หนังไซอิ๋วภาค 3 ดัดแปลงจากนิยายตอนใด

แค่เห็นทิศทางของหนัง 'The Monkey King 3' ก็รู้สึกได้เลยว่าผลัดแปลงจากนิยายดั้งเดิมเยอะมากกว่าที่คิด ฉันชอบดูงานดัดแปลงแบบตั้งใจเปลี่ยนองค์ประกอบเพื่อตอบโจทย์คนดูสมัยใหม่ ดังนั้นขอเล่าแบบเน้นจุดที่ต่างชัด ๆ ของส่วน 'ประเทศหญิงสาว' ที่หนังหยิบมาจากบทในนิยาย 'ไซอิ๋ว' กันก่อน ในต้นฉบับตอน '女儿国' โครงเรื่องเป็นหนึ่งในตอนย่อยที่เน้นการทดลองอารมณ์ของพระถังซัมจั๋งกับการล่อลวงทางโลก หนังเวอร์ชันนี้เพิ่มมิติเชิงโรแมนติกให้ชัดกว่าเดิม ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างพระถังกับพระราชินีมีน้ำหนักทางอารมณ์และฉากที่ยาวขึ้น รวมถึงใส่ฉากปูแบ็กกราวด์ให้ตัวละครมีเหตุผลทางใจมากขึ้น นอกจากนี้หนังตัดหรือย่อองค์ประกอบเทพเจ้า-ระบบสวรรค์ที่ในนิยายมีรายละเอียดเยอะ เพื่อให้จังหวะหนังไหลลื่นและโฟกัสไปที่ดราม่ามนุษย์มากขึ้น ตัวละครหลักบางคนถูกปรับโทน เช่น หงอคงในหนังถูกให้มุมด้านมนุษย์ และมีการเพิ่มฉากตลก/โรแมนซ์เพื่อสร้างความอบอุ่นที่นิยายต้นฉบับไม่ได้เน้น ส่วนฉากมหัศจรรย์บางอย่างถูกทำให้ทันสมัยด้วยเทคนิคภาพและการออกแบบคอสตูม ซึ่งอาจทำให้เสน่ห์ดั้งเดิมของเรื่องคลายลง แต่ก็เปิดมุมมองใหม่ ๆ ให้คนที่ไม่เคยอ่านนิยายเข้าถึงได้ สรุปแล้วหนังยังคงยกโครงเรื่องหลักมาจากต้นฉบับ แต่เปลี่ยนโฟกัสจากบททดสอบทางจิตวิญญาณเป็นความสัมพันธ์และความเป็นมนุษย์ที่เข้ากับผู้ชมยุคใหม่ได้มากกว่า

หลายคนคงสับสนเรื่องต้นตอของ 'ไซอิ๋วเกาหลี' กันบ่อย ๆ แต่บอกได้ชัดเจนว่าแกนกลางมาจากนิยายจีนคลาสสิก '西遊記' ของวู่เฉิงเอิน ซึ่งเป็นต้นแบบตัวละครและโครงเรื่องหลักที่ถูกเอาไปตีความใหม่ในเกาหลี ผมชอบดูว่าเวอร์ชันเกาหลีเอาอะไรไปเล่นบ้าง — ยกตัวอย่างชัด ๆ คือ 'A Korean Odyssey' ที่หยิบโครงสร้างของตัวละครหลักจากนิยายต้นฉบับมาแปลงเป็นเรื่องรัก-แฟนตาซีร่วมสมัย โทนเรื่องเปลี่ยนจากการเดินทางบู๊เป็นการเล่นกับปมความสัมพันธ์และคำสาป แต่ยังคงมีตัวละครที่เป็นเวอร์ชันของซุนหงอคง พระถังซัมจั๋ง และซัวเจ๋ง ซึ่งแปลว่าเกาหลีมักไม่นำต้นฉบับมาทำซ้ำเป๊ะ ๆ แต่จะหยิบธีม ตำนาน และคาแรกเตอร์มาปรุงใหม่ให้เข้ากับวัฒนธรรมและสื่อที่ต่างกัน

