ผลงานของ สม ศักดิ์ เจียม ถูกดัดแปลงเป็นซีรีส์หรือไม่?

จริงๆแล้ว การดัดแปลงงานวรรณกรรมไทยเป็นซีรีส์มีทั้งกรณีที่ชัดเจนและกรณีที่เป็นข่าวลือ แต่สำหรับชื่อ 'สมศักดิ์เจียม' ณ เวลานี้ ยังไม่ปรากฏผลงานใดของเขาถูกทำเป็นซีรีส์อย่างเป็นทางการ ในมุมของผม งานของสมศักดิ์เจียมมักมีเสน่ห์เชิงบรรยายและจังหวะที่เหมาะกับนิยายสั้นหรือเล่มเดียวมากกว่าจะยืดเป็นซีซันยาวแบบละครพีเรียด แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะเป็นไปไม่ได้ หากผู้ผลิตอยากจับแนวทางที่เน้นตัวละครและบรรยากาศ การแปลงแนวนี้ให้ประสบความสำเร็จคล้ายกับกรณีของ 'บุพเพสันนิวาส' ที่หยิบเสน่ห์ประวัติศาสตร์มาปรุงเป็นละครยอดนิยม ท้ายสุด มุมมองส่วนตัวคือถ้ามีข่าวการดัดแปลงจริงๆ คงน่าสนใจที่จะเห็นว่าทีมผู้สร้างจะเลือกตัดต่อโครงเรื่องหรือขยายรายละเอียดอย่างไร เรื่องสั้นบางชิ้นอาจถูกรวมเป็นตอนๆ เหมือนซีรีส์ชุด แต่ตอนนี้ยังไม่มีสัญญาณยืนยันจากสื่อหลักเลย

น่าสนใจที่มีคนตั้งคำถามแบบนี้ เพราะชื่อ 'สมศักดิ์ เจียม' ไม่ได้อยู่ในลิสต์ของงานดัดแปลงภาพยนตร์เชิงพาณิชย์ที่ผมคุ้นเคยโดยตรง ผมติดตามงานวรรณกรรมไทยมานานพอสมควร และจากที่สังเกตไม่พบว่ามีโปรเจกต์ภาพยนตร์ยักษ์ใหญ่หรือภาพยนตร์ฉายในโรงแบบกระแสหลักที่อ้างอิงผลงานของเขาเป็นต้นฉบับ ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าไม่มีการเอาเรื่องของเขาไปแปลงเป็นงานอื่น ๆ ในระดับท้องถิ่นหรือโรงเรียน แต่อย่างน้อยในภาพรวมของวงการภาพยนตร์ระดับชาติ งานของเขายังไม่ถูกนำไปสร้างเป็นฟีเจอร์ฟิล์มที่เป็นที่รู้จักกว้าง พูดตรง ๆ ผมคิดว่าสไตล์การเขียนของบางคนเหมาะกับการแปลงให้เป็นละครโทรทัศน์หรือซีรีส์มากกว่า เพราะเนื้อหาเน้นความละเอียดอ่อนของตัวละครและบรรยากาศ มากกว่าจะเป็นพล็อตแอ็กชันกระชับ ซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้บางนักเขียนยังไม่ค่อยถูกนำไปทำเป็นหนังโรง แต่เอาเข้าจริง ถ้าใครอยากเห็นผลงานของเขาบนจอใหญ่ ก็มีพื้นที่สำหรับการดัดแปลงแบบอิสระหรืองานเทศกาล ที่มักเปิดโอกาสให้เรื่องเล่าแนวนี้ได้แสดงศักยภาพของมัน

