หนังไซอิ๋วภาค 3

แค่ได้ยินคำว่า 'ไซอิ๋วภาค 3' ใจก็พองโตเลย — แต่มันมีความซับซ้อนกว่าที่คิด เพราะคำว่า 'ไซอิ๋ว' ถูกนำไปดัดแปลงเป็นหนังหลายเวอร์ชั่นตลอดหลายทศวรรษ

ผมขออธิบายแบบสั้นแล้วชัดเจน: ถาหมายถึงผลงานที่เป็นภาพยนตร์ต่อเนื่องที่ใช้ชื่อตรงๆ ว่า 'ไซอิ๋วภาค 3' ณ กลางปี 2024 ยังไม่มีประกาศการฉายใหม่ในโรงภาพยนตร์จากผู้สร้างเจ้าหลัก แต่ถ้าคนถามด้วยความหมายว่าเป็นภาคที่สามของฉบับภาพยนตร์บางเวอร์ชั่น ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ 'The Monkey King 3' ซึ่งออกฉายในจีนเมื่อปี 2018 และเข้าฉายในบางประเทศใกล้เคียงตามตารางการจัดจำหน่ายของแต่ละประเทศ ต่างประเทศอาจเรียกชื่อแตกต่างกันไป

ความจริงคือการเรียกเลขภาคมักทำให้สับสนระหว่างผลงานหลายเวอร์ชั่น หากอยากมั่นใจว่าหมายถึงเวอร์ชั่นไหน ให้สังเกตชื่อภาษาอังกฤษหรือชื่อนักแสดงและปีที่ฉาย เพราะนั่นเป็นตัวบอกชัดว่าเป็นแฟรนไชส์ชุดใด สุดท้ายฉันก็รอวันที่จะได้ดูเวอร์ชั่นใหม่ ๆ บนจอใหญ่ เหมือนกัน

ย้อนรำลึกถึงความประทับใจแรกที่เห็นฉากรักละมุนในหนังแล้วต้องบอกว่า 'ไซอิ๋วภาค 3' เอาเรื่องราวมาจากตอนที่เรียกว่า '女儿国' หรือที่คนไทยมักเรียกสั้น ๆ ว่า "อาณาจักรสตรี" ในนิยาย 'ไซอิ๋ว'

ในฉากต้นฉบับของนิยาย พระถังซัมจั๋งต้องเผชิญการทดสอบความตั้งใจเมื่อไปถึงอาณาจักรที่ผู้คนส่วนใหญ่เป็นหญิงล้วน ราชินีแห่งอาณาจักรนั้นเกิดชอบพอในตัวพระถัง ความขัดแย้งระหว่างความศรัทธาในภารกิจของพระถังกับความใกล้ชิดทางใจถูกนำเสนออย่างชัดเจน ส่วนในหนังภาค 3 ผู้สร้างขยายมุมโรแมนติก ใส่องค์ประกอบสมัยใหม่และฉากบู๊ CGI เพื่อให้เข้ากับรสนิยมผู้ชมยุคใหม่ ทำให้โฟกัสจากการเดินทางตามหลักธรรมในนิยายเปลี่ยนไปเป็นเรื่องของการทดลองหัวใจมากขึ้น

โดยรวมแล้วฉากหลัก ๆ ที่หนังยืมมาเป็นโครงเรื่องของอาณาจักรสตรีและความสัมพันธ์ระหว่างพระถังกับราชินี แต่รายละเอียดการตีความตัวละคร บทสนทนา และจังหวะเรื่องถูกปรับให้ดูเป็นภาพยนตร์เชิงบันเทิงมากกว่าเวอร์ชันวรรณกรรมแบบดั้งเดิม

ชอบคำถามแบบนี้จัง — คำว่า 'ไซอิ๋วภาค 3' มันชวนให้ฉันนึกถึงหลายเวอร์ชันเลย เพราะมีทั้งหนัง ฟิล์มบล็อกบัสเตอร์ และงานรีเมกหลายงานที่ผู้คนเรียกกันไม่เหมือนกัน

ฉันมักจะเจอคนพูดถึงอย่างน้อยสองความหมายบ่อย ๆ: หนึ่งคือ 'The Monkey King 3' เวอร์ชันภาพยนตร์จีนสมัยใหม่ อีกอย่างคือบางคนอาจหมายถึงซีรีส์หรือหนังชุดที่มีภาคต่อสามของทีวีหรือหนังเก่า ๆ แต่พอไม่รู้ชัดก็ยากจะระบุรายชื่อนักแสดงอย่างแน่นอน ถ้าเธอหมายถึงเวอร์ชันไหนโดยเฉพาะ บอกชื่อภาษาอังกฤษหรือปีที่ฉายมาให้สักนิด ฉันจะเล่าให้อย่างละเอียดถึงนักแสดงหลัก บทบาทเด่น และฉากที่คนพูดถึงมากที่สุดให้ฟังแบบเจาะลึกเลย

