นิยาย คนไม่ใช่คน ดัดแปลงจากเรื่องจริงหรือไม่?

แฟนซีรีส์หลายคนคงอยากรู้แหล่งที่มาของเนื้อหาและความต่อเนื่องของเรื่อง 'คนไม่ใช่คน 2' ว่าดัดแปลงมาจากนิยายเรื่องไหนกันแน่ คำตอบตรงๆ คือ 'คนไม่ใช่คน 2' เป็นฉบับดัดแปลงจากนิยายชุดเดิมที่มีชื่อเดียวกันว่า 'คนไม่ใช่คน' ซึ่งภาคที่ออกมาเป็นซีซั่นสองถือเป็นการต่อยอดเนื้อหาจากนิยายต้นฉบับโดยตรง ไม่ได้เอาเนื้อหาใหม่จากแหล่งอื่นมารวม การปรับบทบางจุดทำให้ภาพรวมสำหรับผู้ชมหน้าจอเข้มข้นขึ้นและมีจังหวะเล่าเรื่องที่ต่างจากต้นฉบับบ้าง แต่แกนหลักของตัวละคร ความสัมพันธ์ และธีมที่สะท้อนความเป็นมนุษย์กับสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ยังยึดกับหนังสือต้นฉบับ พออ่านนิยายฉบับต้นฉบับแล้วรู้สึกว่าการแปลงมาเป็นบทโทรทัศน์ต้องเลือกฉากและขยายมุมอารมณ์บางส่วน คล้ายกับเวลาที่เห็นงานดัดแปลงใหญ่ๆ อย่าง 'Game of Thrones' ที่มีการย่อ-ขยายฉากเพื่อให้เหมาะกับจังหวะภาพยนตร์ แต่แก่นเรื่องของ 'คนไม่ใช่คน 2' ยังคงเป็นไปตามแนวทางของนิยายต้นฉบับอย่างชัดเจน

พอได้ดู 'โคตรคนระห่ำ ฝ่าโซนเดือด' ครั้งแรก ผมรู้สึกเลยว่าการเล่าเรื่องกับรายละเอียดตัวละครมันมีมิติแบบงานเขียนยาว ๆ มากกว่าหนังแอ็กชันธรรมดา บทหนังเต็มไปด้วยตอนย่อยที่ขยายโลกและความสัมพันธ์ของตัวละครอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ฉากย้อนอดีตเล็ก ๆ ไปจนถึงปมที่สะสมเหมือนนิยายหลายตอน ถ้าจะเทียบสไตล์การเล่าแล้ว มันให้ความรู้สึกใกล้เคียงกับงานที่ถูกดัดแปลงจากเว็บนิยายหรือหนังสือนิยายอาชญากรรม เพราะมีการปูพื้นอย่างละเอียดและยังปล่อยเงื่อนให้คนดูขบคิดก่อนจะคลายเงื่อนในตอนท้าย เหมือนกับที่เห็นในงานบางเรื่องที่ยืดความซับซ้อนของตัวละครเพื่อให้เรื่องราวหนักแน่นขึ้น อีกอย่างคือโทนภาพกับการจัดวางฉากที่บางช่วงจะคมชัดจนรู้สึกเป็นซีเควนซ์ที่เขียนมาเพื่อภาพยนตร์โดยตรง ดังนั้นความเป็นไปได้คือมันอาจจะเป็นงานดัดแปลงจากนิยายที่มีการปรับให้เป็นภาพยนตร์ หรือเป็นบทต้นฉบับที่ได้รับแรงบันดาลใจจากโครงสร้างนิยายอย่างชัดเจน แต่ถามผมในมุมแฟน ผมชอบที่หนังมีทั้งความเข้มข้นของนิยายและพลังของภาพยนตร์แอ็กชันแบบ 'The Raid' ซึ่งทำให้มันดูหนักแน่นและน่าจดจำในทางของตัวเอง

