บุญชู โรจนเสถียร มีหนังสืออัตชีวประวัติหรือไม่

คำตอบโดยตรงคือไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าบุญชู โรจนเสถียรได้เขียนหรือออกหนังสืออัตชีวประวัติฉบับสมบูรณ์ซึ่งเป็นที่รู้จักในวงกว้าง ข้อสังเกตที่ผมเจอจากคนที่ติดตามงานเขียนไทยมานานคือเสียงของเขามักถูกบันทึกในรูปแบบอื่น ๆ มากกว่า เช่น บทสัมภาษณ์ บทความเชิงประวัติ หรือความทรงจำที่คนใกล้ชิดรวบรวมไว้

มุมมองแบบคนรุ่นใหม่ที่ติดตามงานนี้บอกว่าอย่าละเลยแหล่งที่ไม่เป็นทางการ — บันทึกเหตุการณ์ในหนังสือรวมบทความ งานจัดนิทรรศการ หรือโพสต์ในคอลัมน์พิเศษของนิตยสารท้องถิ่นบางเล่มมักซ่อนเรื่องเล่าที่เป็นตัวตนของเขาเอาไว้ การมองหาชื่อของเขาในรายการบรรณานุกรมของห้องสมุดมหาวิทยาลัย หรือในฐานข้อมูลเอกสารท้องถิ่นจึงเป็นแนวทางที่ได้ผล และถ้าต้องการอรรถรสแบบใกล้ชิด บทสัมภาษณ์ยาว ๆ มักให้ความรู้สึกเหมือนได้คุยกับเจ้าของเรื่องเองมากกว่าหนังสือชีวประวัติที่เขียนโดยบุคคลอื่น

คำถามนี้ชวนให้ผมย้อนไปนึกถึงแหล่งข้อมูลเก่า ๆ ที่เคยอ่านเกี่ยวกับบุษชู โรจนเสถียรแล้วพบว่าสถานะของหนังสืออัตชีวประวัติยังไม่ชัดเจนในวงกว้าง หัวใจของคำตอบคือ: ณ เวลาที่ผมติดตามและคุยกับคนรอบข้างในแวดวงวรรณกรรมท้องถิ่น ไม่มีงานพิมพ์ฉบับยาวเป็น 'อัตชีวประวัติ' ที่ถูกตีพิมพ์และวางจำหน่ายอย่างเป็นทางการในตลาดหนังสือทั่วไป เห็นมีแต่บทสัมภาษณ์ยาว บทความเชิงประวัติ หรือบทความที่เขียนโดยผู้ร่วมงานและคนรู้จักที่เล่าชีวิตและผลงานของเขาเป็นช่วง ๆ มากกว่า

โดยทั่วไป เวลาคนดังบางคนไม่มีหนังสืออัตชีวประวัติเอง มักจะมีผลงานที่รวบรวมไว้อยู่ในรูปแบบอื่น เช่น บทความรวมเล่ม สารคดีสั้นในนิตยสาร หรือบทสัมภาษณ์ที่ถูกคัดรวมในหนังสือของคนอื่น บางครั้งครอบครัวหรือองค์กรที่เกี่ยวข้องก็จะจัดทำชีวประวัติขึ้นโดยไม่ได้ใช้ชื่อว่าเป็น 'อัตชีวประวัติ' โดยตรง ดังนั้นการที่ชื่อของบุญชู โรจนเสถียรไม่ปรากฏในฐานะผู้เขียนอัตชีวประวัติเล่มย่อมไม่ได้หมายความว่าเสียงของเขาไม่เคยบันทึกไว้เลย เพียงแต่วิธีการเผยแพร่มักเป็นชิ้นสั้น ๆ หรือเป็นส่วนหนึ่งของงานรวมเล่มมากกว่าหนังสือเดี่ยว

ทางที่ง่ายในการยืนยันคือค้นในห้องสมุดหรือฐานข้อมูลที่บันทึกผลงานตีพิมพ์ของไทย และลองค้นด้วยการสะกดชื่อที่ต่างกันไป (เช่นการเว้นวรรคหรือการใช้อักษรพิเศษ) เพราะบางครั้งงานถูกลงชื่อต่างออกไปเล็กน้อย นอกจากนี้การติดต่อหอจดหมายเหตุของสถาบันท้องถิ่น หรือกลุ่มอนุรักษ์วรรณกรรมท้องถิ่นก็ช่วยให้เจอเอกสารฝอย ๆ ที่อาจไม่ได้วางขายเชิงพาณิชย์ได้ ผมคิดว่าถ้าแฟน ๆ อยากได้เสียงของเขา คอลเล็กชันบทสัมภาษณ์และบทความที่คนใกล้ชิดเขียนมักให้มุมมองที่อบอุ่นและมีชีวิตชีวามากกว่าตัวเลขบนปกหนังสือ