คงไม่มีใครปฏิเสธว่าการดู 'ไซอิ๋ว' ในรูปแบบหนังกับการอ่านนิยายต้นฉบับให้ความประสบการณ์ต่างกันสุดขั้วเลยทีเดียว ผมเห็นว่าจุดต่างที่ชัดที่สุดคือความลึกของเนื้อหาและโทนเรื่อง นิยายต้นฉบับเป็นงานยาวที่รวมเอาตอนย่อย ๆ นับสิบ ทำให้มีที่ว่างให้ปรัชญา ศีลธรรม และการเสียดสีสังคมเข้ามาแทรก ทั้งยังมีรายละเอียดของความเชื่อทางพุทธศาสนาและเต๋าที่ซับซ้อน ในขณะที่หนังโดยทั่วไปต้องย่อลงเหลือสองชั่วโมงหรือน้อยกว่านั้น จึงมักโฟกัสที่ฉากแอ็กชัน ความขบขัน หรือความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครหลัก เช่นความเป็นฮีโร่ของซุนหงอคง ทำให้หลายมิติของเรื่องเดิมถูกตัดทอนหรือปรับให้เรียบง่ายขึ้นเพื่อให้คนดูเข้าใจง่ายและสนุกทันที ด้วยข้อจำกัดเวลาของหนังและความต้องการดึงคนดูสมัยใหม่ ผู้สร้างมักรวมหลายตอนเข้าด้วยกัน ปรับจังหวะเรื่อง หรือสร้างโครงเรื่องใหม่ที่มีเอกภาพมากขึ้น บ่อยครั้งจะเพิ่มองค์ประกอบโรแมนติกหรือคอมเมดี้ที่นิยายต้นฉบับไม่มีชัดเจน เพื่อสร้างความเชื่อมโยงทางอารมณ์ เช่นงานของสตีเฟน ชอว์ใน 'Journey to the West: Conquering the Demons' และ 'A Chinese Odyssey' ที่เล่นกับความรักและชะตากรรมของตัวละครอย่างชัดเจน ส่วนภาพยนตร์ฟอร์มยักษ์อย่าง 'The Monkey King' เน้นงานสร้าง ฉากต่อสู้สวยงาม และเอฟเฟกต์ ทำให้ตัวบททางศาสนาและเชิงสัญลักษณ์ถูกลดทอนลงไป นอกจากนี้การตีความตัวละครก็เปลี่ยนไปตามยุคสมัยและวัตถุประสงค์ของผู้สร้าง ในนิยาย ซุนหงอคงมีทั้งความฮา ปัญญา และความดุดันของจอมยุทธ์ แต่ในหนังสมัยใหม่มักยกย่องด้านแอ็กชันหรือขบขันจนลืมมิติทางปรัชญา ส่วนพระถังซัมจั๋งที่ในหนังมักถูกลดบทบาทให้เป็นคนอ่อนแอหรือน่าสงสารเพื่อให้คนดูเห็นพัฒนาการชัดขึ้น ตัวร้ายหรือเหล่าปีศาจที่ในต้นฉบับมีแง่คิดบางอย่าง มักถูกทำให้วายร้ายทันทีหรือกลายเป็นตัวตลกเพื่อไม่ให้โทนเรื่องหนักเกินไป การเซ็นเซอร์ทางศีลธรรมหรือการเมืองในบางประเทศก็ทำให้ฉากบางอย่างหายไปหรือถูกเปลี่ยนความหมาย โดยรวมแล้ว ผมมองว่าทั้งนิยายต้นฉบับและหนังต่างมีเสน่ห์คนละแบบ ถ้าต้องการความลุ่มลึก เชิงสัญลักษณ์ และตอนเล็กตอนน้อยที่ถ่ายทอดคติธรรม นิยายต้นฉบับให้ความอิ่มตัวมากกว่า แต่ถาอยากได้ความบันเทิงทันใจ ภาพสวย งานแอ็กชันที่ตื่นเต้น และมุมมองใหม่ ๆ ที่แปลกตา หนังเวอร์ชันต่าง ๆ ทำได้ดีและบางครั้งสร้างความประทับใจจนอยากกลับไปอ่านต้นฉบับใหม่อีกครั้ง