แวบแรกที่เห็นชื่อ 'หลอน ลวง เรา' บนโปสเตอร์ ฉันรู้สึกว่ามันถูกวางแนวมาให้ดูเหมือนเรื่องเล่าสนิมกินใจที่อาจมีรากมาจากนิยายหรือเรื่องจริงได้ เนื้อหาโดยรวมมีโทนและองค์ประกอบที่คุ้นเคยกับงานดัดแปลงจากหนังสือ—ตัวละครมีมิติ ข้อมูลย้อนหลังเยอะ และมีสัญลักษณ์ซ้ำ ๆ ที่เหมือนถูกเขียนมาเพื่อให้ผู้อ่านของหนังสือและผู้ชมซีรีส์สะดุดตา แต่สิ่งที่ทำให้ฉันคิดว่ามันน่าจะเป็นงานต้นฉบับคือการเล่าเรื่องแบบมิกซ์เจนเล่มหลายชั้นและมุ่งเน้นภาพยนตร์มากกว่าการอธิบายฉากหลังแบบยาว ๆ ซึ่งต่างจากงานที่ดัดแปลงจากนิยายคลาสสิกอย่าง 'The Haunting of Hill House' ที่ชัดเจนว่านำโครงเรื่องหลักจากหนังสือมาแปรเป็นฉากภาพ สรุปสั้น ๆ ว่า ฉันมองว่า 'หลอน ลวง เรา' มีโอกาสสูงเป็นงานเขียนบทต้นฉบับที่เอาแรงบันดาลใจจากตำนานและโครงเรื่องแบบนิยายสยองขวัญมาผสม แต่ก็ยังมีรายละเอียดที่ทำให้คนจากวงการหนังสืออาจบอกว่าได้กลิ่นงานวรรณกรรมอยู่บ้าง จบด้วยความตื่นเต้นกับการค้นหาจุดเชื่อมต่อระหว่างภาพและคำพูดในเรื่องนี้

หลายคนคงสงสัยว่า 'รักไม่ใช่เรื่องบังเอิญ' มีต้นกำเนิดจากนิยายหรือเปล่า — คำตอบคือใช่, มันดัดแปลงมาจากนิยายออนไลน์ที่เขียนโดยผู้แต่งที่ใช้ชื่อว่า 'MAME' ซึ่งได้รับความนิยมในหมู่ผู้อ่านหน้าเว็บก่อนจะกลายเป็นซีรีส์โทรทัศน์ ฉันเป็นคนที่อ่านต้นฉบับตั้งแต่ยังเป็นนิยายลงเว็บ จึงมองเห็นความต่างระหว่างสองเวอร์ชันชัดเจน: ต้นฉบับมักจะเน้นความคิดภายในและจังหวะการเล่าเรื่องที่ลื่นไหลแบบพรรณนามากกว่า ส่วนเวอร์ชันซีรีส์ต้องย่อฉากบางส่วน เพิ่มเส้นเรื่องรอง และปรับจังหวะเพื่อให้เข้ากับเวลาจอ ทำให้รายละเอียดปลีกย่อยจากนิยายหายไปบ้าง แต่โปรดักชันใส่พลังทางสายตาและเคมีตัวละครจนหลายฉากที่ในนิยายอ่านแล้วซึมๆ กลายเป็นโมเมนต์ที่ดูแล้วเขินจนต้องหยุดซับน้ำตา ในฐานะแฟนที่ติดตามทั้งสองเวอร์ชัน ฉันคิดว่าการดัดแปลงนั้นทำได้ดีในแง่การขยายกลุ่มผู้ชม แต่ถาใครอยากเห็นความละเอียดของความสัมพันธ์และความคิดตัวละครจริงๆ ละเวอร์ชันนิยายยังคงมีเสน่ห์เฉพาะตัวที่ซีรีส์ไม่สามารถใส่ทั้งหมดได้ อยากแนะนำให้ลองทั้งสองแบบ: ดูซีรีส์เพื่อความอินแบบภาพและเสียง แล้วกลับมาอ่านนิยายเพื่อเก็บความรู้สึกที่ลึกกว่าอีกชั้นหนึ่ง

