คนกินคน ภาพยนตร์ดัดแปลงจากนิยายหรือไม่

เคยสงสัยไหมว่าภาพยนตร์เรื่อง 'คำให้การจากศพ' มีที่มาจากหนังสือหรือเปล่า? ในมุมมองของฉัน การแยกแยะว่าหนังไทยเรื่องไหนมาจากวรรณกรรมและเรื่องไหนเป็นบทภาพยนตร์ต้นฉบับไม่ใช่เรื่องง่ายเสมอไป เพราะบางงานหยิบโครงเรื่องจากนิยายมาปรับสภาพใหม่จนแทบไม่เหลือเค้าเดิม จากการดูงานและเทียบกับงานดัดแปลงอื่น ๆ ที่รู้จักกันดี เช่น 'The Girl with the Dragon Tattoo' ที่ยังคงโครงเรื่องของนิยายเอาไว้ชัดเจน หนังที่ถูกดัดแปลงมักมีมิติของตัวละครเชิงในจิตวิทยา ข้อความเชิงสัญลักษณ์ และเลเยอร์ของพล็อตที่ยืดออกมาเป็นฉากพูดคุยยาวๆ ซึ่งบางครั้งทำให้รู้สึกว่าเรื่องราวมาจากหน้ากระดาษมากกว่าจะเกิดจากไอเดียบรรเจิดของบทภาพยนตร์ สำหรับ 'คำให้การจากศพ' ผมมองว่ามีองค์ประกอบบางอย่างที่ชวนให้คิดถึงงานเขียนต้นฉบับ — เช่นฉากย้อนความทรงจำที่ละเอียดและการใช้ภาษาเชิงอธิบายที่ลื่นไหลในฉากบางตอน แต่ก็มีฉากภาพยนตร์บริสุทธิ์ที่เล่นกับภาพและเสียงแบบเฉพาะตัว ซึ่งบ่งชี้ว่าผู้กำกับอาจดัดแปลงและตีความอย่างเสรีมากกว่าทำซ้ำตามตัวหนังสือเป๊ะ ๆ สรุปแบบไม่ชัดเจนเกินไปคือ หนังอาจได้รับแรงบันดาลใจจากงานเขียนหรือมีรากจากเรื่องสั้น/นิยาย แต่ผ่านการตีความจนกลายเป็นผลงานภาพยนตร์ที่มีเอกลักษณ์ของตัวเองมากทีเดียว — นี่คือความรู้สึกส่วนตัวหลังดูจบ และการจะยืนยันชัดเจนอีกทีคงต้องอาศัยเครดิตหรือคำพูดจากผู้สร้าง แต่มุมมองว่ามันมีร่องรอยของงานเขียนก็หนักแน่นพอสมควร

เราอยากเริ่มตรง ๆ ว่าภาพยนตร์เรื่องที่หลายคนเรียกกันว่า 'พันธุ์นักฆ่า' เวอร์ชันล่าสุดเป็นงานดัดแปลงมาจากหนังสือภาพฝรั่งเศสชื่อ 'Le Tueur' ของผู้เขียน Alexis Nolent (Matz) และนักวาด Luc Jacamon ซึ่งจุดนี้ชัดเจนและมีผลมากต่อโทนของหนัง เราในฐานะแฟนหนังชอบที่ทีมสร้างนำโครงเรื่องจากกราฟิกโนเวลมาขยายให้เป็นภาพยนตร์ เพราะฉากสื่อสารผ่านภาพในหนังสือทำให้ผู้กำกับเลือกใช้ภาพยาวและคอมโพสช็อตที่นิ่ง ซึ่งแตกต่างจากนิยายที่อาศัยบทบรรยายภายในหัวตัวละคร เห็นได้ชัดว่าบางฉากถูกปรับจังหวะเพื่อให้คนดูได้ซึมซับบรรยากาศ ส่วนตัวชอบการรักษาความเงียบและความเยือกเย็นของตัวเอกไว้ แม้รายละเอียดพล็อตจะถูกย่อหรือย้ายตำแหน่งไปบ้าง แต่แก่นของเรื่องจากต้นฉบับการ์ตูนยังคงอยู่ ทำให้รู้สึกว่าหนังไม่ใช่แค่นำภาพวาดมาทาบบนจอ แต่เป็นการแปลภาษาหนึ่งไปเป็นอีกภาษาหนึ่งอย่างตั้งใจ

