการ ดังนั้นคุณภาพและความต่อเนื่องของการมีผลงานแปลจึงไม่แน่นอน แต่ถาใครอยากอ่านลองมองหาบทความหรือคอลัมน์ที่นักเขียนไทยร่วมลงในนิตยสารสองภาษาหรือสิ่งพิมพ์วิชาการที่แปลบทความสั้นๆ บางครั้งงานแปลชิ้นย่อยอาจโผล่มาที่นั่น มุมมองเชิงปฏิบัติสุดท้ายอย่างที่ฉันเห็นคือแวดวงแปลงานวรรณกรรมไทยยังเติบโตได้อีกมาก ผู้แปลอิสระและสำนักพิมพ์ขนาดเล็กเริ่มสนใจงานที่ยังไม่ถูกแปล แต่การจะเห็นฉบับแปลอย่างเป็นทางการของแทนไทนั้นน่าจะต้องการแรงผลักจากผู้อ่านชุมชนหรือนักแปลที่สนใจจริงจัง ถ้าวันหนึ่งมีการประกาศสิทธิการแปลหรือรวมชิ้นงานเขาในรวมเรื่องสั้นแบบสองภาษา ก็น่าจะเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เสียงจากคนอ่านและนักแปลมีความหมายมากกว่าที่คิด และฉันเองก็ยังคอยติดตามอยู่ว่าจะมีโอกาสได้อ่านงานเขาในเวอร์ชันภาษาอังกฤษที่รักษาโทนและรายละเอียดต้นฉบับไว้อย่างดีหรือไม่

ชื่อของ 'เสกสรรค์ ประเสริฐกุล' ไม่ได้เป็นชื่อที่คนทั่วไปจะพูดถึงทุกวัน แต่ในมุมของคนที่ติดตามวรรณกรรมและงานเขียนสำหรับผู้ใหญ่ ผมเห็นว่าเขามักถูกยกให้เป็นคนที่มีบทบาทเฉพาะทางในวงการ งานของเขามีแนวโน้มไปทางการสะท้อนสังคมและจิตวิทยาตัวละคร มากกว่าจะเป็นงานบันเทิงเชิงพาณิชย์ ซึ่งทำให้ผลงานบางชิ้นกลายเป็นบทอ่านที่คนคิดต่อกันนาน การอ่านงานของเขาทำให้ผมนึกถึงงานเขียนที่ต้องการให้ผู้อ่านคิดต่อ ไม่ใช่แค่ดูจบแล้วลืมไป ความโดดเด่นคือลายมือการเล่าเรื่องที่ละเอียดและการใช้ภาษาในการบรรยายความคิดของตัวละคร ส่วนมากงานของเขาจะถูกพูดถึงในแวดวงนักอ่านกลุ่มเล็กๆ หรือในบทวิจารณ์เชิงลึก มากกว่าจะเป็นรายชื่อในหน้าปกวารสารแมส แต่ถาต้องยกประเภทของผลงานเด่นๆ ก็จะเป็นงานเขียนเชิงวรรณกรรม ทอล์กหรือบทความเชิงวิชาการกับสังคม และงานที่พัวพันกับละครเวทีหรือบทโทรทัศน์ ซึ่งแต่ละชิ้นมักมีคนจดจำสำนวนของผู้เขียนได้แม้จะผ่านเวลานานแล้ว พูดสั้นๆ ว่าเขาเป็นคนที่ผลงานไม่ได้ฉาบฉวย แต่เมื่อได้อ่านจะเห็นฝีมือการจัดวางความคิดและโทนภาษาอย่างชัดเจน งานของเขาจึงเหมาะสำหรับคนที่ชอบตีความและไล่ตามรายละเอียดมากกว่าการเสพเพลินแบบผ่านๆ

