บ่างพุงจง ถูกตีพิมพ์ครั้งแรกเมื่อไหร่

ชื่อ 'บ่างพุงจง' ฟังดูเหมือนชื่อเล่นจากเรื่องเล่าพื้นบ้านมากกว่าจะเป็นตัวเอกจากนวนิยายเล่มดัง ๆ ที่รู้จักกันทั่วไป ฉันเองมักเห็นชื่อนิสัยแบบนี้ปรากฏในนิทานภูมิภาคหรือเรื่องสั้นที่คนเล่าต่อกัน เช่นชื่อน่ารัก ๆ ที่สื่อถึงลักษณะร่างกายหรืออุปนิสัยของตัวละคร ทำให้มันติดหูและถูกนำไปใช้ซ้ำในงานเขียนท้องถิ่นหรือบทประพันธ์เล็ก ๆ ฉันคิดว่าแหล่งที่มาที่เป็นไปได้คือเรื่องเล่าเชิงท้องถิ่นหรือวรรณกรรมแปลจากภาษาจีนที่มีการทับศัพท์ชื่อเล่นมาเป็นไทย ชื่อประเภทนี้มักไม่ปรากฏในผลงานวรรณกรรมระดับชาติชิ้นใหญ่แบบ 'Journey to the West' แต่จะโผล่ในงานเล็ก ๆ หรือบทบาทประกอบที่คนอ่านชอบจำและเรียกติดปาก เหมือนกับตัวละครแถวบ้านที่ไม่มีบทกว้าง แต่ถูกเล่าเป็นมุกหรือข้อคิดสั้น ๆ สรุปคือ ถ้าต้องเดาอย่างมีเหตุผล มันไม่น่าจะมาจากนิยายที่คนไทยรู้จักกันทั่ว แต่เป็นชื่อที่เกิดจากการบอกเล่าหรือการแปลแบบไม่เป็นทางการมากกว่า

ความทรงจำแรกเกี่ยวกับ 'บาคุมัง' เกิดขึ้นตอนเห็นชื่อผู้สร้างคู่เดิมที่เคยทำ 'Death Note' กันเอาไว้ — นั่นแหละทำให้ผมต้องหยิบเล่มแรกขึ้นมาอ่านทันที ความรู้สึกตอนอ่านบทเปิดครั้งแรกคือการถูกดึงเข้าสู่โลกของความฝันแบบคนหนุ่มที่อยากเป็นนักเขียนมังงะอย่างเต็มเปา เรื่องนี้เริ่มลงตีพิมพ์ครั้งแรกในญี่ปุ่นเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2008 ในนิตยสารสัปดาห์ชื่อดัง Weekly Shōnen Jump ซึ่งทำให้การเปิดตัวมีคนให้ความสนใจตั้งแต่ต้น ทั้งคู่ผู้วาดและคนเขียนมีฐานแฟนมากอยู่แล้ว เลยช่วยส่งเสริมให้เส้นทางของเรื่องเดินอย่างมั่นคง มุมมองส่วนตัว ผมชอบที่ 'บาคุมัง' ไม่ได้เป็นแค่เรื่องแข่งขันหรือความสำเร็จอย่างเดียว แต่วิธีพาเราเห็นขั้นตอนการสร้างงาน การปฏิสัมพันธ์กับบรรณาธิการ และความพยายามเล็กๆ น้อยๆ ในแต่ละบทตอนเป็นสิ่งที่ทำให้ซีรีส์โดดเด่น การที่มันเริ่มในปี 2008 ยังทำให้ผมรู้สึกว่าช่วงเวลานั้นเป็นจุดเปลี่ยนของวงการมังงะพอสมควร — มีทั้งความโรแมนติกของยุคเก่าและแรงขับเคลื่อนสไตล์ใหม่ๆ ผมจึงยังคงหยิบเรื่องนี้กลับมาอ่านบ่อยๆ เมื่ออยากได้แรงบันดาลใจ

