สมศักดิ์เจียม มีผลงานไหนถูกดัดแปลงเป็นซีรีส์บ้าง?

แปลกนะที่ชื่อของ 'สม ศักดิ์ เจียม' มักไม่ถูกพูดถึงในบริบทการดัดแปลงงานเป็นซีรีส์ระดับใหญ่ ๆ แต่ความจริงเรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าไม่มีร่องรอยการหยิบงานไปใช้อย่างสิ้นเชิงในการผลิตเชิงท้องถิ่นหรือโครงการเล็ก ๆ ความทรงจำของฉันเกี่ยวกับแวดวงหนังสือไทยชวนให้คิดถึงงานของนักเขียนที่มีแฟนคลับขนาดย่อมซึ่งบางครั้งผลงานถูกนำไปปรับในรูปแบบละครเวทีของมหาวิทยาลัย หรือโครงการสั้นของกลุ่มนักศึกษาภาพยนตร์ โดยไม่ได้รับความสนใจจากสื่อกระแสหลัก นั่นทำให้การตามหาว่ามีการดัดแปลงเป็นซีรีส์จริงหรือไม่ต้องดูให้ลึกกว่าหัวข้อข่าวปกติ มุมมองส่วนตัวคือถ้าไม่มีประกาศอย่างเป็นทางการจากสตูดิโอหรือผู้จัด ที่สุดแล้วงานส่วนใหญ่ยังคงอยู่ในรูปแบบของต้นฉบับอ่านเล่น อาจมีบางเรื่องที่เคยถูกพูดถึงในวงการสิทธิและการเจรจา แต่จนกว่าจะมีการเปิดตัวชัดเจนก็ยังถือว่าไม่ได้ถูกแปลงเป็นซีรีส์ในวงกว้าง นั่นทำให้รู้สึกเหมือนงานบางชิ้นรอคิวที่จะได้รับการค้นพบจากผู้ผลิตที่เห็นคุณค่าในการเล่าเรื่องแบบลึก ๆ ซึ่งก็เป็นเรื่องน่าสนใจว่าถ้าวันหนึ่งมีการนำไปดัดแปลงจริง ผลงานนั้นจะถูกตีความออกมาในทิศทางไหน

พอพูดถึงงานของสมศักดิ์ เจียม ฉันมักจะนึกถึงบรรยากาศเรื่องเล่าแบบใกล้ชิดผู้คน แทนที่จะเป็นนิยายเชิงพล็อตยิ่งใหญ่ ซึ่งสิ่งนี้ก็มีผลต่อโอกาสในการถูกนำไปสร้างเป็นซีรีส์ด้วยเหมือนกัน ในแง่ของคำตอบตรงๆ เรื่องที่ถูกนำไปสร้างเป็นซีรีส์ยังไม่มีชิ้นงานไหนที่โดดเด่นเป็นที่รู้จักว่าได้รับการดัดแปลงอย่างเป็นทางการจากนิยายของเขา งานของเขามักจะเป็นเรื่องเล็กๆ ที่มุ่งเน้นการสังเกตพฤติกรรมและความสัมพันธ์ในสังคม ทำให้การแปลงให้อยู่ในรูปแบบซีรีส์ต้องมีการขยายองค์ประกอบเรื่องราวมากกว่าปกติ ซึ่งอาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่ยังไม่เห็นเวอร์ชันโทรทัศน์หรือสตรีมมิ่งแบบใหญ่ๆ ออกมา ส่วนตัวแล้วฉันชอบอ่านนิยายแนวที่เล่าเรื่องชีวิตประจำวันและความเปราะบางของตัวละคร วิธีการเขียนของสมศักดิ์ทำให้ฉากเล็กๆ กลับมีน้ำหนัก เช่นบทสนทนาในครอบครัวหรือภาพความขัดแย้งที่ไม่ใช่การต่อสู้แบบสุดโต่ง ถาถ้าวัดจากตัวบทเหล่านี้ พอจะจินตนาการได้ว่าถ้าใครจะหยิบงานของเขาไปทำเป็นซีรีส์ น่าจะเป็นค่ายที่กล้าทดลองงานนอกกรอบและมุ่งไปที่ผู้ชมที่ชื่นชอบละครดราม่าที่เน้นตัวละคร การดัดแปลงที่ดีน่าจะขยายมิติของตัวละคร เพิ่มฉากเสริมเพื่อทำให้เนื้อเรื่องยาวขึ้นแต่ไม่สูญเสียกลิ่นอายต้นฉบับ การใส่เพลงประกอบที่เหมาะสมกับอารมณ์และการกำกับที่ละเอียดอ่อนจะช่วยให้บทเล็กๆ เหล่านั้นเปล่งประกายได้บนหน้าจอ ท้ายที่สุด ความเป็นไปได้ในการนำงานของสมศักดิ์ไปสร้างเป็นซีรีส์ไม่ใช่เรื่องที่ต้องปิดประตูเสมอไป ฉันชอบคิดเล่นๆ ว่าเรื่องราวที่เน้นมิติมนุษย์แบบนี้เมื่อถูกจัดวางด้วยการตัดต่อที่ฉลาดและการแสดงที่จับใจ มันสามารถกลายเป็นงานที่คนดูตกหลุมรักโดยไม่ต้องพึ่งพาแอ็คชั่นหรือพลอตหักมุมมากมาย เรื่องเล็กๆ บางครั้งกลับมีพลังสะท้อนความจริงของคนดูได้ดี และถ้าผู้ผลิตคนไหนกล้าเอาเทคนิคการแสดงและบทสนทนาแบบเรียลิสติกมาใช้ ผลงานของเขาก็จะได้โอกาสแจ้งเกิดบนหน้าจอได้ในอนาคต ความคิดนี้ทำให้ฉันรู้สึกตื่นเต้นและอยากเห็นนักแสดงที่เข้าใจบทบาทจริงๆ มารับบทเหล่านั้น

น่าสนใจที่มีคนตั้งคำถามแบบนี้ เพราะชื่อ 'สมศักดิ์ เจียม' ไม่ได้อยู่ในลิสต์ของงานดัดแปลงภาพยนตร์เชิงพาณิชย์ที่ผมคุ้นเคยโดยตรง ผมติดตามงานวรรณกรรมไทยมานานพอสมควร และจากที่สังเกตไม่พบว่ามีโปรเจกต์ภาพยนตร์ยักษ์ใหญ่หรือภาพยนตร์ฉายในโรงแบบกระแสหลักที่อ้างอิงผลงานของเขาเป็นต้นฉบับ ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าไม่มีการเอาเรื่องของเขาไปแปลงเป็นงานอื่น ๆ ในระดับท้องถิ่นหรือโรงเรียน แต่อย่างน้อยในภาพรวมของวงการภาพยนตร์ระดับชาติ งานของเขายังไม่ถูกนำไปสร้างเป็นฟีเจอร์ฟิล์มที่เป็นที่รู้จักกว้าง พูดตรง ๆ ผมคิดว่าสไตล์การเขียนของบางคนเหมาะกับการแปลงให้เป็นละครโทรทัศน์หรือซีรีส์มากกว่า เพราะเนื้อหาเน้นความละเอียดอ่อนของตัวละครและบรรยากาศ มากกว่าจะเป็นพล็อตแอ็กชันกระชับ ซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้บางนักเขียนยังไม่ค่อยถูกนำไปทำเป็นหนังโรง แต่เอาเข้าจริง ถ้าใครอยากเห็นผลงานของเขาบนจอใหญ่ ก็มีพื้นที่สำหรับการดัดแปลงแบบอิสระหรืองานเทศกาล ที่มักเปิดโอกาสให้เรื่องเล่าแนวนี้ได้แสดงศักยภาพของมัน

