ทำไมคอนสแตนติน ฟอลคอน ถึงเป็นที่ถกเถียงในไทย

Constantin Phaulkon เป็นหนึ่งในตัวละครที่มีสีสันที่สุดในประวัติศาสตร์กรุงศรีอยุธยา แม้จะเป็นชาวต่างชาติแต่กลับมีบทบาทสำคัญในราชสำนักสยาม ผมมองว่าความสามารถทางภาษาของเขาเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ก้าวขึ้นมามีอำนาจ ในฐานะคนที่คลุกคลีกับวรรณกรรมประวัติศาสตร์ ชีวิตของ Phaulkon เหมือนบทประพันธ์ที่เต็มไปด้วยการผจญภัย การทรยศ และความทะเยอทะยาน เขาเริ่มต้นจากลูกเรือธรรมดากลายเป็นที่ปรึกษาของสมเด็จพระนารายณ์ และเป็นสะพานเชื่อมระหว่างโลกตะวันออกกับตะวันตก สิ่งที่ทำให้เขาน่าสนใจคือความพยายามสร้างสมดุลระหว่างผลประโยชน์ของต่างชาติกับสยาม แม้จุดจบจะโหดร้าย แต่ร่องรอยที่เขาทิ้งไว้ในประวัติศาสตร์การทูตยังคงชัดเจน

ความสัมพันธ์ระหว่างคอนสแตนติน ฟอลคอนกับสมเด็จพระนารายณ์มหาราชเป็นหนึ่งในบทบันทึกประวัติศาสตร์ไทย-ต่างชาติที่น่าทึ่งที่สุดในช่วงอยุธยาตอนปลาย ชายชาวกรีกผู้ผันตัวมาเป็นนักผจญภัยและพ่อค้าผู้ชาญฉลาดนี้ก้าวขึ้นมามีบทบาทสำคัญในราชสำนักสยาม โดยได้ตำแหน่งเจ้าพระยาวิไชเยนทร์ และเป็นที่ปรึกษาชาวต่างชาติคนสำคัญของพระนารายณ์ ฟอลคอนนำความรู้ด้านการทูตและการค้าตะวันตกมาใช้พัฒนากรุงศรีอยุธยา จนกลายเป็นสะพานเชื่อมระหว่างโลกเก่ากับโลกใหม่ สิ่งที่พิเศษคือความไว้วางใจส่วนพระองค์ที่พระนารายณ์มีต่อฟอลคอน แม้จะแตกต่างทั้งชาติพันธุ์และวัฒนธรรม แต่ทั้งสองร่วมกันวางแผนเปิดประเทศรับอิทธิพลฝรั่งเศส กระทั่งนำไปสู่การส่งคณะทูตไทยไปยุโรปเป็นครั้งแรก อย่างไรก็ดี ความสัมพันธ์นี้ก็มีด้านมืดเมื่อฟอลคอนถูกมองว่าใช้อิทธิพลเกินควร ก่อนจะจบลงด้วยความตายอย่างน่าเศร้าในเหตุการณ์ปฏิวัติปีมะแม ประวัติศาสตร์ตอนนี้ชวนให้คิดถึงความเป็นไปได้ว่าหากฟอลคอนยังมีชีวิตอยู่ ความสัมพันธ์ไทย-ตะวันตกอาจเปลี่ยนไปอย่างน่าสนใจ

ความน่าสนใจของคอนสแตนติน ฟอลคอน หรือ 'เจ้าพระยาวิชาเยนทร์' ในสมัยอยุธยาคือบทบาทที่หลากหลายทั้งในด้านการทูตและการค้า เขาไม่เพียงเป็นที่ปรึกษาชาวต่างชาติคนสำคัญของสมเด็จพระนารายณ์ แต่ยังมีส่วนร่วมในโครงการที่สำคัญหลายอย่าง อย่างเช่นการจัดตั้งโรงงานผลิตอาวุธยุทโธปกรณ์แบบตะวันตก ที่ช่วยเสริมกำลังทางทหารให้กรุงศรีอยุธยา อีกด้านที่มักถูกพูดถึงคือนโยบายการเปิดประเทศสู่การค้าโลก ฟอลคอนเป็นแรงผลักดันสำคัญ behind การติดต่อกับฝรั่งเศสในสมัยหลุยส์ที่ 14 ซึ่งนำไปสู่ความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการทหารหลายประการ เรื่องราวเหล่านี้ถูกบันทึกไว้ทั้งในจดหมายเหตุฝรั่งเศสและหลักฐานไทย ทำให้เห็นภาพของชายผู้เป็นสะพานเชื่อมระหว่างสองวัฒนธรรมได้ชัดเจนที่สุดยุคหนึ่งในประวัติศาสตร์