หลายคนคงเคยเห็นชื่อ 'กบฏสันติภาพ' ปรากฏในรายการหนังสือน่าสนใจ แต่การระบุวันตีพิมพ์ครั้งแรกกลับเป็นเรื่องที่พูดกันไม่ตรงกันนัก เราเคยเห็นฉบับปกแข็งที่มีปีพิมพ์หนึ่งกับฉบับพ็อกเก็ตที่ระบุปีอีกปีหนึ่ง ต่างสำนักพิมพ์ก็นำเสนอข้อมูลไม่เหมือนกัน ทำให้การชี้ชัดวันแรกที่หนังสือถูกเผยแพร่ต่อสาธารณชนดูยุ่งยากขึ้นมาก อย่างหนึ่งที่ช่วยได้คือการเช็กหน้าลิขสิทธิ์ของแต่ละฉบับ เพราะมักมีหมายเหตุเกี่ยวกับการพิมพ์ครั้งแรกกับสิทธิ์การแปล แต่แม้ข้อมูลจากหน้าลิขสิทธิ์ยังอาจสับสนเมื่อมีการพิมพ์ซ้ำหรือแปลหลายเวอร์ชัน ในฐานะแฟนที่ติดตามประวัติเล่มต่างๆ เรามองว่าความคลุมเครือนี้ไม่ใช่ข้อด้อยเสมอไป มันยังบอกเล่าเรื่องราวของการหมุนเวียนผลงานระหว่างยุคสมัยและภูมิภาคได้ดี เหลือให้คนรักหนังสือได้ตามเก็บฉบับแรก ๆ ด้วยความตื่นเต้นแบบนักล่าสมบัติ ซึ่งเป็นเสน่ห์อีกแบบของการสะสมวรรณกรรม

ชื่อ 'ภูเขาทอง' ทำให้ผมนึกถึงงานเก่า ๆ ที่มักมีหลายฉบับและหลายเวอร์ชัน แต่ถ้าพูดถึงวันที่ตีพิมพ์ครั้งแรกจริง ๆ เรื่องนี้ไม่ได้มีคำตอบเดียวเสมอไป ในมุมมองของคนที่ติดตามหนังสือเก่าและฉบับพิมพ์ต่าง ๆ ฉันสังเกตว่าในวงการวรรณกรรมไทยหลายเรื่องมักเริ่มจากการตีพิมพ์ลงทีละตอนในนิตยสารก่อนจะรวมเล่มเป็นหนังสือจริง ๆ ดังนั้นคำว่า "ตีพิมพ์ครั้งแรก" อาจหมายถึงการตีพิมพ์ตอนแรกในนิตยสารหรือการวางจำหน่ายเป็นเล่มครั้งแรกก็ได้ กับงานที่มีชื่อเดียวกันหลายชิ้น จึงต้องระบุผู้เขียนหรือสำนักพิมพ์เพื่อให้ทราบปีที่แน่นอน ฉะนั้นถ้าไม่ระบุผู้เขียน บอกแค่ปีเดียวอาจทำให้เข้าใจผิดได้ ฉันเองชอบดูปกและหน้าชื่อเรื่องของฉบับดั้งเดิมเพื่อยืนยันปี แต่โดยรวมแล้วความคลุมเครือนี้เป็นเรื่องปกติของงานวรรณกรรมเก่า ๆ ที่ผ่านการพิมพ์ซ้ำหลายครั้งและแก้ไขเนื้อหาไปมา

เป็นคำถามที่เจาะลึกมากสำหรับแฟนพันธุ์แท้ของ 'ตงกง ตำหนักบูรพา' เล่ม 2 นี่เป็นผลงานที่หลายคนตามหาอย่างหนักเพราะเป็นส่วนสำคัญในซีรีส์ จากข้อมูลที่เคยค้นคว้ามา ตอนที่สองพิมพ์ครั้งแรกประมาณกลางปี พ.ศ. 2545 โดยสำนักพิมพ์อมรินทร์ จำได้ว่าตอนนั้นเพิ่งเริ่มอ่านนิยายแปลจีนก็เจอเล่มนี้เข้าให้ มันมีกลิ่นกระดาษใหม่และปกแข็งที่ยังเงาอยู่เลย ตอนนี้ถ้าจะหาสภาพดีๆ คงยากแล้วเพราะผ่านมาจะยี่สิบปี ความพิเศษของเล่มนี้คือเนื้อหาที่ต่อยอดจากเล่มแรกอย่างน่าติดตาม โดยเฉพาะฉากการต่อสู้ในตำหนักที่อัดแน่นไปด้วยกลยุทธ์ ใครมีเล่มนี้เก็บไว้ถือเป็นของหายากชิ้นหนึ่ง