ฉันเคยรู้สึกตื่นเต้นกับการเห็นนิยายสืบสวนถูกยกมาทำเป็นซีรีส์ เพราะการแปลงภาษาของเรื่องราวจากหน้ากระดาษสู่หน้าจอทำให้บางอย่างเด่นขึ้นและบางอย่างหายไป ในกรณีของซีรีส์เรื่องที่หลายคนเรียกกันว่า 'คนแปลก' ต้นฉบับมาจากนิยายของ Harlan Coben ชื่อ 'The Stranger' ซึ่งโครงเรื่องหลัก—คนแปลกผู้เผยความลับที่เปลี่ยนชีวิตคนอื่น—ถูกเก็บไว้ แต่ผู้สร้างเลือกปรับองค์ประกอบหลายอย่างเพื่อให้เหมาะกับรูปแบบทีวีและการรับชมแบบมาราธอน ในการอ่านฉบับนิยาย ผมชอบความละเอียดของจิตวิทยาตัวละครและการเดินเรื่องที่ค่อยๆ คลายเงื่อน ซึ่งหนังสือให้เวลากับมิติตัวละครมากกว่าที่ทีวีจะสามารถทำได้ ในทางกลับกัน ซีรีส์เลือกขยับจังหวะให้เร็วขึ้น เพิ่มฉากภาพยนตร์ที่เน้นการเปิดเผยและบรรยากาศกดดัน ทำให้ผู้ชมรู้สึกติดตามตลอดทั้งตอน ฉากสำคัญบางฉากถูกยืดหรือแต่งเติมบรรยากาศเพื่อเน้นอารมณ์ ขณะที่เส้นเรื่องย่อยบางเส้นถูกผสมหรือย่อเพื่อรักษาจังหวะการเล่า นี่คือส่วนที่ฉันชอบบ้างและผิดหวังบ้าง เพราะฉบับนิยายมีรายละเอียดที่ให้ความรู้สึกอินกับตัวละครมากกว่า ภาพรวมแล้วการดัดแปลงนี้ทำให้ประเด็นหลักของ 'The Stranger' โดดเด่นขึ้น—เรื่องของความจริงที่ไม่ต้องการและผลกระทบของมันต่อความสัมพันธ์ของคนธรรมดา—แต่ก็แลกมาด้วยการสูญเสียบางมิติของตัวละครที่เคยอยู่ในหน้าหนังสือ ถ้ามองในมุมของคนดูที่ชอบความตื่นเต้นและจังหวะเร็ว ซีรีส์ตอบโจทย์ได้ดี แต่ถาใครชอบการสำรวจจิตวิทยาละเอียดลออในนิยาย บางตอนอาจรู้สึกอยากได้รายละเอียดเพิ่ม สรุปคือฉันรู้สึกว่าทั้งสองเวอร์ชันมีมนต์ของตัวเอง และการชมทั้งคู่สลับกันช่วยให้เห็นความฉลาดของงานดัดแปลงนี้ในมิติที่ต่างกัน

ชื่อนั้นมักจะทำให้คนสงสัยว่ามันมาจากเรื่องจริงหรือจากงานเขียนที่มีอยู่แล้วหรือเปล่า ฉันรู้สึกว่าพูดถึง 'อันธพาล' ในบริบทของภาพยนตร์ไทย มันมักเป็นเรื่องราวที่เขียนขึ้นใหม่สำหรับจอหนัง มากกว่าที่จะยึดติดกับนิยายเล่มใดเล่มหนึ่ง แนวทางแบบนี้ทำให้ผู้สร้างสามารถผสมผสานองค์ประกอบจากข่าวอาชญากรรม วัฒนธรรมวัยรุ่น และความรุนแรงของสังคมเข้าด้วยกันโดยไม่ต้องยึดกับโครงเรื่องต้นฉบับ ทั้งยังเปิดพื้นที่ให้ตัวละครถูกปั้นขึ้นให้เข้ากับประเด็นที่ผู้กำกับอยากสื่อ มุมมองนี้ทำให้ฉันนึกถึงหนังอย่าง 'City of God' ที่ใช้โทนและแรงบันดาลใจจากชีวิตจริงในชุมชนเพื่อให้ความสมจริง แม้จะมีพื้นฐานจากเหตุการณ์จริงหรือเรื่องเล่าในสังคม แต่ส่วนใหญ่ 'อันธพาล' ในเวอร์ชันที่คนพูดถึงเป็นบทภาพยนตร์ต้นฉบับที่หยิบเอาความเป็นจริงมาปรุงแต่ง ไม่ว่าจะชอบแบบสมจริงสุดขีดหรือชอบแนวที่ถูกขัดเกลาให้เป็นละคร คุณก็จะรู้สึกได้ถึงความตั้งใจของผู้สร้างมากกว่าการยึดติดกับต้นฉบับใดต้นฉบับหนึ่ง