พอพูดถึงงานของสมศักดิ์ เจียม ฉันมักจะนึกถึงบรรยากาศเรื่องเล่าแบบใกล้ชิดผู้คน แทนที่จะเป็นนิยายเชิงพล็อตยิ่งใหญ่ ซึ่งสิ่งนี้ก็มีผลต่อโอกาสในการถูกนำไปสร้างเป็นซีรีส์ด้วยเหมือนกัน ในแง่ของคำตอบตรงๆ เรื่องที่ถูกนำไปสร้างเป็นซีรีส์ยังไม่มีชิ้นงานไหนที่โดดเด่นเป็นที่รู้จักว่าได้รับการดัดแปลงอย่างเป็นทางการจากนิยายของเขา งานของเขามักจะเป็นเรื่องเล็กๆ ที่มุ่งเน้นการสังเกตพฤติกรรมและความสัมพันธ์ในสังคม ทำให้การแปลงให้อยู่ในรูปแบบซีรีส์ต้องมีการขยายองค์ประกอบเรื่องราวมากกว่าปกติ ซึ่งอาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่ยังไม่เห็นเวอร์ชันโทรทัศน์หรือสตรีมมิ่งแบบใหญ่ๆ ออกมา ส่วนตัวแล้วฉันชอบอ่านนิยายแนวที่เล่าเรื่องชีวิตประจำวันและความเปราะบางของตัวละคร วิธีการเขียนของสมศักดิ์ทำให้ฉากเล็กๆ กลับมีน้ำหนัก เช่นบทสนทนาในครอบครัวหรือภาพความขัดแย้งที่ไม่ใช่การต่อสู้แบบสุดโต่ง ถาถ้าวัดจากตัวบทเหล่านี้ พอจะจินตนาการได้ว่าถ้าใครจะหยิบงานของเขาไปทำเป็นซีรีส์ น่าจะเป็นค่ายที่กล้าทดลองงานนอกกรอบและมุ่งไปที่ผู้ชมที่ชื่นชอบละครดราม่าที่เน้นตัวละคร การดัดแปลงที่ดีน่าจะขยายมิติของตัวละคร เพิ่มฉากเสริมเพื่อทำให้เนื้อเรื่องยาวขึ้นแต่ไม่สูญเสียกลิ่นอายต้นฉบับ การใส่เพลงประกอบที่เหมาะสมกับอารมณ์และการกำกับที่ละเอียดอ่อนจะช่วยให้บทเล็กๆ เหล่านั้นเปล่งประกายได้บนหน้าจอ ท้ายที่สุด ความเป็นไปได้ในการนำงานของสมศักดิ์ไปสร้างเป็นซีรีส์ไม่ใช่เรื่องที่ต้องปิดประตูเสมอไป ฉันชอบคิดเล่นๆ ว่าเรื่องราวที่เน้นมิติมนุษย์แบบนี้เมื่อถูกจัดวางด้วยการตัดต่อที่ฉลาดและการแสดงที่จับใจ มันสามารถกลายเป็นงานที่คนดูตกหลุมรักโดยไม่ต้องพึ่งพาแอ็คชั่นหรือพลอตหักมุมมากมาย เรื่องเล็กๆ บางครั้งกลับมีพลังสะท้อนความจริงของคนดูได้ดี และถ้าผู้ผลิตคนไหนกล้าเอาเทคนิคการแสดงและบทสนทนาแบบเรียลิสติกมาใช้ ผลงานของเขาก็จะได้โอกาสแจ้งเกิดบนหน้าจอได้ในอนาคต ความคิดนี้ทำให้ฉันรู้สึกตื่นเต้นและอยากเห็นนักแสดงที่เข้าใจบทบาทจริงๆ มารับบทเหล่านั้น