ตอบตรงๆว่าผลงานของสมชาย ภคภาสน์วิวัฒน์ยังไม่ถูกนำไปสร้างเป็นซีรีส์โทรทัศน์ตามที่ผมทราบ การอ่านงานของเขาทำให้ผมรู้สึกว่าเนื้อหามักเน้นรายละเอียดเชิงวรรณกรรมและความละเมียดในภาษา ซึ่งไม่ใช่แนวที่ผู้สร้างซีรีส์เชิงพาณิชย์มักจะหยิบไปแปลงเป็นบทโทรทัศน์โดยตรง ดังนั้นการดัดแปลงให้เข้ากับจังหวะและความต้องการของทีวีอาจต้องมีการปรับเปลี่ยนองค์ประกอบหลักพอสมควร ผมมักจะเปรียบเทียบกับการดัดแปลงจากนิยายที่ประสบความสำเร็จอย่าง 'บุพเพสันนิวาส' ซึ่งถูกปรับโครงสร้างและองค์ประกอบเรื่องให้ตอบโจทย์คนดูทีวีได้มากขึ้น ในฐานะคนอ่านที่ชอบเห็นงานเขียนถูกนำมาขยายเป็นโลกที่ใหญ่ขึ้น ผมคิดว่าผลงานของสมชายก็มีศักยภาพ แต่ต้องการทีมดัดแปลงที่เข้าใจจังหวะวรรณกรรมและกล้าตัดทอนหรือเพิ่มฉากที่เน้นการเล่าเรื่องเชิงภาพ การแปลงงานแนวนี้ให้เป็นซีรีส์ที่ตราตรึงได้จึงเป็นทั้งความท้าทายและโอกาส หากวันหนึ่งมีแรงผลักดันจากโปรดิวเซอร์หรือผู้กำกับที่ชอบงานแนวฝีมือ ก็ไม่แปลกหากผลงานนั้นจะได้ชีวิตใหม่บนหน้าจอ

อยากเล่าให้ฟังแบบละเอียดเพราะหัวข้อนี้มีมุมให้ขยับคิดเยอะกว่าที่คิดเอาไว้ เราไม่เคยเห็นงานของสม ศักดิ์ เจียมถูกทำเป็นงานแปลภาษาใหญ่หรือถูกหยิบไปสร้างเป็นหนังยักษ์หรือซีรีส์ทางทีวีในวงกว้าง ถ้ามองตามตลาดสื่อหลัก งานของเขาดูจะอยู่ในค่ายวรรณกรรมไทยที่เน้นการตีพิมพ์ภายในประเทศ มากกว่าจะถูกส่งออกเป็นฉบับแปลเป็นภาษาอังกฤษ ญี่ปุ่น หรือจีนในระดับพาณิชย์ แม้จะมีนักอ่านและนักวิชาการที่ยกชิ้นงานของเขามาวิเคราะห์หรืออ้างอิง แต่การแปลงร่างเป็นสื่ออื่นที่เป็นกระแสหลักยังค่อนข้างจำกัด ด้านที่มีให้เห็นบ้างคือการนำเรื่องสั้นหรือบทความไปอ่านบนเวทีเล็กๆ เช่น งานเสวนาวรรณกรรม รายการบรรยาย หรือการจัดพอดแคสต์วรรณกรรม ซึ่งมักเป็นการดัดแปลงในรูปของการอ่านเรียบเรียง ไม่ใช่การแปลงเป็นละครเวทีใหญ่หรือภาพยนตร์จริงจัง เราเคยเห็นชุมชนคนรักหนังสือหยิบเรื่องสั้นไปทำเป็นหนังสั้นอินดี้หรือพอดแคสต์เสียงในวงการศิลปะที่มีงบจำกัด แต่สิ่งเหล่านี้มักเป็นโครงการอิสระที่เกิดจากคนรักงานเขียนมากกว่าการลงทุนเชิงพาณิชย์ ท้ายที่สุดแล้วถ้าชอบงานของเขาและอยากเห็นการแปลงร่างมากขึ้น ก็ต้องยอมรับว่าหน้าที่ของผู้อ่านและชุมชนมีส่วนสำคัญ จะเป็นการผลักดันให้สำนักพิมพ์หรือผู้สร้างสื่อสนใจขึ้นมาได้บ้าง เท่าที่เรามอง งานของสม ศักดิ์ เจียม มีคุณค่าทางวรรณกรรมพอที่จะถูกนำไปตีความใหม่ได้ แต่ยังขาดแรงสนับสนุนหนักพอจะเปลี่ยนมันให้เป็นสื่อขนาดใหญ่