ตั้งแต่ครั้งแรกที่เปิดหน้าแรกของหนังสือ รู้สึกได้เลยว่าเสียงบอกเล่าของเขาไม่เหมือนใคร — นั่นทำให้ผมอยากจัดลำดับการอ่านแบบค่อยเป็นค่อยไปเพื่อซึมซับพัฒนาการของงานเล่าเรื่อง ผมมักแนะนำให้เริ่มจากงานสั้นหรือคอลเล็กชันเรื่องสั้นก่อน เพราะงานสั้นมักเป็นหน้าต่างเล็ก ๆ ให้เห็นสไตล์ การใช้ภาษา และอารมณ์ที่เขาถนัด เมื่ออ่านงานสั้นหลายชิ้นติดต่อกัน พอขยับมาเป็นนวนิยายก็จะจับโทนและโครงสร้างได้ง่ายขึ้น นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมผมมักแบ่งการอ่านเป็นสามช่วง: เริ่มต้น—สำรวจ—ลงลึก ในช่วงสำรวจ ผมเลือกงานที่มีโครงเรื่องชัดเจนและตัวละครที่จับต้องได้ก่อน เพราะมันให้ความรู้สึกสำเร็จรูปและเห็นธีมหลักอย่างชัดเจน เมื่อพร้อมแล้วค่อยย้ายไปสู่ผลงานที่ทดลองรูปแบบหรือเล่นกับมุมมองเล่าเรื่อง ซึ่งมักจะมีชั้นความหมายซ้อนอยู่เยอะ การอ่านช่วงลงลึกสำหรับผมหมายถึงอ่านซ้ำและจับประเด็นย่อย ๆ ของภาษา การตั้งชื่อ และการวางซีน ซึ่งความสนุกของการอ่านแบบนี้คือการได้เห็นพัฒนาการของผู้เขียนจากมุมที่สุกงอมขึ้น ตบท้ายด้วยข้อเสนอแนะเล็ก ๆ: อย่ารีบจบครบทุกเรื่องในเส้นเวลาเดียว ให้เว้นช่วงเพื่อย่อยและเปรียบเทียบ ผมมักสลับอ่านงานหนักกับงานสั้นรองรับจังหวะการอ่านของตัวเอง แล้วค่อยกลับมามองภาพรวมอีกครั้ง — ให้การอ่านเป็นการเดินทางไม่ใช่การแข่งเวลา

ฉันชอบสะสมแผ่นเสียงและซีดีของนักประพันธ์ไทยมาเป็นเวลานาน จึงคุ้นกับวิธีตามหาเพลงประกอบที่หายากของเสกสรรค์ ประเสริฐกุลเป็นพิเศษ หลายครั้งผลงานของเขาปรากฏในซาวด์แทร็กของภาพยนตร์หรือสารคดี ซึ่งมักจะถูกอัปโหลดบนช่องวิดีโอออนไลน์ฟรี ๆ บ้างก็เป็นการอัปจากแฟนคลับที่แยกแทร็กไว้ให้ฟัง ข้อดีคือเข้าถึงง่าย ข้อด้อยคือคุณภาพกับลิขสิทธิ์อาจไม่สมบูรณ์ หากอยากได้เสียงที่คมชัดจริง ๆ ให้ลองหาชื่อคอมโพสเซอร์เป็นภาษาไทยบนบริการสตรีมมิงระดับสากลหรือท้องถิ่น เพราะบางครั้งมีการลงเป็นอัลบั้มอย่างเป็นทางการ ผมมักจะหาแผ่น CD มือสองตามร้านเพลงเก่าและตลาดนัดคนรักเพลง นอกจากนี้เว็บไซต์ซื้อขายแผ่นและฐานข้อมูลแผ่นเสียงยังช่วยให้รู้ว่ามีการออกผลงานไหนบ้างและใครเป็นผู้จัดจำหน่าย การรอคอนเสิร์ตหรือการฉายภาพยนตร์ย้อนยุคก็เป็นโอกาสที่เพลงประกอบจะถูกเปิดในคุณภาพดี สรุปก็คือ ถ้าต้องการฟังแบบสบายใจ ให้ผสมกันทั้งแหล่งออนไลน์และแหล่งกายภาพ แล้วเก็บลิงก์หรือรายการที่เจอไว้ เผื่อวันหนึ่งจะได้ย้อนกลับไปฟังเต็ม ๆ อย่างตั้งใจ