คำถามนี้ชวนให้ผมลงลึกไปถึงความแตกต่างระหว่างแรงบันดาลใจจากวรรณกรรมกับบทภาพยนตร์ดั้งเดิมมากกว่าที่คิด มีงานหลายชิ้นที่ใช้ชื่อตรงกันว่า 'คนกินคน' แต่ที่สำคัญคือแต่ละเวอร์ชันมีที่มาไม่เหมือนกัน บางเวอร์ชันถูกดัดแปลงมาจากนิยายหรือเรื่องสั้นที่มีอยู่ก่อน ทำให้น้ำหนักของตัวละครและพล็อตมักจะยึดตามต้นฉบับอย่างชัดเจน ขณะที่ภาพยนตร์ที่เป็นบทเดิมตั้งใจสร้างโลกและธีมขึ้นมาใหม่จนอาจไม่เหลือเค้าโครงจากงานเขียนใด ๆ เลย การมองว่าเรื่องไหนดัดแปลงหรือไม่ สามารถสังเกตได้จากสัญญาณในเครดิตท้ายเรื่อง เช่นคำว่า 'based on the novel by' หรือการให้เครดิตกับผู้เขียนต้นฉบับ และบางครั้งนักเขียนต้นฉบับเองก็มีชื่อในโปรดักชันโน้ต ตัวอย่างระดับโลกที่ชัดเจนอย่าง 'The Silence of the Lambs' มาจากนิยายของ Thomas Harris ทำให้โทนและฉากสำคัญยึดกับหนังสือ ขณะที่หนังอย่าง 'Ravenous' เป็นงานบทดั้งเดิมที่ผู้สร้างออกแบบมาเฉพาะหน้าจอเท่านั้น ผลที่ได้คือความแตกต่างด้านรายละเอียดและการตีความตัวละคร สรุปแบบไม่เป็นทางการ คือถ้าคุณหมายถึงเวอร์ชันใดเวอร์ชันหนึ่งของ 'คนกินคน' คำตอบจะขึ้นกับงานนั้นโดยตรง — บางเวอร์ชันแน่นอนว่าดัดแปลง บางเวอร์ชันก็เป็นงานต้นฉบับ ชอบตรงที่แต่ละทางเลือกให้ประสบการณ์ดูต่างกันไป ไม่ว่าจะอ่านหรือดูจบแล้วก็มีมุมมองใหม่ให้คุยต่อได้อีกเยอะ

ครั้งแรกที่อ่านนิยายต้นฉบับ ฉันรู้สึกเหมือนถูกลากเข้าไปในโลกภายในความคิดของผู้แต่งที่เต็มไปด้วยรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ — และเมื่อดูซีรีส์ ความรู้สึกนั้นเปลี่ยนไปเพราะภาพและจังหวะเล่าเรื่องมีพลังต่างกัน ประเด็นสำคัญคือการเล่าเรื่อง: นิยายให้พื้นที่กับเสียงภายในและการพรรณนารายละเอียด ฉากที่ในหนังสืออาจใช้หน้ากระดาษบรรยายความคิดตัวละครได้อย่างลึกซึ้ง แต่ซีรีส์ต้องแปลงสิ่งนั้นเป็นภาพและบทสนทนา ฉันสังเกตเห็นว่าฉากภายในในหนังสือมักถูกย่อหรือเปลี่ยนเป็นซีนภายนอกเพื่อไม่ให้ผู้ชมรู้สึกติดขัด อีกจุดคือการปรับโครงสร้างเหตุการณ์และตัวละครเพื่อความเข้าถึงและการไต่ระดับดราม่าบนหน้าจอ ยกตัวอย่างเมื่อเทียบกับงานอย่าง 'The Witcher' ที่ฉันเคยอ่าน ซีรีส์เลือกรวมเส้นเวลาและปรับบทให้บางตัวละครเด่นขึ้นเพื่อให้มีจุดยึดสำหรับผู้ชมทั่วไป ผลลัพธ์คือแฟนหนังสือบางคนอาจรู้สึกว่าลึกน้อยลง แต่คนดูใหม่อาจรู้สึกว่าเข้าถึงง่ายขึ้นโดยไม่เสียอรรถรสภาพรวม ฉันชอบทั้งสองรูปแบบเพราะแต่ละอย่างทำหน้าที่ต่างกันบนแพลตฟอร์มของมัน