ชีวิตของคอนสแตนติน ฟอลคอนเหมือนบทหนึ่งในนิยายผจญภัย! เขาเกิดในกรีซช่วงศตวรรษที่ 17 ก่อนจะออกเดินทางไกล บางแหล่งบอกว่าเริ่มต้นเป็นลูกเรือ กระทั่งได้ร่วมงานกับบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษ จุดเปลี่ยนสำคัญคือการย้ายมาสยาม ภายใต้รัชกาลสมเด็จพระนารายณ์ เขาประสบความสำเร็จอย่างรวดเร็วจนได้ตำแหน่งสูงสุดของชาวต่างชาติในราชสำนักอย่าง 'ออกญาวิไชเยนทร์' แต่ความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นกับฝรั่งเศสก็กลายเป็นดาบสองคม ในที่สุดเขาต้องจบชีวิตลงอย่างน่าเศร้าด้วยข้อหาทรยศ

พลันที่ได้ยินชื่อ 'คอนสแตนติน ฟอลคอน' ภาพของชายผู้กลายเป็นตำนานในประวัติศาสตร์สยามก็ผุดขึ้นในใจ เรื่องราวของเขาคือดั่งนิทานปรัมปรา ที่ถูกเล่าขานผ่านเอกสารเก่าแก่และบันทึกของชาวต่างชาติ ฟอลคอนถูกประหารชีวิตในปี พ.ศ. 2231 ในสมัยสมเด็จพระเพทราชา เหตุการณ์นี้สะท้อนความผันผวนของราชสำนักยุคกรุงศรีอยุธยา ที่อิทธิพลของชาวต่างชาติเริ่มทวีคูณ น่าสนใจว่าการตายของฟอลคอนไม่ใช่เพียงจุดจบของบุคคล แต่เป็นหมุดหมายทางประวัติศาสตร์ที่เปลี่ยนโฉมหน้าความสัมพันธ์ระหว่างสยามกับชาติตะวันตก หลักฐานจากจดหมายเหตุชาวฝรั่งเศสบ่งชี้ว่าการประหารครั้งนี้ส่งผลกระทบถึงขนาดที่ฝรั่งเศสถอนทูตกลับ และลดบทบาทในภูมิภาคอยุธยาลงชั่วคราว ความทรงจำเกี่ยวกับเหตุการณ์ยังคงชัดเจนในหมู่คนรักประวัติศาสตร์ เพราะมันไม่ใช่แค่เรื่องอดีต แต่เป็นบทเรียนเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรมที่แตกต่าง

แฟนหนังแนวเหนือธรรมชาติน่าจะยังคาใจกับอนาคตของ 'คอนสแตนติน ภาค 2' อยู่มากเลยนะ เส้นทางของโปรเจ็กต์นี้ไม่ได้ตรงไปตรงมาจนมีวันฉายตายตัวในไทย ณ ตอนนี้ยังไม่มีประกาศอย่างเป็นทางการจากผู้จัดจำหน่ายหรือสตูดิโอที่ชัดเจน ฉันมองว่าสถานะแบบนี้เป็นเรื่องปกติสำหรับหนังใหญ่ที่อยู่ในขั้นตอนพัฒนา เพราะมีปัจจัยหลายอย่างเข้ามาเกี่ยวข้อง ทั้งการอนุมัติบท การจับคิวถ่ายทำของนักแสดง การจัดสรรงบประมาณ และข้อตกลงเรื่องลิขสิทธิ์ระหว่างประเทศ ซึ่งล้วนส่งผลต่อกำหนดฉายในตลาดต่างประเทศรวมถึงไทยด้วย พอพูดถึงภาพรวม ฉันคิดว่าถ้าทีมงานประกาศเริ่มถ่ายทำจริงทันทีและทุกอย่างราบรื่น หนังอาจมีเส้นตายฉายในวงกว้างภายในหนึ่งถึงสองปีหลังการถ่ายทำจบ แต่ก็มีอีกหลายกรณีที่หนังต้องเลื่อนหรือเปลี่ยนจากฉายในโรงไปเป็นสตรีมมิ่ง ซึ่งจะมีผลต่อการเข้าถึงคนดูในไทยด้วย ดังนั้นคนไทยที่รอคงต้องจับตาประกาศจากตัวแทนจัดจำหน่ายหรือเครือโรงหนังใหญ่ รวมถึงโซเชียลมีเดียของนักแสดงและผู้กำกับ เพราะประกาศสำคัญมักมาจากช่องทางเหล่านั้น ฉันเองยังคงตั้งตารอและชอบคิดภาพถ้าภาคสองได้กลิ่นอายแบบฉากคมๆ และซาวด์แทร็กหน่วงๆ เหมือนฉบับดั้งเดิมปะทะกับเทคนิคสมัยใหม่ ก็อยากเห็นว่าทีมจะขยายโลกของเรื่องอย่างไร