แฟนๆพูดคุยกันคึกคักเรื่องนี้มานานแล้วและฉันเองก็ติดตามมาตลอด จนถึงตอนนี้ยังไม่มีประกาศฉบับเป็นทางการจากสำนักพิมพ์หรือผู้เขียนเกี่ยวกับการดัดแปลงนิยายของสมศักดิ์เจียมเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์ แต่ทิศทางความนิยมและประเด็นในนิยายมักทำให้โปรดักชันสนใจได้ง่าย เห็นได้จากกรณีของ 'ฮาวทูทิ้ง' ที่เริ่มจากกระแสออนไลน์แล้วกลายเป็นภาพยนตร์ดัง การที่งานเขียนมีฐานแฟนแน่นและธีมที่ชัดเจนเป็นจุดขายสำคัญสำหรับการเจรจาซื้อสิทธิ ฉันคิดว่าถ้ามีการเจรจาจริง จะต้องผ่านการปรับเนื้อหาให้เข้ากับสื่อภาพซึ่งอาจตัดหรือขยายบางตัวละคร ฉากที่มีภาพอารมณ์แรง ๆ และการใช้เพลงประกอบจะเป็นตัวชูโรง ฉะนั้นแฟนๆ ควรติดตามประกาศจากสำนักพิมพ์และช่องทางของผู้เขียนเป็นหลัก แต่ก็ยังตื่นเต้นกับความเป็นไปได้ที่จะได้เห็นโลกในนิยายถูกถ่ายทอดบนจอ เพราะนี่แหละคือเสน่ห์ของการดัดแปลงที่รอให้คนทำงานดี ๆ มาตีความใหม่

เราเป็นคนชอบขุดงานเขียนไทยเก่า ๆ แล้วเล่าให้เพื่อนฟังแบบไม่เป็นทางการ เรื่องของสมเถา สุจริตกุลสำหรับฉันมักถูกพูดถึงในหมู่คนอ่านหนังสือมากกว่าจะถูกหยิบขึ้นมาบนจอใหญ่หรือจอเล็ก เพราะจากการติดตามความเคลื่อนไหวด้านวรรณกรรมและสื่อบันเทิงไทย ไม่มีบันทึกชัดเจนว่ามีผลงานของเขาถูกดัดแปลงเป็นซีรีส์หรือภาพยนตร์ใหญ่ในเชิงพาณิชย์ งานของสมเถามักเป็นงานที่เน้นมิติทางสังคมและภาษาที่ค่อนข้างละเมียด ซึ่งอาจทำให้ผู้ผลิตเชิงพาณิชย์ลังเลเมื่อต้องแปลงเป็นภาพ เพราะต้องบาลานซ์ระหว่างความละเอียดของต้นฉบับกับไดนามิกของภาพเคลื่อนไหว พูดจากมุมของคนอ่านที่ชอบวรรณกรรมเชิงวิเคราะห์ การที่งานบางชิ้นยังไม่ถูกนำไปดัดแปลงจริง ๆ ก็ไม่ใช่เรื่องเสียหายเสมอไป มันเปิดช่องให้ชาวอ่านได้เก็บรักษาต้นฉบับในรูปแบบหนังสือ และทำให้เรามีพื้นที่จินตนาการของตัวเองมากกว่า อย่างไรก็ตาม ถ้ามีผู้กำกับที่กล้าคิดสร้างสรรค์ งานของสมเถามีศักยภาพจะกลายเป็นหนังอาร์ตเฮาส์ที่ชวนตั้งคำถามเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสังคม การปรับให้เป็นภาพยนตร์แนวทดลองแบบที่เห็นใน 'The Handmaiden' จะช่วยรักษาเสน่ห์ภาษาของต้นฉบับได้โดยไม่ต้องรีบเร่งเล่าเนื้อหา สุดท้ายในมุมของคนที่ชอบเปรียบเทียบงานเขียนกับการดัดแปลง