ชื่อของ 'สมบัติ จันทรวงศ์' ทำให้ผมนึกถึงนักเขียนที่มีเสียงเฉพาะตัวในวงการวรรณกรรมไทย แต่เมื่อพูดถึงการดัดแปลงเป็นซีรีส์แบบยาวเชิงพาณิชย์ เรื่องราวของเขาไม่ค่อยโผล่ขึ้นมาบนหน้าจอหลักเท่าไหร่ ในมุมมองของคนอ่านวัยกลางคนที่ตามงานเขียนไทยมาเยอะ ผมไม่พบหลักฐานว่ามีนิยายยาวของ 'สมบัติ จันทรวงศ์' ถูกนำไปสร้างเป็นซีรีส์โทรทัศน์หรือสตรีมมิงที่ได้รับความนิยมแพร่หลายแบบเดียวกับบางเรื่องในวงการ เช่น 'บุพเพสันนิวาส' ที่กลายเป็นกระแสจนคนนอกวงการวรรณกรรมรู้จักชื่อผู้เขียนกันเป็นวงกว้าง งานของสมบัติฯ มักจะปรากฏตัวในรูปแบบงานพิมพ์หรือบทความเชิงสารคดีมากกว่าการเป็นโปรเจกต์บันเทิงขนาดใหญ่ พูดด้วยน้ำเสียงของคนที่ชอบอ่านและจินตนาการ ผมคิดว่ามีเหตุผลเชิงสไตล์และการตลาด: บางงานเขียนมีสเกลและโครงเรื่องที่เหมาะกับการเล่าแบบยาวเป็นซีรีส์ แต่บางงานมีความเป็นนิยายสั้น ให้จบในตัว หรือเล่าเรื่องด้วยมุมมองเชิงภาษาที่ถ้าพยายามขยายเป็นซีรีส์อาจสูญเสียเสน่ห์ดั้งเดิมไป ดังนั้น แม้ว่าจะมีผลงานของ 'สมบัติ จันทรวงศ์' ที่นักสร้างสรรค์อาจนำไอเดียไปต่อยอดเป็นหนังสั้น เวที หรือการอ่านเชิงศิลป์ แต่การที่มันจะกลายเป็นซีรีส์ยาวเชิงพาณิชย์ยังไม่ใช่ภาพที่เห็นชัดเจน สุดท้ายในฐานะแฟนคนหนึ่ง ผมอยากเห็นงานที่มีความเฉพาะตัวถูกนำมาบอกเล่าในรูปแบบภาพยนตร์หรือซีรีส์ที่รักษาความเป็นต้นฉบับไว้ได้ ถึงตอนนั้นคงเป็นเรื่องสนุกที่ได้ดูว่าบทประพันธ์ของเขาจะถูกตีความใหม่อย่างไร แต่จนถึงตอนนี้ ความทรงจำของผมยังคงบอกว่าไม่มีผลงานไหนจากเขาที่โดดเด่นว่า 'ถูกดัดแปลงเป็นซีรีส์' ในวงกว้างแบบที่คนทั่วไปจะนึกถึงอยู่ดี

แฟนๆพูดคุยกันคึกคักเรื่องนี้มานานแล้วและฉันเองก็ติดตามมาตลอด จนถึงตอนนี้ยังไม่มีประกาศฉบับเป็นทางการจากสำนักพิมพ์หรือผู้เขียนเกี่ยวกับการดัดแปลงนิยายของสมศักดิ์เจียมเป็นภาพยนตร์หรือซีรีส์ แต่ทิศทางความนิยมและประเด็นในนิยายมักทำให้โปรดักชันสนใจได้ง่าย เห็นได้จากกรณีของ 'ฮาวทูทิ้ง' ที่เริ่มจากกระแสออนไลน์แล้วกลายเป็นภาพยนตร์ดัง การที่งานเขียนมีฐานแฟนแน่นและธีมที่ชัดเจนเป็นจุดขายสำคัญสำหรับการเจรจาซื้อสิทธิ ฉันคิดว่าถ้ามีการเจรจาจริง