คนในวงการแฟนเดาตั้งแต่มีเสียงกระซิบว่าจะมีการหยิบ 'เพื่อนกินเพื่อน' มาเล่าใหม่บนหน้าจอ และความคิดที่ผุดขึ้นในหัวค่อนข้างหลากหลายเลยทีเดียว. ด้วยเนื้อหาที่ผสมทั้งความตลกร้าย มุมมืดของมิตรภาพ และจังหวะหักมุม ฉันมองว่าเวอร์ชันซีรีส์มินิซีรีส์ 6–8 ตอนมีโอกาสทำออกมาได้สมบูรณ์และคงเสน่ห์ของต้นฉบับไว้ได้ดี. การทำเป็นภาพยนตร์ยาวเพียงเรื่องเดียวอาจต้องตัดจุดเล็กจุดน้อยทิ้งไปเยอะ ซึ่งผมคิดว่าจะสูญเสียความลึกของตัวละครบางคนไป ฉากที่ให้ความรู้สึกไม่สบายใจแต่แฝงด้วยขันธ์ขันในนิยายต้องใช้เวลาปลูกปั้นเพื่อให้คนดูเชื่อมโยง ฉะนั้นการแบ่งบทออกเป็นตอน ๆ จะช่วยให้จังหวะอารมณ์และการเปิดเผยความจริงค่อย ๆ พาไปได้อย่างมีน้ำหนัก. อีกประเด็นสำคัญคือการเซ็นเซอร์และความเหมาะสมในบริบทสังคมไทย ถ้าผลิตในบ้านเรา คงต้องปรับบางฉากให้พอดีและคำนึงถึงผู้ชมหลากวัย แต่ก็อยากเห็นผู้สร้างกล้าที่จะรักษาโทนดาร์กไว้สักระดับหนึ่ง ถึงแม้จะต้องเรียนรู้จากงานดัดแปลงต่างประเทศอย่าง 'The Fault in Our Stars' ที่เลือกตัดแต่งฉากอย่างระมัดระวังแต่ยังคงแก่นเรื่องไว้ได้. จบด้วยความคาดหวังแบบแฟนคนนึงที่อยากเห็นเรื่องนี้ได้รับการเล่าแบบกล้าทดลองและเคารพต้นฉบับไปพร้อมกัน

ในมุมของคนอ่านที่ตามงานวรรณกรรมไทยมานาน ความรู้สึกแรกที่เกิดขึ้นกับฉันหลังจากอ่าน 'คนไม่ใช่คน' คือเรื่องนี้เป็นนิยายที่เขียนขึ้นมาอย่างตั้งใจมากกว่าจะเป็นหนังสือดัดแปลงจากเคสจริงหนึ่งเคสเดียว โครงเรื่องและจังหวะเล่าเต็มไปด้วยองค์ประกอบวรรณกรรม — ภาษาที่มีการเล่นกับภาพเปรียบเทียบ การปูพื้นตัวละครด้วยมิติภายใน และการจัดฉากที่บางครั้งก็รู้สึกเหมือนการเรียงภาพเพื่อสื่ออารมณ์มากกว่าจะอ้างอิงเอกสารจริง ๆ ในขณะเดียวกัน ฉันก็เห็นร่องรอยของสิ่งที่เรียกว่า 'แรงบันดาลใจจากเรื่องจริง' อยู่บ้าง เรื่องราวในเล่มสะท้อนประเด็นสังคมที่พบได้จริง เช่น ความเหลื่อมล้ำ ความรุนแรงเชิงความสัมพันธ์ หรือการตีตราทางสังคม แต่สิ่งเหล่านี้ถูกย่อยและปรุงแต่งจนกลายเป็นแถบเนื้อเรื่องที่ใช้งานเชิงสัญลักษณ์ มากกว่าจะยืนเป็นพยานหลักฐานว่าเกิดขึ้นตามเหตุการณ์จริง ๆ ท้ายที่สุดแล้ว ฉันมองว่า 'คนไม่ใช่คน' เป็นผลงานสร้างสรรค์ที่ใช้รากฐานจากความจริงบางส่วนเพื่อเพิ่มความหนักแน่นให้เรื่อง แต่ยังคงเป็นนิยาย ไม่ใช่สารคดีหรือการเล่าเรื่องดัดแปลงจากคดีจริงหนึ่งคดี ความทรงจำที่ติดอยู่กับฉันคือวิธีที่ผู้เขียนย่อยประเด็นสังคมให้กลายเป็นประสบการณ์ทางอารมณ์ของตัวละคร มากกว่าการอ้างเหตุการณ์จริงอย่างตรงไปตรงมา