ฉันมองเรื่องนี้ในเชิงการตีความของงานแปลก่อนเป็นอันดับแรก เพราะมักมีความแตกต่างระหว่าง 'ฉบับแปล' กับ 'ฉบับต้นฉบับ' ที่คนสับสนกันบ่อยๆ เมื่อพูดถึงงานแปลของ ปนัดดา ดิศกุล โดยทั่วไปสิ่งที่ควรเข้าใจคือ: ส่วนใหญ่นักแปลทำงานแปลจากภาษาต้นฉบับมาเป็นภาษาไทย ซึ่งหมายความว่า 'ฉบับที่มีคำว่าแปลโดย ปนัดดา' มักเป็นฉบับภาษาไทย ไม่ใช่ฉบับภาษาอังกฤษ ดังนั้นถาคำถามคือ "มีฉบับภาษาอังกฤษของงานแปลของเธอหรือไม่" คำตอบสั้นๆ ที่ฉันให้คือ: โดยปกติแล้วไม่มีการแปลกลับจากฉบับภาษาไทยเป็นภาษาอังกฤษโดยนักแปลคนเดิม แต่สิ่งที่มักเกิดขึ้นคือ ถ้างานที่เธอแปลมีต้นฉบับเป็นภาษาต่างประเทศ (เช่น ญี่ปุ่น ฝรั่งเศส ฯลฯ) หลายครั้งต้นฉบับนั้นเองอาจมีฉบับภาษาอังกฤษอยู่แล้ว (แปลโดยสำนักพิมพ์ต่างประเทศ) ฉะนั้นผู้อ่านภาษาอังกฤษอาจเข้าถึงผลงานต้นฉบับได้จากฉบับภาษาอังกฤษ แต่ไม่ใช่ฉบับที่เป็นงานแปลของ ปนัดดา อีกมุมที่ฉันนึกถึงคือกรณีที่นักเขียนไทยถูกแปลเป็นภาษาต่างประเทศ: นั่นเป็นขั้นตอนที่ต่างกันและมีน้อยกว่าอยู่ดี ถ้าปนัดดาเคยแปลผลงานจากนักเขียนไทยเป็นภาษาอื่น ใครจะเป็นผู้แปลเป็นอังกฤษนั้นขึ้นกับการจัดการสิทธิ์และสำนักพิมพ์ของต่างประเทศ ไม่ได้หมายความว่าเธอจะเป็นผู้แปลฉบับอังกฤษเสมอไป ดังนั้นถ้าเป้าหมายคือการอ่านงานเดียวกันในภาษาอังกฤษ ให้มองหาว่า ‘‘ต้นฉบับ’’ ของงานนั้นมีการตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษหรือไม่ มากกว่าตามหาฉบับที่มีชื่อผู้แปลไทยเดียวกัน สรุปสั้นๆ ในแบบที่ฉันชอบคิดแบบแฟนอ่าน: งานแปลที่มีชื่อนักแปลไทยมักเป็นฉบับภาษาไทย หากอยากอ่านเป็นอังกฤษ ต้องดูว่าต้นฉบับมีฉบับแปลภาษาอังกฤษหรือไม่ แต่ฉบับที่เป็นงานแปลโดย ปนัดดา เองถูกแปลกลับเป็นอังกฤษโดยทั่วไปไม่ค่อยเกิดขึ้น นี่เป็นเรื่องของสิทธิ์และตลาดมากกว่าความเป็นไปไม่ได้ทางภาษา