จะต้องผ่านการปรับเนื้อหาให้เข้ากับสื่อภาพซึ่งอาจตัดหรือขยายบางตัวละคร ฉากที่มีภาพอารมณ์แรง ๆ และการใช้เพลงประกอบจะเป็นตัวชูโรง ฉะนั้นแฟนๆ ควรติดตามประกาศจากสำนักพิมพ์และช่องทางของผู้เขียนเป็นหลัก แต่ก็ยังตื่นเต้นกับความเป็นไปได้ที่จะได้เห็นโลกในนิยายถูกถ่ายทอดบนจอ เพราะนี่แหละคือเสน่ห์ของการดัดแปลงที่รอให้คนทำงานดี ๆ มาตีความใหม่

เมื่อพูดถึงหยวนปิงเหยียน ความคิดแรกที่แล่นเข้ามาในหัวคือเสียงของงานเขียนที่ค่อนข้างเป็นส่วนตัวและละเมียดละไม ซึ่งมักไม่ค่อยถูกหยิบมาแปลงเป็นซีรีส์แบบทุนใหญ่ในวงการโทรทัศน์เชิงพาณิชย์ สไตล์ที่เน้นความละเอียดด้านอารมณ์และรายละเอียดชีวิตประจำวันทำให้ฉันมองว่าเรื่องราวหลายชิ้นของเขาเหมาะกับการเป็นละครสั้นหรือมินิซีรีส์มากกว่าจะเป็นซีรีส์ยืดหลายสิบตอน ทั้งนี้ยังมีปัจจัยเรื่องสิทธิ์การเผยแพร่และความต้องการของตลาดที่มักเลือกงานแนวที่ขยายแฟนเบสได้ง่ายกว่า ฉันคิดว่าถ้าจะดัดแปลงจริงๆ ควรจะจับมาเป็นชุดตอนสั้นที่เน้นตัวละครหนึ่งชุดต่อหนึ่งตอน หรือทำเป็นซีรีส์ออมนิบาล ซึ่งจะรักษาจังหวะและบรรยากาศเดิมของต้นฉบับได้ดีที่สุด เมื่อเปรียบเทียบกับงานดัดแปลงที่ประสบความสำเร็จ เช่น '琅琊榜' หรือ '陈情令' ความแตกต่างชัดเจนตรงที่งานเหล่านั้นมีพล็อตมหากาพย์หรือความแฟนตาซีที่ขยายเป็นซีซั่นได้ง่ายกว่า งานของหยวนปิงเหยียนตรงกันข้ามมักเน้นช่วงเวลาสั้นๆ ในชีวิตของตัวละคร ดังนั้นการเลือกแพลตฟอร์มหรือผู้กำกับที่เข้าใจงานแนวนี้จึงสำคัญมาก สรุปแล้วฉันไม่เคยเห็นผลงานของเขาถูกแปลงเป็นซีรีส์ยาวที่เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวาง แต่กลับคิดว่ามินิซีรีส์หรือการทำเป็นซีรีส์ชุดตอนสั้นจะให้ผลลัพธ์ที่เคารพต้นฉบับที่สุด

ชีวิตการทำงานของ 'เอก รัตนเรือง' นั้นน่าทึ่งมาก เขาไม่เพียงแต่เป็นนักเขียนที่มีผลงานโดดเด่นทางวรรณกรรม แต่ยังมีหลายเรื่องที่ถูกนำไปดัดแปลงเป็นซีรีส์ทางโทรทัศน์ หนึ่งในผลงานที่หลายคนคุ้นเคยคือ 'เรือนเบญจพิษ' ที่ถูกนำมาทำเป็นละครหลายครั้ง เรื่องราวของสาวโรงงานที่ต้องต่อสู้กับอุปสรรคมากมายสะท้อนสังคมได้อย่างแหลมคม ส่วน 'ไฟรักเพลิงแค้น' ก็ถูกดัดแปลงเป็นละครภาคต่อหลายครั้งเช่นกัน ความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนของตัวละครกลายเป็นจุดขายสำคัญ ล่าสุดยังมี 'ลับลวงใจ' ที่ถูกนำมาสร้างใหม่ในปี 2564 ด้วยการตีความใหม่ที่ทันสมัยขึ้น