เมื่อได้อ่าน 'หุบเขากินคน' ครั้งแรก ความรู้สึกเหมือนเจอเรื่องเล่าที่เหมาะจะกลายเป็นหนังมากกว่าหนังสือเพียงอย่างเดียว จากที่ติดตามข่าวสารและเสิร์ชข้อมูลเท่าที่ทำได้ พบว่าในวงการภาพยนตร์หรือทีวีระดับประเทศยังไม่มีการประกาศโปรเจกต์ดัดแปลงอย่างเป็นทางการที่เป็นผลงานใหญ่โต เช่น หนังโรงหรือซีรีส์ยาวตามสตูดิโอหลัก แม้จะมีคนพูดคุยเรื่องสิทธิ์บ้างเป็นข่าวลือในกลุ่มคนทำหนังอิสระ แต่ยังไม่มีผลงานที่ออกฉายวงกว้าง ถ้ามีส่วนเล็กๆ ที่ฉายเทศกาลหรือวิดีโอแฟนเมด ก็มักไม่เป็นที่รู้จักวงกว้างนัก จากมุมมองคนอ่านแบบคลุกคลี ฉันเชื่อว่าถ้าจะดัดแปลงจริง ต้องให้ความสำคัญกับบรรยากาศและการสร้างความหวาดระแวงมากกว่าจะโชว์สยองแบบตรงไปตรงมา การถ่ายทอดความเงียบของหุบเขา การเล่นกับเสียง และการใช้โลเคชันจริงจะช่วยได้เยอะ กำกับดี ๆ พร้อมงบเอฟเฟกต์ที่พอดี จะทำให้เรื่องนี้ขึ้นจอได้มีพลังมากกว่าที่คิดไว้ ฉันยังคงรอคอยอยากเห็นเวอร์ชันที่รักษาจิตวิญญาณเดิม และหวังว่าจะได้เห็นงานที่ทำให้แฟนหนังสยองขวัญไทยภูมิใจในเร็วๆ นี้

หลายคนคงสงสัยว่าเรื่อง 'เธอกับฉัน เพื่อนกันหนึ่งสัปดาห์' มาจากนิยายหรือเปล่า เพราะโครงเรื่องและมู้ดมันชวนให้คิดแบบนั้น แต่สิ่งที่ผมสังเกตจากเครดิตและการโปรโมตคือมีการระบุแบบชัดเจนว่าเป็นบทต้นฉบับของทีมเขียนบท ซึ่งแปลตรงๆ ว่าไม่ใช่การดัดแปลงจากนิยายเล่มใดเล่มหนึ่ง การเล่าเรื่องมีความกระชับและตั้งใจออกแบบมาให้พอดีกับจำนวนตอน ซึ่งเป็นลักษณะที่ผมมักเจอในงานที่เขียนขึ้นเป็นบทโทรทัศน์จากต้นฉบับมากกว่าการเอานิยายมาบีบให้สั้น เหตุผลนี้ทำให้ผมคิดว่าทีมผู้สร้างวางโครงเรื่องและจุดพล็อตไว้ตั้งแต่ต้นเพื่อให้เหมาะกับสื่อภาพยนตร์/ซีรีส์ มากกว่าการย่อจากงานวรรณกรรม งานอย่าง 'Your Name' ที่มีการขยายจากไอเดียเดิมจะมีโครงที่ต่างออกไปทั้งความลึกและหน้าเรื่อง ถ้าต้องสรุปแบบตรงไปตรงมา ผมมองว่าเรื่องนี้น่าจะเป็นผลงานต้นฉบับ แต่รายละเอียดการให้เครดิตคือหลักฐานที่หนักแน่นที่สุด และผมชอบวิธีเล่าแบบนี้เพราะให้จังหวะอารมณ์ที่ชัดเจนไม่กระจัดกระจาย