ถ้าวันหนึ่งมีการประกาศว่าผลงานของสมเถาถูกดัดแปลงจริง ฉันคิดว่าจะเป็นงานที่ต้องการผู้กำกับคม ๆ และนักแสดงที่พร้อมรับความซับซ้อนของตัวละคร การแปลงเป็นซีรีส์มินิซีรีส์สี่ถึงแปดตอนอาจเป็นทางเลือกที่ดีกว่าการยัดทุกอย่างลงในหนังยาว เพราะจะให้เวลาสำรวจตัวละครและโทนเรื่องได้มากกว่า นี่คือความเห็นส่วนตัวที่อยากเห็น—ถ้ามันเกิดขึ้นคงเป็นอะไรที่น่าสนุกและท้าทายไม่น้อย

อยากเล่าให้ฟังแบบละเอียดเพราะหัวข้อนี้มีมุมให้ขยับคิดเยอะกว่าที่คิดเอาไว้ เราไม่เคยเห็นงานของสม ศักดิ์ เจียมถูกทำเป็นงานแปลภาษาใหญ่หรือถูกหยิบไปสร้างเป็นหนังยักษ์หรือซีรีส์ทางทีวีในวงกว้าง ถ้ามองตามตลาดสื่อหลัก งานของเขาดูจะอยู่ในค่ายวรรณกรรมไทยที่เน้นการตีพิมพ์ภายในประเทศ มากกว่าจะถูกส่งออกเป็นฉบับแปลเป็นภาษาอังกฤษ ญี่ปุ่น หรือจีนในระดับพาณิชย์ แม้จะมีนักอ่านและนักวิชาการที่ยกชิ้นงานของเขามาวิเคราะห์หรืออ้างอิง แต่การแปลงร่างเป็นสื่ออื่นที่เป็นกระแสหลักยังค่อนข้างจำกัด ด้านที่มีให้เห็นบ้างคือการนำเรื่องสั้นหรือบทความไปอ่านบนเวทีเล็กๆ เช่น งานเสวนาวรรณกรรม รายการบรรยาย หรือการจัดพอดแคสต์วรรณกรรม ซึ่งมักเป็นการดัดแปลงในรูปของการอ่านเรียบเรียง ไม่ใช่การแปลงเป็นละครเวทีใหญ่หรือภาพยนตร์จริงจัง เราเคยเห็นชุมชนคนรักหนังสือหยิบเรื่องสั้นไปทำเป็นหนังสั้นอินดี้หรือพอดแคสต์เสียงในวงการศิลปะที่มีงบจำกัด แต่สิ่งเหล่านี้มักเป็นโครงการอิสระที่เกิดจากคนรักงานเขียนมากกว่าการลงทุนเชิงพาณิชย์ ท้ายที่สุดแล้วถ้าชอบงานของเขาและอยากเห็นการแปลงร่างมากขึ้น ก็ต้องยอมรับว่าหน้าที่ของผู้อ่านและชุมชนมีส่วนสำคัญ จะเป็นการผลักดันให้สำนักพิมพ์หรือผู้สร้างสื่อสนใจขึ้นมาได้บ้าง เท่าที่เรามอง งานของสม ศักดิ์ เจียม มีคุณค่าทางวรรณกรรมพอที่จะถูกนำไปตีความใหม่ได้ แต่ยังขาดแรงสนับสนุนหนักพอจะเปลี่ยนมันให้เป็นสื่อขนาดใหญ่