แค่ได้ยินคำว่า 'ไซอิ๋วภาค 3' ใจก็พองโตเลย — แต่มันมีความซับซ้อนกว่าที่คิด เพราะคำว่า 'ไซอิ๋ว' ถูกนำไปดัดแปลงเป็นหนังหลายเวอร์ชั่นตลอดหลายทศวรรษ ผมขออธิบายแบบสั้นแล้วชัดเจน: ถาหมายถึงผลงานที่เป็นภาพยนตร์ต่อเนื่องที่ใช้ชื่อตรงๆ ว่า 'ไซอิ๋วภาค 3' ณ กลางปี 2024 ยังไม่มีประกาศการฉายใหม่ในโรงภาพยนตร์จากผู้สร้างเจ้าหลัก แต่ถ้าคนถามด้วยความหมายว่าเป็นภาคที่สามของฉบับภาพยนตร์บางเวอร์ชั่น ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ 'The Monkey King 3' ซึ่งออกฉายในจีนเมื่อปี 2018 และเข้าฉายในบางประเทศใกล้เคียงตามตารางการจัดจำหน่ายของแต่ละประเทศ ต่างประเทศอาจเรียกชื่อแตกต่างกันไป ความจริงคือการเรียกเลขภาคมักทำให้สับสนระหว่างผลงานหลายเวอร์ชั่น หากอยากมั่นใจว่าหมายถึงเวอร์ชั่นไหน ให้สังเกตชื่อภาษาอังกฤษหรือชื่อนักแสดงและปีที่ฉาย เพราะนั่นเป็นตัวบอกชัดว่าเป็นแฟรนไชส์ชุดใด สุดท้ายฉันก็รอวันที่จะได้ดูเวอร์ชั่นใหม่ ๆ บนจอใหญ่ เหมือนกัน

ชอบคำถามแบบนี้จัง — คำว่า 'ไซอิ๋วภาค 3' มันชวนให้ฉันนึกถึงหลายเวอร์ชันเลย เพราะมีทั้งหนัง ฟิล์มบล็อกบัสเตอร์ และงานรีเมกหลายงานที่ผู้คนเรียกกันไม่เหมือนกัน ฉันมักจะเจอคนพูดถึงอย่างน้อยสองความหมายบ่อย ๆ: หนึ่งคือ 'The Monkey King 3' เวอร์ชันภาพยนตร์จีนสมัยใหม่ อีกอย่างคือบางคนอาจหมายถึงซีรีส์หรือหนังชุดที่มีภาคต่อสามของทีวีหรือหนังเก่า ๆ แต่พอไม่รู้ชัดก็ยากจะระบุรายชื่อนักแสดงอย่างแน่นอน ถ้าเธอหมายถึงเวอร์ชันไหนโดยเฉพาะ บอกชื่อภาษาอังกฤษหรือปีที่ฉายมาให้สักนิด ฉันจะเล่าให้อย่างละเอียดถึงนักแสดงหลัก บทบาทเด่น และฉากที่คนพูดถึงมากที่สุดให้ฟังแบบเจาะลึกเลย

ฉันมักพูดถึงเรื่องนี้กับเพื่อน ๆ เวลาคุยกันเรื่องเวอร์ชันของ 'ไซอิ๋ว' เพราะภาคสามมักถูกมองว่าเดินเรื่องต่อจากความสัมพันธ์และภารกิจที่วางไว้ในภาคก่อนหน้าอย่างชัดเจน ในภาพรวม 'ไซอิ๋ว 3' มักต่อจากเหตุการณ์ในภาคที่สองของแฟรนไชส์ภาพยนตร์ ที่ทีมพระไตรปิฎก—รวมทั้งพระถังซัมจั๋ง ซุนหงอคง จุนป๋อ และลูกศิษย์อีกสองคน—ยังคงเดินทางไปตะลุยดินแดนต่าง ๆ เพื่อขอคัมภีร์กลับมาสู่แผ่นดิน จุดเริ่มต้นของภาคนี้มักนำพาไปสู่บทตอนในต้นฉบับนิยายที่มีชื่อเสียงอย่างเหตุการณ์ในดินแดนหญิงล้วน (the Land of Women) ทำให้โทนเรื่องเปลี่ยนจากภารกิจลุยบู๊เป็นการทดสอบด้านความรัก ความยั่วยวน และการตั้งคำถามเรื่องเพศภาวะ สิ่งที่ทำให้ภาคนี้โดดเด่นสำหรับฉันคือการผสมผสานระหว่างฉากแอ็กชันที่ยังคงเอกลักษณ์ของซุนหงอคง กับการให้พื้นที่แก่ความสัมพันธ์ของตัวละครมากขึ้น—บทที่เคยเป็นแค่ตอนสนุกในนิยายถูกขยายเป็นพล็อตที่มีอารมณ์ละเอียดอ่อนขึ้น นอกจากนี้การออกแบบฉากและเครื่องแต่งกายในภาคนี้มักเน้นความแฟนตาซีแบบสดใสและเป็นผู้หญิงมากขึ้น ซึ่งช่วยสร้างบรรยากาศต่างไปจากสองภาคแรก ความตลกยังคงมีอยู่ แต่จะมีการเซ็ตติ้งให้มีความซับซ้อนทางอารมณ์มากขึ้น ทำให้ภาคนี้รู้สึกเหมือนเป็นบททดลองที่กล้าผสมโทนหนังแนวผจญภัยกับความเป็นดราม่านิด ๆ — จบด้วยความคิดที่ว่าภาคนี้คือบทที่แปลกใหม่และกล้าท้าทายต้นฉบับในแบบที่ทำให้ตัวละครได้เติบโตขึ้น