เปรียบเทียบแบบตรงไปตรงมา ความแตกต่างพื้นฐานคือโทนและเจตนารมณ์ของเรื่องสองเวอร์ชันนั้นต่างกันมาก ในโลกของ 'Hellblazer' ตัวละครถูกวาดให้ออกมาเป็นคนอังกฤษที่เหมือนนักต้มตุ๋น เหนือชั้นทางปาก มีความทะเยอทะยานเชิงจริยธรรมแบบสีเทา และพร้อมจะแลกทุกอย่างเพื่อผลลัพธ์ที่ต้องการ งานอย่าง 'Dangerous Habits' แสดงให้เห็นมุมมองดิบ ตลกร้าย และความเป็นผู้ใหญ่ของเรื่อง — Constantine ในคอมิกส์จึงมักตกเป็นผู้ทำบาปแล้วต้องทนรับผลระยะยาว ส่วนใน 'Constantine' ปี 2005 หนังเลือกเดินเรื่องแบบฮอลลีวูดมากขึ้น ทำให้ตัวเอกกลายเป็นฮีโร่ที่มีเส้นเรื่องไถ่บาปชัดเจน ภาพเอฟเฟกต์ของสวรรค์นรกถูกขยายให้เห็นชัดเจนกว่าที่เป็นในคอมิกส์ และการตัดสินใจหลายอย่างของตัวละครถูกทำให้อ่านง่ายขึ้น ความซับซ้อนเชิงสังคมและรายละเอียดเชิงจิตวิทยาที่คอมิกส์ใส่มาแบบค่อยเป็นค่อยไปจึงหายไป ทำให้อารมณ์โดยรวมจากมุมมองการเล่าเรื่องเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด

ในฉบับคอมิกส์ 'Hellblazer' พลังของคอนสแตนตินถูกวาดให้ซับซ้อนกว่าแค่การยิงเวทมหาศาล — มันคือการผสมระหว่างความรู้ทางไสยศาสตร์เฉียบคม การใช้อาคมแบบพิธีกรรม และไหวพริบที่ทำให้เขาเอาชนะสิ่งที่เหนือธรรมชาติได้ ฉันมองว่าแกนกลางของพลังเขาเป็นความรู้เชิงปฏิบัติ: วางแผนใช้สัญลักษณ์ผนึก เขียนวงคาถา บูชาพิธีกรรมที่ต้องการวัตถุเฉพาะ และเรียกหรือขับไล่วิญญาณได้ตามวัตถุประสงค์ แต่สิ่งที่ทำให้คอนสแตนตินเด่นคือการใช้จิตวิทยาและการล่อหลอกร่วมกับเวท เขามักแลกเปลี่ยน ทำข้อตกลง หรือจงใจเสียสละบางอย่าง เพื่อให้ผลของเวทได้ตามต้องการ ฉากในหลายตอนแสดงให้เห็นว่าเวทของเขาไม่ใช่ไม่มีขีดจำกัด: ต้องใช้การเตรียมตัว มีต้นทุนทางร่างกายและจิตใจ และบางครั้งผลรวมของเวทกลับถูกเบี่ยงเบนเพราะผิดพลาดเล็กน้อย นั่นทำให้การใช้พลังของเขาดูน่ากังวลและเต็มไปด้วยความเสี่ยง ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมการตัดสินใจแต่ละครั้งจึงมีแรงกระทบทั้งต่อคนใกล้ชิดและตัวเขาเอง — ส่วนนี้เองที่ทำให้เรื่องราวใน 'Hellblazer' น่าติดตามและหนักแน่น