สมัยแรกที่เห็นชื่อประจักษ์ ก้องกีรติ โผล่มาในรายการสัมภาษณ์ ผมรู้สึกว่าเขาเป็นคนที่เขียนเรื่องได้คมและละเอียด ไม่ได้แค่เล่าเหตุการณ์แต่ชวนให้คิดต่อถึงสังคมและแรงจูงใจของตัวละคร ซึ่งทำให้หลายคนสงสัยว่าเรื่องแบบนี้จะถูกนำไปทำเป็นซีรีส์ได้หรือไม่ จนถึงตอนนี้ โดยภาพรวมยังไม่มีผลงานของประจักษ์ ก้องกีรติที่ถูกประกาศอย่างเป็นทางการว่าถูกดัดแปลงเป็นซีรีส์โทรทัศน์ขนาดยาวในวงการบันเทิงไทยแบบที่เราเห็นกับนิยายขายดีบางเรื่อง อย่างไรก็ตาม งานเขียนของเขามีอิทธิพลในแวดวงวรรณกรรมและการวิเคราะห์ทางสังคม หลายชิ้นถูกนำไปพูดถึงในรูปแบบบทความ วิทยุ หรือการเสวนาสาธารณะ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าประเด็นในงานของเขามีศักยภาพสำหรับการดัดแปลง แต่ยังขาดการผลิตในรูปแบบซีรีส์ขนาดยาวที่ชัดเจน มองจากมุมของคนอ่าน เหตุผลที่งานของประจักษ์อาจยังไม่ถูกดัดแปลงเป็นซีรีส์ก็มีหลายอย่าง ทั้งเรื่องลักษณะงานที่เน้นบทวิเคราะห์และตัวละครที่อาจไม่ได้เป็นเรื่องเล่าเชิงพลอตยาว ๆ ตรงตามความต้องการของตลาดซีรีส์เชิงบันเทิง แต่ในทางกลับกัน นั่นก็เป็นข้อดีเมื่อผู้สร้างอยากทำงานที่มีน้ำหนัก สามารถปรับเป็นมินิซีรีส์เชิงดราม่าหรือละครเวทีดัดแปลงได้ดี ถ้ามองเทรนด์การดัดแปลงในไทย เราเห็นว่าบางเรื่องอย่าง 'บุพเพสันนิวาส' หรือผลงานจากนักเขียนท่านอื่น ๆ เมื่อถูกจับมาเรียงโครงใหม่ให้เข้ากับแพลตฟอร์มและกลุ่มผู้ชม ก็สามารถสร้างกระแสได้อย่างมาก ดังนั้นถ้าทีมผู้ผลิตอยากทดลองทำซีรีส์แนวคิดลึก ๆ หรือละครอิงสังคม ผลงานของเขาก็น่าสนใจมาก พูดตามตรง ผมค่อนข้างอยากเห็นงานของประจักษ์ถูกตีความในรูปแบบภาพและเสียง เหตุผลหนึ่งคือเนื้อหาในงานเขาตั้งคำถามกับการรับรู้และค่านิยม ซึ่งพออยู่บนจอแล้วสามารถขยายการโต้วาทีและการตีความออกไปได้กว้างกว่าหนังสือเดียว การดัดแปลงที่ดีไม่จำเป็นต้องยึดติดกับต้นฉบับทั้งหมด แต่สามารถแปลงโครงเรื่องหรือโฟกัสตัวละครบางตัวเพื่อให้เข้ากับสื่อใหม่ได้ ถ้าวันหนึ่งมีข่าวการซื้อสิทธิ์หรือโปรเจกต์จริง ๆ ผมคงติดตามด้วยความตื่นเต้นและคาดหวังว่าจะได้เห็นการตีความที่ให้เกียรติแหล่งกำเนิดงานและเพิ่มมิติให้เรื่องราวอย่างสร้างสรรค์