นิติกรรม สัญญา คืออะไรและมีกี่ประเภทตามกฎหมาย

การทำสัญญาเป็นรูปแบบย่อยของนิติกรรมที่ทุกคนเจอกันบ่อยที่สุดและมีรายละเอียดเชิงปฏิบัติสูง ในมุมมองของคนที่ชอบอธิบายเรื่องกฎหมายแบบจับต้องได้ จะมองสัญญาจากมุมของฝ่ายที่เกี่ยวข้องและผลที่เกิดขึ้นจริง

1) แยกตามจำนวนฝ่าย: สัญญาฝ่ายเดียวมีไม่มาก เช่น การสละสิทธิ ขณะที่สัญญาสองฝ่ายหรือหลายฝ่าย เช่น สัญญากู้ยืม หรือสัญญาเช่าซื้อ ต้องอาศัยความตกลงระหว่างฝ่ายต่าง ๆ
2) แยกตามรูปแบบ: มีสัญญาที่ต้องเป็นหนังสือ เช่น สัญญาซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ ในขณะที่สัญญาบางอย่างพอทำด้วยวาจาได้ แต่ความเสี่ยงจะมากกว่า
3) แยกตามเงื่อนไขและผล: สัญญาที่มีเงื่อนไขอาจให้ผลผันแปรเมื่อเหตุการณ์เกิดขึ้นหรือไม่เกิดขึ้น

ส่วนตัวฉันมักย้ำว่าความชัดเจนของวัตถุประสงค์ ขอบเขตหน้าที่ และเงื่อนไขยุติความขัดแย้งได้เยอะ การรู้ว่าแต่ละสัญญาอยู่ในประเภทไหนช่วยให้จัดการความเสี่ยงและการป้องกันสิทธิได้ดีขึ้น

นิติกรรมเป็นหัวใจสำคัญของการทำให้ความตั้งใจทางกฎหมายกลายเป็นผลทางกฎหมายจริง ๆ — คำนี้หมายถึงการกระทำที่มีเจตนาเพื่อให้เกิด เปลี่ยน หรือเลิกความสัมพันธ์ทางสิทธิหน้าที่ระหว่างบุคคลตามกฎหมาย โดยหลักประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ('ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์') จะให้ความสำคัญกับเจตนาและรูปแบบของการกระทำนั้น ๆ

เมื่อพยายามอธิบายให้คนที่ไม่ใช่กฎหมายเข้าใจ มักชอบยกตัวอย่างง่าย ๆ เช่น การตกลงซื้อขายที่ทำให้เจ้าของเดิมต้องโอนกรรมสิทธิ์และผู้ซื้อได้สิทธิใหม่ หรือการทำพินัยกรรมที่บุคคลหนึ่งตัดสินใจมอบทรัพย์ให้คนอื่นหลังจากเสียชีวิต ทั้งสองอย่างนี้เป็น "นิติกรรม" แต่มีลักษณะแตกต่างกันในเชิงกฎหมาย

การแบ่งประเภทที่มักจะพูดถึงในเชิงปฏิบัติประกอบด้วย (1) นิติกรรมฝ่ายเดียว เช่น การสละสิทธิหรือการทำพินัยกรรม (2) นิติกรรมหลายฝ่ายหรือสัญญา เช่น 'สัญญาซื้อขาย', 'สัญญาเช่า' ที่ต้องมีความตกลงระหว่างสองฝ่ายขึ้นไป และ (3) การแบ่งตามรูปแบบเช่น นิติกรรมที่ต้องเป็นลายลักษณ์อักษรกับนิติกรรมที่พอทำด้วยวาจาได้ นอกจากนั้นยังมีนิติกรรมมีเงื่อนไข ซึ่งผลจะเกิดขึ้นหรือไม่ขึ้นอยู่กับเหตุการณ์ภายหลัง สิ่งที่ฉันให้ความสำคัญคือเงื่อนไขความชอบด้วยกฎหมาย ความสามารถของผู้ทำ และความชัดเจนของเจตนา เพราะนี่แหละคือสิ่งที่ทำให้การนิติกรรมมีผลตามที่ต้องการ

โดยทั่วไปนิติกรรมหมายถึงการกระทำใด ๆ ที่มีเจตนาให้เกิดผลทางกฎหมาย เช่นให้เกิดสิทธิหน้าที่ เปลี่ยนแปลงสิทธิ หรือยกเลิกหน้าที่ ส่วนสัญญาเป็นนิติกรรมประเภทหนึ่งที่เกิดจากความตกลงระหว่างสองฝ่ายขึ้นไป

หากจะย่อประเภทหลัก ๆ ให้จับใจได้ สามารถแบ่งได้เป็นสามแบบสั้น ๆ: หนึ่ง นิติกรรมฝ่ายเดียว ได้แก่การมอบอำนาจด้วยหนังสือหรือการสละสิทธิ สอง นิติกรรมหลายฝ่ายหรือสัญญาซึ่งครอบคลุมตั้งแต่สัญญากู้ยืมจนถึงการโอนหุ้น และสาม การแบ่งตามรูปแบบ เช่น ที่ต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษรกับที่พอเป็นวาจาได้ ตัวอย่างที่เห็นในชีวิตประจำวันเช่นหนังสือมอบอำนาจ การตั้งจำนองบนที่ดิน หรือสัญญาฝากทรัพย์ สิ่งที่ชัดเจนคือกฎหมายมองเรื่องเจตนา ความชอบด้วยกฎหมาย และความสามารถของผู้ทำเป็นแกนกลาง ทำให้การแยกประเภทช่วยให้รู้ว่าการกระทำนั้นมีผลหรือสามารถบังคับใช้ได้อย่างไร