คอนสแตนตินตัวละครเริ่มต้นจากโลกคอมิกส์ฝั่งสยองขวัญของ DC ก่อนจะกลายเป็นไอคอนคนหนึ่งของแนวลึกลับ-เมืองใหญ่ เขาปรากฏตัวครั้งแรกในฉบับ 'Swamp Thing' เล่มที่ 37 (พ.ศ. 2528) โดยผู้เขียนหลักคือ Alan Moore และทีมงานศิลปินที่ช่วยออกแบบภาพลักษณ์ให้เด่นชัด จุดเด่นทันทีที่ทำให้คนจำได้คือท่าทางคุยตลกขบขัน ปากจัด สูบบุหรี่ไม่มีหยุด และความรู้ด้านไสยศาสตร์ที่ไม่เหมือนแม่แบบวีรบุรุษทั่วไป นี่ไม่ใช่คนที่มีอุดมการณ์ใสสะอาด แต่เป็นคนที่ใช้เล่ห์เหลี่ยมและราคะทางศีลธรรมเพื่อเอาชนะสิ่งที่เหนือธรรมชาติ — นี่แหละคือต้นกำเนิดในเชิงคาแรกเตอร์ที่ทำให้เขาแตกต่างตั้งแต่แรกเห็น จากบทบาทแขกรับเชิญใน 'Swamp Thing' เขาได้รับซีรีส์ของตัวเองชื่อ 'Hellblazer' เมื่อปีพ.ศ. 2531 ภายใต้สำนักพิมพ์ Vertigo ซึ่งเปิดโอกาสให้ผู้เขียนหลายคนมาสร้างเรื่องราวตามสไตล์เฉพาะของตน รายชื่อผู้เขียนที่ผ่านมือมีทั้ง Jamie Delano ที่เป็นคนเริ่มต้นโทนโรแมนซ์มืด Garth Ennis ที่ทำให้โลกของคอนสแตนตินดุดันและเจ็บปวดขึ้นอย่างชัดเจน Mike Carey และ Warren Ellis ก็เคยผ่านบทบาทสำคัญ ทำให้ซีรีส์ยืนยาวกว่า 300 เล่มด้วยธีมผสมระหว่างสยองขวัญ สังคมเมือง และการเมืองในยุคสมัยต่าง ๆ หนึ่งในตอนที่โดดเด่นและมักถูกยกเป็นตัวอย่างคืออาร์ค 'Dangerous Habits' ที่เขาต้องเผชิญโรคร้ายและต่อรองกับเหล่าปีศาจ ซึ่งสรุปตัวตนของเขาว่าไม่ใช่นักรบผู้ศักดิ์สิทธิ์ แต่เป็นคนที่พร้อมจะแลกทุกอย่างเพื่ออยู่รอด สิ่งที่ทำให้คอนสแตนตินน่าสนใจมากกว่าบทเวทมนตร์คือรากเหง้าเชิงสังคมและความเป็นมนุษย์ เขาเป็นคนอังกฤษจากพื้นฐานชนชั้นแรงงาน มีความเป็นคนเมือง ความท้อแท้ เสียดสีต่อการเมืองและศาสนา เส้นเรื่องมักหยิบเอาปัญหาทางสังคมมาถ่ายทอดผ่านมุมมองเหนือธรรมชาติ ทำให้หลายตอนสัมผัสได้ถึงความสมจริงและความขมในชีวิตประจำวัน แม้จะมีพลังด้านไสยศาสตร์ แต่การตัดสินใจของเขามักมีผลกระทบต่อคนรอบข้างและตัวเขาเองตลอด ทำให้ผู้อ่านรู้สึกว่าเรากำลังติดตามการเดินทางของคนที่ต้องจ่ายค่าทุกอย่างด้วยเลือดและความเสียใจ จากคอมิกส์ไปสู่สื่ออื่น ๆ ชื่อของคอนสแตนตินกลายเป็นที่รู้จักกว้างขึ้นผ่านภาพยนตร์และซีรีส์ โทรทัศน์ทำให้คนที่ไม่อ่านคอมิกส์ได้รู้จักตัวตนของเขาในมุมมองที่ต่างออกไป แต่แก่นแท้จากต้นฉบับคือตัวละครที่เป็นแอนตี้ฮีโร่ เต็มไปด้วยบาดแผลและขบขันในเวลาเดียวกัน สำหรับคนที่ชอบเรื่องราวสยองแนวเมืองและตัวละครที่ไม่ขาว-ดำ คอนสแตนตินคือแบบอย่างของการเล่าเรื่องที่ฉลาดและทรงพลัง ส่วนตัวแล้วผมชอบการที่เขาไม่พยายามเป็นคนดีแบบสมบูรณ์ เพราะความไม่สมบูรณ์นั่นแหละทำให้ทุกการตัดสินใจมีความหมายและรู้สึกจริงจังมากขึ้น