พูดตามตรง ผมเคยคิดเหมือนคนดูทั่วไปว่าจะต้องมีต้นฉบับชัดเจนอยู่เบื้องหลัง 'เมียอาชีพ' แต่เมื่อมองจากมุมของงานเขียนและการผลิตทีวี มันให้ความรู้สึกเหมือนงานดั้งเดิมที่อิงพื้นฐานจากปรากฏการณ์สังคมมากกว่าเป็นการดัดแปลงตรงๆ สาเหตุที่ผมรู้สึกแบบนี้มาจากองค์ประกอบหลายอย่าง: โครงเรื่องมักประกอบด้วยพฤติกรรมเชิงสังคมที่เป็นสากล—ความสัมพันธ์ที่คลุมเครือ การต่อรองอำนาจทางเศรษฐกิจ และภาพฉากชีวิตประจำวันที่สามารถพบเห็นได้ในข่าวหรือเรื่องเล่ารอบตัว มากกว่าจะเป็นการเล่าแบบนิยายเชิงวรรณกรรมที่มีสัญลักษณ์เฉพาะตัว นอกจากนี้การเขียนบทโทรทัศน์สมัยใหม่มักดึงเอา 'เคสจริง' หลายเคสมาเย็บรวมกันเป็นตัวละครเพื่อให้มีมิติและสมจริง ซึ่งต่างจากการยึดนิยายเล่มเดียวเป็นต้นแบบแบบเป๊ะๆ ยังมีอีกมุมที่ควรสังเกตคือการให้เครดิตครีเอทีฟและบท ถ้ามีการประกาศชัดว่าบทเป็นงานดัดแปลง จะมีชื่อผู้เขียนต้นฉบับหรือประกาศลิขสิทธิ์อย่างชัดเจน แต่ในกรณีที่งานถูกพัฒนาขึ้นใหม่โดยทีมเขียน บ่อยครั้งจะมีการยืนยันว่าผลงานเป็นไอเดียดั้งเดิมที่แรงบันดาลใจมาจากเหตุการณ์จริงหรือจากเทรนด์สังคม ซึ่งทำให้เนื้อหาดู 'สมจริง' โดยไม่ต้องอ้างชื่อหนังสือเล่มใดเล่มหนึ่ง ผมมองว่าเรื่องแบบนี้ตอบโจทย์คนดูได้เพราะมันเล่นกับความคาดหวังและความใกล้ตัวของผู้ชม มากกว่าเป็นการอ้างอิงตรงจากงานเขียนเล่มเดียว จบด้วยความคิดว่างานบันเทิงบางเรื่องได้พลังจากการผสมผสานโลกจริงกับฝีปากนักเขียนที่ฉลาด — ผลเลยออกมาดูน่าติดตามและพูดคุยกันต่อในสังคม

ชื่อเรื่อง '2 คนไม่ใช่คน' ทำให้ผมอยากข้ามไปอ่านตอนแรกทันที เนื้อเรื่องโดยรวมอ่านง่ายแต่ลึก — เล่าเรื่องของความสัมพันธ์ระหว่างสองตัวละครที่ถูกนิยามว่า 'ไม่ใช่คน' ทั้งในความหมายตรงและเชิงเปรียบเทียบ ฝ่ายหนึ่งอาจเป็นสิ่งมีชีวิตเหนือธรรมชาติ เช่น ผีหรือวิญญาณ ฝ่ายหนึ่งอาจเป็นสิ่งที่สร้างขึ้นมาอย่างหุ่นยนต์หรือสิ่งมีชีวิตที่สังคมไม่ยอมรับ เรื่องไม่ใช่แค่ความโรแมนติกระหว่างต่างชนชั้น แต่เป็นการสำรวจอัตลักษณ์ ความเป็นคน และขอบเขตของความเป็นมนุษย์ ผมชอบที่ผู้เขียนไม่ได้ให้คำตอบชัดเจนเพียงข้อเดียว หลายฉากทำหน้าที่ตั้งคำถาม เช่น ถ้าความทรงจำ ความรัก และความสามารถในการรู้สึกยังคงอยู่ ความเป็นคนจะนิยามอย่างไร ฉากที่ตัวละครเล่าถึงอดีตหรือเงียบอยู่ด้วยกันสั้น ๆ มีพลังกว่าการอธิบายยาว ๆ ตรงนี้เตือนผมถึงโทนอารมณ์ใน 'Your Name' ที่ใช้ความละเอียดอ่อนของความรู้สึกมาเล่าเรื่องเหนือจริง แต่ '2 คนไม่ใช่คน' เลือกถ่ายทอดมืดกว่าและตั้งข้อสงสัยกับสังคมมากกว่าเล็กน้อย