เราเคยสังเกตว่าผลงานของเสกสรรค์ ประเสริฐกุลยังไม่เคยถูกนำไปดัดแปลงเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์ที่เป็นที่รู้จักในวงกว้าง บันทึกความทรงจำส่วนตัวเกี่ยวกับการอ่านงานวรรณกรรมไทยบอกได้เลยว่าไม่ค่อยเห็นชื่อเขาในเครดิตงานฉบับภาพยนตร์เหมือนกับนักเขียนบางท่าน งานของเสกสรรค์มักเน้นมุมนักคิด อ่านแล้วให้ความรู้สึกลุ่มลึกและอาจมีความเฉพาะตัวทางภาษา ซึ่งบางครั้งตลาดภาพยนตร์หรือทีวีอยากได้พล็อตที่ตีความได้ง่ายและขยายเป็นตอน ๆ ได้สะดวก อย่างเช่นกรณีของนิยายแนวประวัติศาสตร์หรือโรแมนซ์ที่กลายเป็นละครดังอย่าง 'บุพเพสันนิวาส' ที่สามารถจับองค์ประกอบทางภาพและอารมณ์มาทำซ้ำได้ง่ายกว่า ยังไงก็ตาม ความจริงที่ว่าไม่มีการดัดแปลงไม่ได้แปลว่างานเขาไม่มีคุณค่า แถมยังทำให้เราในฐานะผู้อ่านมีความเพลิดเพลินกับต้นฉบับมากขึ้นโดยตรง หากมีผู้กำกับหรือโปรดิวเซอร์ที่ชื่นชอบสำนวนและโทนงานของเขาจริง ๆ งานนั้นก็มีโอกาสถูกตีความในรูปแบบละครเวทีหรือหนังอินดี้ที่กล้ารับความเสี่ยงมากกว่า ซึ่งสำหรับคนรักวรรณกรรมแบบเราแล้วนั่นเป็นภาพที่น่าตื่นเต้นไม่แพ้กัน

เพิ่งเจอบทสัมภาษณ์ล่าสุดของเสกสรรค์ ประเสริฐกุล ในบทความยาวที่ลงไว้บนเว็บไซต์ 'The Momentum' ซึ่งเป็นบทสัมภาษณ์เชิงลึกที่เหมือนคุยกันหน้าตรงมากกว่าจะเป็นแค่คำตอบสั้น ๆ บทสนทนาเน้นเรื่องการทำงานเชิงสร้างสรรค์ การอ่านวรรณกรรมร่วมสมัย และกระบวนการคิดตอนเขาเขียนงานชิ้นต่าง ๆ ทำให้ได้เห็นมุมใหม่ของคนที่เราเคยรู้จักจากชื่อบนปกหนังสือ การเรียบเรียงประโยคในบทความมีทั้งคำถามเชิงเทคนิคและคำถามเชิงปรัชญา แทรกด้วยภาพถ่ายและไฮไลต์ประเด็นสำคัญ ทำให้การอ่านไม่หนักจนเกินไป การอ่านบทสัมภาษณ์นี้ทำให้ฉันนึกถึงฉากที่เคยเจอในงานเสวนาหนังสือ—มีความไม่ตั้งท่าและจริงใจอยู่สูง พาร์ตที่เล่าถึงแรงบันดาลใจจากเพลงพื้นบ้านถูกขยายจนกลายเป็นภาพความทรงจำ ส่วนตอนที่พูดถึงวิธีการแก้บั๊กทางความคิดก็ชวนให้ยิ้มและคิดตาม เอาเป็นว่าถ้าต้องการอ่านแบบยืดยาวและได้ความเข้าใจเชิงลึก บทสัมภาษณ์ใน 'The Momentum' ฉบับล่าสุดน่าจะตอบโจทย์ได้ดี และตัวบทยังคงความเป็นบทสนทนาแบบคนคุยกัน ทำให้รู้สึกใกล้ชิดมากขึ้นก่อนจะวางบทความลงด้วยความประทับใจส่วนตัวเรื่องหนึ่งที่ติดหัวอยู่