ล่าสุดผลงานของสมศักดิ์ที่อ่านแล้วทำให้หัวใจเต้นไม่เป็นจังหวะคือหนังสือเล่มใหม่ชื่อ 'ไฟในสายลม' ซึ่งออกมาในรูปแบบนิยายเรียงความผสมสารคดีเล็ก ๆ ที่ยืดหยุ่นระหว่างความทรงจำกับภาพเมือง ผมกลับมองเห็นการเติบโตของเสียงเล่าเรื่องในผลงานนี้ ต่างจากงานก่อน ๆ ของเขาที่เน้นโครงเรื่องชัดเจน 'ไฟในสายลม' เลือกจะเล่าเป็นชิ้น ๆ ที่ผันแปรจากบทสั้นสู่บทยาว แล้วโยงเข้าด้วยธีมเดียวกันคือการค้นหาแสงในความมืด รายละเอียดเล็ก ๆ อย่างกลิ่นกาแฟยามเช้า หรือเสียงรถเมล์ในยามค่ำ ถูกใช้เป็นสัญลักษณ์อย่างฉลาด ทำให้ผมรู้สึกเหมือนกำลังเดินเล่นไปตามตรอกซอกซอยของตัวละคร สไตล์การเล่าในเล่มนี้ออกจะเป็นผู้ใหญ่แต่ไม่เย็นชา มีพื้นที่ให้ความเปราะบางและอารมณ์ฮึดสู้สลับกันไป เหมาะกับคนที่ชอบอ่านอะไรที่ไม่ตรงไปตรงมา แต่อยากให้มีความรู้สึกติดค้างหลังจากปิดหน้าสุดท้าย ถ้าคุ้นกับงานที่เน้นบรรยากาศและการสังเกตมากกว่าพล็อตยืดเยื้อ เล่มนี้จะตอบโจทย์ได้ดี และผมรู้สึกว่านี่คือก้าวใหม่ที่น่าจับตามอง

ชื่อของ 'สมบัติ จันทรวงศ์' ทำให้ผมนึกถึงนักเขียนที่มีเสียงเฉพาะตัวในวงการวรรณกรรมไทย แต่เมื่อพูดถึงการดัดแปลงเป็นซีรีส์แบบยาวเชิงพาณิชย์ เรื่องราวของเขาไม่ค่อยโผล่ขึ้นมาบนหน้าจอหลักเท่าไหร่ ในมุมมองของคนอ่านวัยกลางคนที่ตามงานเขียนไทยมาเยอะ ผมไม่พบหลักฐานว่ามีนิยายยาวของ 'สมบัติ จันทรวงศ์' ถูกนำไปสร้างเป็นซีรีส์โทรทัศน์หรือสตรีมมิงที่ได้รับความนิยมแพร่หลายแบบเดียวกับบางเรื่องในวงการ เช่น 'บุพเพสันนิวาส' ที่กลายเป็นกระแสจนคนนอกวงการวรรณกรรมรู้จักชื่อผู้เขียนกันเป็นวงกว้าง งานของสมบัติฯ มักจะปรากฏตัวในรูปแบบงานพิมพ์หรือบทความเชิงสารคดีมากกว่าการเป็นโปรเจกต์บันเทิงขนาดใหญ่ พูดด้วยน้ำเสียงของคนที่ชอบอ่านและจินตนาการ ผมคิดว่ามีเหตุผลเชิงสไตล์และการตลาด: บางงานเขียนมีสเกลและโครงเรื่องที่เหมาะกับการเล่าแบบยาวเป็นซีรีส์ แต่บางงานมีความเป็นนิยายสั้น ให้จบในตัว หรือเล่าเรื่องด้วยมุมมองเชิงภาษาที่ถ้าพยายามขยายเป็นซีรีส์อาจสูญเสียเสน่ห์ดั้งเดิมไป ดังนั้น แม้ว่าจะมีผลงานของ 'สมบัติ จันทรวงศ์' ที่นักสร้างสรรค์อาจนำไอเดียไปต่อยอดเป็นหนังสั้น เวที หรือการอ่านเชิงศิลป์ แต่การที่มันจะกลายเป็นซีรีส์ยาวเชิงพาณิชย์ยังไม่ใช่ภาพที่เห็นชัดเจน สุดท้ายในฐานะแฟนคนหนึ่ง ผมอยากเห็นงานที่มีความเฉพาะตัวถูกนำมาบอกเล่าในรูปแบบภาพยนตร์หรือซีรีส์ที่รักษาความเป็นต้นฉบับไว้ได้ ถึงตอนนั้นคงเป็นเรื่องสนุกที่ได้ดูว่าบทประพันธ์ของเขาจะถูกตีความใหม่อย่างไร แต่จนถึงตอนนี้ ความทรงจำของผมยังคงบอกว่าไม่มีผลงานไหนจากเขาที่โดดเด่นว่า 'ถูกดัดแปลงเป็นซีรีส์' ในวงกว้างแบบที่คนทั่วไปจะนึกถึงอยู่ดี