มีหลายเล่มที่ใช้ชื่อ 'อนธการ' ทำให้คำถามนี้เปิดช่องให้ตีความได้กว้างมาก ฉันมักจะเจอกรณีแบบนี้เวลาไล่ดูชั้นหนังสือมือสองหรือคอลเล็กชันเก่า — ชื่อเดียวกันแต่คนเขียนและปีตีพิมพ์ต่างกันไปตามฉบับหรือการแปล ในมุมมองของคนอ่านที่ชอบรวบรวม ฉันให้ความสำคัญกับสามปัจจัยคือหน้าปกที่ระบุสำนักพิมพ์ คำนำหรือบรรณาธิการที่มักกล่าวถึงปีแรกสุดของการตีพิมพ์ และเลข ISBN ที่ช่วยยืนยันว่าชุดพิมพ์ไหนเป็นชุดแรกสุด เมื่อมองแบบนักสะสม ฉันจะเล่าให้ฟังว่าบางครั้งหนังสือที่มีชื่อเหมือนกันอาจเป็นงานคนละชิ้นโดยสิ้นเชิง — อาจเป็นนิยายไทยสมัยหนึ่ง, งานแปลจากต่างประเทศ, หรือแม้แต่นวนิยายไซไฟที่ใช้คำว่า 'อนธการ' เป็นส่วนหนึ่งของชื่อ การจับคู่ชื่อกับภาพปกหรือข้อความปกหลังที่ชัดเจนจะช่วยแยกแยะว่าฉบับไหนถูกตีพิมพ์ครั้งแรกจริง ๆ และใครเป็นผู้เขียน ฉันมักจะเก็บหมายเหตุสั้น ๆ ไว้กับเล่ม เพื่อที่จะจำได้ว่าเล่มไหนมาจากฉบับแรกหรือพิมพ์ซ้ำหลายครั้ง ในฐานะคนที่ชอบเล่าเรื่องต่อ ฉันคิดว่าสิ่งที่สำคัญกว่าปีแรกสุดสำหรับผู้อ่านทั่วไปคือบริบทของผลงาน — เรื่องราวสะท้อนสังคมแบบไหน ภาษาที่ใช้เป็นอย่างไร และงานชิ้นนั้นมีอิทธิพลอย่างไรต่อผลงานอื่น ๆ มากกว่าจะยึดติดแค่ปีพิมพ์เพียงอย่างเดียว นั่นแหละทำให้การระบุว่า "หนังสือ 'อนธการ' ตีพิมพ์ครั้งแรกเมื่อไหร่และใครเขียน" จำเป็นต้องชี้ชัดว่าหมายถึงฉบับใด เพื่อให้คำตอบมีน้ำหนักพอที่จะเชื่อถือได้

ความทรงจำเกี่ยวกับการตามหาหนังสือเล่มนี้ยังชัดเจนเหมือนเพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวาน ตอนนั้นเดินเข้าร้านหนังสือเก่าในย่านบางลำพูด้วยความตั้งใจจะหานิยายโบราณสักเล่ม มือเปียกเหงื่อจากความตื่นเต้นเมื่อสะพานสายตากับ 'หงสาประกาศิต' ฉบับพิมพ์ครั้งแรกปี 2498 ที่วางอยู่บนชั้นหนังสือไม้เก่าๆ เจ้าของร้านเล่าให้ฟังว่านี่คือหนึ่งในนิยายกำลังภายในไทยยุคบุกเบิกที่หายากมาก กระดาษเริ่มเหลืองตามกาลเวลาแต่ตัวอักษรยังคมชัด บอกเล่าเรื่องราววีรกรรมแห่งแคว้นโบราณด้วยภาษาที่ทรงพลัง ช่างน่าประทับใจที่ผลงานอายุเกือบ 70 ปียังสามารถส่งต่อความมหัศจรรย์ให้คนรุ่นใหม่ได้

การตีความคำว่า 'ตีพิมพ์ครั้งแรก' ของงานชิ้นนี้ทำให้ผมต้องขยายความก่อนเลย เพราะมันมีหลายเวอร์ชันที่เข้ามาถึงคนไทย ผมจำได้ว่าความนิยมของ 'Solo Leveling' ในบ้านเราระเบิดขึ้นจากเวอร์ชันเว็บตูนที่มีการแปลไทยอย่างเป็นทางการบนแพลตฟอร์มออนไลน์ ซึ่งเริ่มเผยแพร่ราว ๆ ระหว่างปี 2018–2019 ทำให้คนไทยได้อ่านแบบถูกลิขสิทธิ์กันก่อน ส่วนเวอร์ชันเป็นเล่มหรือการตีพิมพ์แบบแทงค์บอนในรูปแบบหนังสือกระดาษสำหรับตลาดไทยนั้นตามมาทีหลังหลายปี เพราะต้องรอการสื่อสารสิทธิ์และการพิมพ์จริงจัง ซึ่งผมเห็นว่าวางขายครั้งแรกในไทยอยู่ในช่วงต้นทศวรรษ 2020s กล่าวคือประมาณปี 2021–2023 ขึ้นกับว่าผู้ถามหมายถึงเล่มทางการหรือการตีพิมพ์ดิจิทัล ถ้าคุณเป็นคนเก็บเล่มจริง ให้มองที่ฉลาก ISBN และคำว่า 'ฉบับแปลไทย' บนปก เพราะนั่นจะยืนยันวันวางจำหน่ายของเล่มแรกได้ชัดเจนกว่า แต่ถาเป็นคนอ่านออนไลน์ วันที่ที่แปลไทยบนเว็บตูนคือจุดเริ่มต้นที่คนไทยส่วนใหญ่รู้จักเรื่องนี้มากที่สุด