เคยสงสัยไหมว่างานของพูนพิศมัย ดิศกุลจะมีโอกาสลอยลำสู่ผู้อ่านต่างชาติเยอะแค่ไหน — สำหรับฉันภาพรวมค่อนข้างชัดเจนว่ายังเป็นกลุ่มเล็ก ๆ ที่เข้าถึงภาษาอังกฤษได้โดยตรง ฉันอ่านงานของเธอมาตั้งแต่ยังวัยรุ่นและรู้สึกว่าเสน่ห์ภาษาและบริบทท้องถิ่นทำให้แปลยาก หากมองในเชิงการตีพิมพ์แบบเป็นทางการ แทบไม่มีหนังสือฉบับแปลเป็นภาษาอังกฤษที่วางขายอย่างแพร่หลาย เห็นบ้างเป็นชิ้นสั้น ๆ ในวารสารวรรณกรรมสองภาษาหรือรวมเล่มบทความศึกษาแบบวิชาการ ซึ่งมักเป็นการแปลบางตอนมากกว่าจะเป็นเล่มทั้งเล่ม ความหวังอยู่ที่โครงการแปลของมหาวิทยาลัยหรือบรรณาธิการอิสระที่สนใจวรรณกรรมไทยโบราณและร่วมสมัย — ถ้ามีแปลเต็มเล่มจริง ๆ ก็มักจะเป็นงานที่มีผู้สนับสนุนจากสถาบันวิชาการหรือเทศกาลวรรณกรรมระหว่างประเทศ มากกว่าการค้าในตลาดหลักแบบหนังสือนิยายสากล

งานของเสกสรรค์ชวนให้ฉันนึกถึงการผสมผสานระหว่างตำนานพื้นบ้านกับโครงสร้างนิยายตะวันตกที่เข้มข้น ฉันมองว่าแรงบันดาลใจหลัก ๆ มาจากนักเขียนที่ชอบเล่าเรื่องโลกกว้างพร้อมรายละเอียดทางประวัติศาสตร์และภูมิศาสตร์ของโลกนั้นอย่างเข้มข้น เช่นงานของ 'J.R.R. Tolkien' ที่ให้ความสำคัญกับการสร้างโลกและตำนานพื้นบ้านของชนเผ่า แต่ก็ไม่ได้เป็นการลอกเลียนตรง ๆ เพราะเสกสรรค์จะคัดเอาการเล่าเรื่องเชิงมหากาพย์มาใช้แล้วเติมรสชาติของความเป็นไทยเข้าไป ทั้งในเรื่องฉาก พิธีกรรม และความเชื่อเก่าแก่ ภาพการเล่าเรื่องที่มีมิติด้านมืดและความไม่แน่นอนของชะตากรรมตัวละครทำให้ฉันนึกถึงนักเขียนแนวโกธิกหรือโฮラーบางคนด้วย เช่นความรู้สึกของการเผชิญกับสิ่งที่เกินความเข้าใจแบบ 'H.P. Lovecraft' ซึ่งถูกนำมาใช้ในลักษณะที่ละเอียดอ่อนกว่า—ไม่ใช่แค่ความสยอง แต่เป็นการใช้ความลึกลับเป็นเครื่องมือขับเคลื่อนธีม ถึงตรงนี้ฉันเห็นว่าเสกสรรค์มีทักษะในการหลอมรวมความมหัศจรรย์เข้ากับปมทางสังคมและวัฒนธรรม ทำให้เรื่องไม่กลายเป็นนิยายแฟนตาซีเพียว ๆ สุดท้ายความใส่ใจในภาษาและโทนที่คงความเป็นท้องถิ่นก็ทำให้ฉันเชื่อว่าเขาได้รับแรงบันดาลใจจากงานวรรณกรรมไทยเก่า ๆ และนักเขียนร่วมสมัยที่ชื่นชอบการร้อยเรียงภาพพจน์ เช่นงานที่เชื่อมต่อระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ การเล่นกับความเชื่อพื้นบ้าน และการตั้งคำถามต่ออำนาจ หากเทียบเป็นภาพรวม ผลงานของเสกสรรค์จึงดูเหมือนการเดินทางผ่านโลกแฟนตาซีที่มีรากเหง้าลึกในวัฒนธรรมท้องถิ่น และการอ้างอิงถึงงานของนักเขียนต่างชาติช่วยขยายมุมมองให้เรื่องมีน้ำหนักมากขึ้น — นี่คือสิ่งที่ฉันรู้สึกเมื่ออ่านผลงานของเขา