เราเชื่อว่างานที่ทำให้ชื่อของสมศักดิ์เจียมติดหูคนทั่วไปไม่ได้เกิดจากโชค แต่มาจากสไตล์การเล่าเรื่องที่ผสมผสานความเรียบง่ายกับโทนมืดได้อย่างลงตัว ผลงานที่เด่นสุดในสายตาผมคือ 'เงาทมิฬของเมือง' ซึ่งเป็นนิยายสืบสวน-ไซไฟที่ใช้ฉากเมืองใหญ่เป็นแรงขับเคลื่อน เนื้อเรื่องไม่หวือหวาแต่รายละเอียดฉลาดและตัวละครมีมิติ ทำให้ผู้อ่านติดตามได้ถึงตอนจบ อีกชิ้นที่คนพูดถึงเยอะคือ 'ดวงดาวบนผืนทราย' งานนี้เป็นแนวโรแมนซ์ผสมแฟนตาซี แสดงให้เห็นมุมละเอียดอ่อนในการแต่งประโยคและการสร้างบรรยากาศ ส่วน 'นักเดินทางในความมืด' เป็นงานที่แสดงความสามารถในการเขียนฉากแอ็กชันที่ทรงพลังและฉากสวนทางทางอารมณ์ได้อย่างน่าจดจำ มุมมองแบบผมมองว่าความสำเร็จของสมศักดิ์เจียมอยู่ที่การย้ายผู้อ่านไปยังโลกที่รู้สึกคุ้นเคยแต่เต็มไปด้วยคำถาม ผลงานแต่ละชิ้นจึงเหมือนการเชื้อเชิญให้เราค่อย ๆ คลี่คลายปมด้วยตัวเอง มากกว่าจะยัดคำตอบให้ตรงหน้า เป็นเหตุผลว่าทำไมผลงานของเขายังถูกพูดถึงบ่อย ๆ แม้เวลาจะผ่านไปแล้วก็ตาม

เริ่มจากเล่มที่ทำให้ผมหลงรักสำนวนของผู้เขียนเลยก็คือ 'บ้านริมคลอง' เล่มนี้บอกเล่าเรื่องราวของคนในชุมชนเล็ก ๆ ที่เวลาพลัดพรากและความทรงจำถูกน้ำพัดพาไปซ้ำแล้วซ้ำเล่า ภาษาในหนังสืออบอุ่นแต่มีทิศทางชัดเจน ทำให้ภาพชีวิตประจำวันกับความขมขื่นทางใจผสานกันได้อย่างลงตัว ฉากที่พระเอกกลับมาหาบ้านเก่าในฤดูน้ำหลากและพบว่าทุกอย่างเปลี่ยนไปเป็นสิ่งที่ฝังอยู่ในใจฉัน มันไม่ได้เป็นแค่เรื่องเศร้า แต่อ่านแล้วรู้สึกว่าได้เข้าใจความละเอียดอ่อนของคนที่ต้องเลือกเดินต่อ การเล่าเรื่องไม่เร่งรีบ เหมาะสำหรับคนที่ชอบบทบรรยายยาว ๆ และชอบสังเกตจิตวิญญาณของตัวละคร ถ้าต้องแนะนำให้เพื่อนที่ชอบนิยายชีวิตและบรรยากาศท้องถิ่นเล่มนี้จะเป็นเลือกที่ดีมาก ปิดท้ายด้วยความอบอุ่นแบบไม่หวานเลี่ยน ทำให้อ่านเสร็จแล้วอยากเอาเรื่องราวไปคุยกับคนอื่นต่อ