คงไม่มีใครลืมภาพซีนเปิดของ 'สวยสังหาร' ที่ทำให้อากาศทั้งโรงหนังตึงจนได้ยินเสียงหายใจชัดขึ้น—นั่นแหละคือส่วนหนึ่งที่ทำให้หลายคนสงสัยว่าหนังมาจากนิยายหรือเรื่องจริงหรือเปล่า คำตอบสั้นๆ ก็คือ 'สวยสังหาร' เป็นผลงานที่เกิดจากบทภาพยนตร์ต้นฉบับ ไม่ได้ดัดแปลงมาจากนิยายใด ๆ ผู้เขียนบทคือ Joe Eszterhas ซึ่งเขียนสคริปต์ที่ชัด มีเจตนาและสร้างภาพลักษณ์ตัวละครที่ชัดเจนร่วมกับการกำกับของ Paul Verhoeven และการแสดงของ Sharon Stone ทำให้หนังดูเหมือนมีชั้นเรื่องที่ลึกและซับซ้อนจนผู้ชมบางคนคิดว่าอาจมีแหล่งที่มาจากหนังสือ เมื่อเปรียบเทียบกับหนังที่มาจากงานเขียนอย่าง 'The Silence of the Lambs' ซึ่งมีโครงสร้างเรื่องและตัวละครที่มาจากนิยายชัดเจน ความต่างคือหนังที่ดัดแปลงมักมีร่องรอยของต้นฉบับในรายละเอียดปลีกย่อย แต่ 'สวยสังหาร' ถูกออกแบบให้เป็นผลงานภาพยนตร์ตั้งแต่แรก ฉะนั้นความรู้สึกว่ามันเหมือนนิยายนั่นเกิดจากการเล่าเรื่อง การจัดจังหวะ และการสร้างบรรยากาศ มากกว่าที่จะมีต้นฉบับเป็นหนังสือ—ซึ่งผมคิดว่าเป็นเสน่ห์อีกแบบหนึ่งของหนังเรื่องนี้

โปสเตอร์แรกของ 'ตรวน' ดึงความสนใจฉันจนต้องหาอ่านข้อมูลเพิ่มเติม: ใช่ครับ ภาพยนตร์เรื่องนี้ดัดแปลงมาจากนิยายชื่อเดียวกัน แม้ผู้สร้างจะปรับจังหวะและลดรายละเอียดบางส่วนเพื่อให้เข้ากับเวลาฉาย แต่รากเรื่องราวหลักและธีมทางอารมณ์ยังคงมาจากต้นฉบับ ฉันรู้สึกว่าการเปลี่ยนจากหน้ากระดาษมาเป็นภาพช่วยเน้นมุมมองบางอย่างให้ชัดขึ้น เช่น การใช้ภาพซ้ำซ้อนเพื่อแทนคำอธิบายความทรงจำของตัวละคร ซึ่งในหนังสือต้องพึ่งพาการบรรยายภายใน ในอีกทางหนึ่ง บทภาพยนตร์เลือกตัดเส้นเรื่องรองไปพอสมควร ทำให้ตัวละครหลักรู้สึกกระชับขึ้นแต่สูญเสียสีสันบางอย่างจากนิยายไป โดยรวมแล้ว คนที่ชอบการตีความภาพยนตร์จะชอบการดัดแปลงนี้ เพราะมันฉายประเด็นสำคัญออกมาชัดเจน แต่ถ้าเป็นคนหลงรักรายละเอียดเล็กๆ ในนิยาย อาจรู้สึกว่ามีอะไรหายไปบ้าง — นี่คือความรู้สึกที่ยังคงตีกลับอยู่ในหัวฉันหลังดูจบ