กรณีที่คนไทยมักพูดถึง 'ไซอิ๋ว ภาค 3' ในบริบทของหนังโรงจีนล่าสุด ผมมักหมายถึง 'The Monkey King 3' (2018) ซึ่งในมุมมองของผมเพลงประกอบหลักของหนังเรื่องนี้ถูกแต่งโดย Henry Lai Wan-man — ชื่อนี้ฟังดูคุ้นสำหรับคนที่ติดตามหนังฮ่องกงยุคหลัง เพราะสไตล์ของเขามักผสมกลิ่นอิมแพคต์แบบภาพยนตร์เชิงพาณิชย์กับธีมที่พยายามยกระดับฉากแอ็กชันให้ดูยิ่งใหญ่ เพลงของเขาช่วยขับซีนในหนังเรื่องนี้ให้มีอารมณ์ทั้งตลกและดราม่าไปพร้อมกัน ผมชอบการใช้เครื่องสายและเบสหนัก ๆ ในบางธีมที่ทำให้ความเป็นตำนานของตัวละครอย่างซุนหงอคงดูหนักแน่นขึ้น แม้มุมมองนี้จะเป็นการจำแนกเวอร์ชันหนึ่ง แต่ถ้าคุณหมายถึงหนังภาคสามของซีรีส์อื่น ชื่อนักประพันธ์อาจเปลี่ยนไปได้เช่นกัน ซึ่งตรงนี้ผมนับเป็นจุดเริ่มให้คนเลือกเช็กชื่อเครดิตท้ายเรื่องเพื่อความแน่นอน