แฟนซีรีส์แนวดาร์ก-เหนือธรรมชาติคงอยากรู้เรื่องนี้ เพราะการตามหา 'Constantine' ในไทยมีรายละเอียดเล็กน้อยที่ควรรู้ก่อนกดดู ประวัติย่อแบบสั้นคือ 'Constantine' เวอร์ชันซีรีส์ที่หลายคนพูดถึงออกอากาศครั้งแรกทางโทรทัศน์ในสหรัฐฯ ไม่ได้เป็นโปรเจกต์ของช่อง HBO แท้จริงแล้วตัวซีรีส์มีต้นทางจากค่ายที่เกี่ยวข้องกับสตูดิโอของ DC/Warner ซึ่งทำให้สิทธิการสตรีมมักจะย้ายไปมาระหว่างผู้ให้บริการหลายเจ้าในแต่ละประเทศ สำหรับผู้ชมในไทย วิธีที่ปลอดภัยและรวดเร็วที่สุดมักเป็นการมองหาทางเลือกแบบถูกลิขสิทธิ์อย่างบริการสตรีมมิ่งที่ซื้อหรือเช่าตามตอนหรือเป็นซีซัน ทั้งร้านดิจิทัลอย่าง Google Play Movies/TV, Apple iTunes และร้านวิดีโอออนไลน์ที่รองรับในไทย เคยมีช่วงที่ซีรีส์ปรากฏบนแพลตฟอร์มสตรีมมิ่งหลัก ๆ บ้างในบางภูมิภาค แต่การมีหรือไม่มีบน Netflix หรือ Amazon Prime Video มักขึ้นกับสัญญาลิขสิทธิ์ในขณะนั้น อีกทางเลือกที่ต้องไม่ลืมคือบริการที่รวบรวมคอนเทนต์ของ Warner/Discovery ซึ่งในหลายประเทศใช้ชื่อว่า 'Max' หรือบริการช่อง HBO เดิม ในไทยเองผู้ให้บริการเคยมีข้อตกลงให้รับชมช่องหรือคอลเลกชันของ HBO ผ่านพันธมิตรท้องถิ่น ดังนั้นมีโอกาสที่หากผู้ให้บริการท้องถิ่นต่อสัญญาไว้ ผู้ชมจะเจอซีรีส์นี้ในแพลตฟอร์มของพวกเขา นอกจากนี้การซื้อแผ่น DVD/Blu-ray ต้นฉบับจากร้านออนไลน์ต่างประเทศก็เป็นวิธีที่ชัวร์ถ้าต้องการสำรองไว้ดูยาว ๆ โดยไม่ต้องกังวลเรื่องเปลี่ยนลิขสิทธิ์บนสตรีมมิ่ง แต่ต้องเช็กว่ามีซับไทยหรือไม่ก่อนสั่ง ส่วนตัวแล้วมองว่าการเลือกดูแบบถูกลิขสิทธิ์ให้ความสบายใจมากกว่า เพราะคุณภาพภาพและเสียงแน่นอนกว่า และยังได้สนับสนุนผู้สร้างเนื้อหา หากอยากได้ชัด ๆ ให้ลองเช็กในแอปของผู้ให้บริการสตรีมมิ่งที่สมัครอยู่ หรือสำรวจร้านขายหนังดิจิทัลที่รองรับในไทย ถ้าพบว่าชื่อเรื่องไม่โผล่ ให้มองหาเวอร์ชันที่เกี่ยวข้อง เช่นภาพยนตร์หรือแอนิเมชันที่มีตัวละครเดียวกัน เพื่อเติมบรรยากาศก่อนจะได้ตามหาเวอร์ชันซีรีส์ได้ครบทุกตอน ความรู้สึกสุดท้ายคือถ้าเจอเวอร์ชันเต็ม ๆ ของ 'Constantine' ในไทย มันให้ความสนุกแบบดาร์กและมีมิติที่ต่างจากหนังดังนั้นการได้ดูแบบลิขสิทธิ์จะทำให้ประสบการณ์ดูเต็มอิ่มขึ้น และผมดีใจเสมอเมื่อเห็นคนไทยมีช่องทางถูกลิขสิทธิ์ให้ติดตามเรื่องโปรด