โลกภาพยนตร์ไซไฟเต็มไปด้วยทั้งผลงานที่ดัดแปลงจากงานเขียนและผลงานต้นฉบับที่เกิดจากไอเดียของผู้สร้าง มาดูตัวอย่างกัน: ฝั่งที่มาจากนิยายมีตั้งแต่หนังคลาสสิกไปจนถึงผลงานร่วมสมัย เช่น 'Do Androids Dream of Electric Sheep?' ของฟิลิป เค. ดิก ถูกนำไปดัดแปลงเป็นหนัง 'Blade Runner' ที่แม้จะเปลี่ยนเนื้อหาและโทนมาก แต่ยังคงประเด็นเกี่ยวกับความเป็นมนุษย์ไว้, 'Jurassic Park' ของไมเคิล ไครช์ตัน ซึ่งเป็นตัวอย่างชัดเจนว่าหนังที่ดัดแปลงจากนิยายเชิงวิทยาศาสตร์สามารถกลายเป็นบล็อกบัสเตอร์ได้, และ 'Dune' ของแฟรงก์ เฮอร์เบิร์ต ที่ถูกแปลงเป็นภาพยนตร์มากครั้งและแต่ละเวอร์ชันก็ตีความโลกและการเมืองของนิยายแตกต่างกันไป นอกจากนี้ยังมีงานที่มาจากนิยายสั้นหรือเรื่องสั้น เช่น 'The Minority Report' จากเรื่องสั้นของฟิลิป เค. ดิก ที่กลายเป็นหนังเทรลเลอร์ทึ่งกับแนวคิดเทคโนโลยีและโชคชะตา และ 'Story of Your Life' ของเท็ด เชียง ที่ถูกดัดแปลงเป็น 'Arrival' ซึ่งเปลี่ยนมุมมองการสื่อสารกับสิ่งมีชีวิตต่างดาวให้ลึกซึ้งและอารมณ์เข้มข้นขึ้นอีกแบบหนึ่ง. หนังค่อนข้างหลากหลายยังมีพื้นฐานจากนิยายมากมายอย่าง 'The Martian' ('Andy Weir'), 'Contact' ('Carl Sagan'), 'Solaris' ('Stanisław Lem') และ 'I Am Legend' ('Richard Matheson') เป็นต้น. ฝั่งผลงานต้นฉบับเองก็มีความโดดเด่นไม่แพ้กัน บางเรื่องกลายเป็นนิยามของไซไฟสมัยใหม่ เช่น 'Inception' และ 'Interstellar' ที่ถือเป็นงานเขียนบทภาพยนตร์ดั้งเดิมซึ่งผสมวิทยาศาสตร์กับปรัชญาได้อย่างลงตัว, 'The Matrix' ที่แม้จะได้รับแรงบันดาลใจจากวรรณกรรมและปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรมหลายสื่อ แต่บทภาพยนตร์เป็นงานต้นฉบับของวาโชสกี้, 'Ex Machina' เป็นตัวอย่างของหนังต้นฉบับที่ตั้งคำถามเกี่ยวกับปัญญาประดิษฐ์อย่างละเอียดและชวนคิด ส่วนหนังอินดี้อย่าง 'Primer' หรือ 'Moon' ก็เป็นผลงานต้นฉบับที่ใช้งบประมาณจำกัดแต่แข็งแรงเรื่องไอเดียและบรรยากาศ การแยกระหว่างดัดแปลงกับต้นฉบับบางครั้งทำให้เกิดการถกเถียงในหมู่แฟนๆ ว่าผลงานใดภักดีต่อต้นฉบับพอ และผลงานใดกลายเป็นสิ่งใหม่ที่ยืนได้ด้วยตัวเอง มุมมองส่วนตัวคือการได้เห็นงานดัดแปลงที่ทำให้โลกของนิยายถูกขยายออกไปในภาพเคลื่อนไหวยังคงสร้างความตื่นเต้นให้เสมอ แม้บางครั้งการเปลี่ยนแปลงจะทำให้รายละเอียดในหนังสือหายไป แต่ก็มีหลายกรณีที่หนังนำเสนอธีมเดิมด้วยภาษาภาพและดนตรีที่ทรงพลังจนกลายเป็นประสบการณ์ใหม่ อย่างไรก็ดี งานต้นฉบับก็มีเสน่ห์เฉพาะตัวตรงที่ผู้สร้างสามารถออกแบบจังหวะและภาพให้ตรงกับวิสัยทัศน์โดยไม่ต้องยึดติดกับเนื้อหาต้นฉบับ สรุปแล้วโลกไซไฟทั้งสองทางเลือกนี้เติมเต็มกันและกัน ทำให้แฟนๆ มีผลงานให้ชมและถกเถียงกันไม่มีเบื่อ — นี่แหละคือเสน่ห์ของแนวนี้สำหรับฉัน

ฉากเปิดที่กระชากใจใน 'ไซอิ๋วภาค 3' สำหรับผมคือการบุกสะพานที่จัดเต็มทั้งแอ็กชันและคิวสตั๊นต์ ฉากนี้เปิดมาด้วยจังหวะที่รวดเร็ว ไม่ได้เน้นโชว์พลังอย่างเดียว แต่เล่นกับมุมกล้องและเสียงกระทบของไม้คทาอย่างชาญฉลาด ทำให้ทุกหมัดทุกลูกศรมีน้ำหนักมากขึ้นกว่าแค่การฟาดธรรมดา ผมชอบตรงที่ผู้กำกับไม่ปล่อยให้ฉากต่อสู้กลายเป็นการเต้นของนักสตั๊นท์เท่านั้น แต่ใส่จังหวะหยุด-เดิน-ระเบิด ให้เราได้หายใจแล้วจึงแทงทะลุอีกครั้ง อีกอย่างที่ทำให้ฉากนี้ติดตาคือการจัดคาแร็กเตอร์ในสนามรบ—ตัวร้ายไม่ได้ถูกวางเป็นแผงเดียว พอมีการเปลี่ยนโฟกัสจากการต่อสู้ระยะประชิดไปสู่ฉากกลุ่ม มันสร้างความตึงเครียดและเซอร์ไพรส์ได้หลายจังหวะ ผมยังคงชอบวิธีที่ฉากนี้เล่นกับภาพซ้ำช้าลงในช่วงจังหวะสำคัญ ทำให้ความรุนแรงของการฟาดคทาดูมีความหมายมากขึ้นกว่าการฟาดที่ไวเพียวอย่างเดียว