แฟนหนังกลุ่มที่ฉันอยู่มักจะคุยกันว่าเวลาฉายใหญ่ ๆ มักจะมีบูธของที่ระลึกออกมาให้เลือกเยอะ โดยเฉพาะช่วงรอบพิเศษหรือพรีเมียร์ของ 'ไซอิ๋ว ภาค 3' ที่ผ่านมา โรงหนังที่จัดกิจกรรมมักเอาสติกเกอร์ โปสเตอร์ขนาดพิเศษ และฟิกเกอร์ขนาดเล็กมาวางขายพร้อมกับบ็อกซ์เซ็ตแบบลิมิเต็ด ฉันเองเคยเจอสเปเชียลแพ็กเกจที่มาพร้อมอาร์ตบุ๊กและซีดีเพลงประกอบในบูธของผู้จัดจำหน่ายตอนงานฉายรอบพิเศษ

ถ้าตอนนี้หนังไม่ได้ฉายแล้ว ทางเลือกที่เหลือที่ฉันใช้บ่อยคือเช็กหน้าร้านออนไลน์ของผู้จัดจำหน่ายภาพยนตร์หรือสตูดิโอ เพราะบางครั้งของที่ระลึกล็อตแรกจะถูกนำไปจำหน่ายแบบออนไลน์ นอกจากนี้ยังมีร้านค้าตามงานคอนเวนชันเกี่ยวกับภาพยนตร์และของสะสมที่บางครั้งรับพรีออเดอร์หรือขายของสะสมจากรอบพรีเมียร์ ใครที่เน้นของแท้ให้ดูป้ายใบอนุญาตหรือสติกเกอร์ยืนยันการเป็นสินค้าลิขสิทธิ์ แล้วเก็บอารมณ์แบบแฟนต่อด้วยการหากรอบโปสเตอร์ใส่กรอบมาติดผนัง เป็นความภูมิใจเล็ก ๆ ของคนรักหนังชิ้นหนึ่ง

ฉากเปิดที่กระชากใจใน 'ไซอิ๋วภาค 3' สำหรับผมคือการบุกสะพานที่จัดเต็มทั้งแอ็กชันและคิวสตั๊นต์

ฉากนี้เปิดมาด้วยจังหวะที่รวดเร็ว ไม่ได้เน้นโชว์พลังอย่างเดียว แต่เล่นกับมุมกล้องและเสียงกระทบของไม้คทาอย่างชาญฉลาด ทำให้ทุกหมัดทุกลูกศรมีน้ำหนักมากขึ้นกว่าแค่การฟาดธรรมดา ผมชอบตรงที่ผู้กำกับไม่ปล่อยให้ฉากต่อสู้กลายเป็นการเต้นของนักสตั๊นท์เท่านั้น แต่ใส่จังหวะหยุด-เดิน-ระเบิด ให้เราได้หายใจแล้วจึงแทงทะลุอีกครั้ง

อีกอย่างที่ทำให้ฉากนี้ติดตาคือการจัดคาแร็กเตอร์ในสนามรบ—ตัวร้ายไม่ได้ถูกวางเป็นแผงเดียว พอมีการเปลี่ยนโฟกัสจากการต่อสู้ระยะประชิดไปสู่ฉากกลุ่ม มันสร้างความตึงเครียดและเซอร์ไพรส์ได้หลายจังหวะ ผมยังคงชอบวิธีที่ฉากนี้เล่นกับภาพซ้ำช้าลงในช่วงจังหวะสำคัญ ทำให้ความรุนแรงของการฟาดคทาดูมีความหมายมากขึ้นกว่าการฟาดที่ไวเพียวอย่างเดียว

ฉันมักพูดถึงเรื่องนี้กับเพื่อน ๆ เวลาคุยกันเรื่องเวอร์ชันของ 'ไซอิ๋ว' เพราะภาคสามมักถูกมองว่าเดินเรื่องต่อจากความสัมพันธ์และภารกิจที่วางไว้ในภาคก่อนหน้าอย่างชัดเจน

ในภาพรวม 'ไซอิ๋ว 3' มักต่อจากเหตุการณ์ในภาคที่สองของแฟรนไชส์ภาพยนตร์ ที่ทีมพระไตรปิฎก—รวมทั้งพระถังซัมจั๋ง ซุนหงอคง จุนป๋อ และลูกศิษย์อีกสองคน—ยังคงเดินทางไปตะลุยดินแดนต่าง ๆ เพื่อขอคัมภีร์กลับมาสู่แผ่นดิน จุดเริ่มต้นของภาคนี้มักนำพาไปสู่บทตอนในต้นฉบับนิยายที่มีชื่อเสียงอย่างเหตุการณ์ในดินแดนหญิงล้วน (the Land of Women) ทำให้โทนเรื่องเปลี่ยนจากภารกิจลุยบู๊เป็นการทดสอบด้านความรัก ความยั่วยวน และการตั้งคำถามเรื่องเพศภาวะ

สิ่งที่ทำให้ภาคนี้โดดเด่นสำหรับฉันคือการผสมผสานระหว่างฉากแอ็กชันที่ยังคงเอกลักษณ์ของซุนหงอคง กับการให้พื้นที่แก่ความสัมพันธ์ของตัวละครมากขึ้น—บทที่เคยเป็นแค่ตอนสนุกในนิยายถูกขยายเป็นพล็อตที่มีอารมณ์ละเอียดอ่อนขึ้น นอกจากนี้การออกแบบฉากและเครื่องแต่งกายในภาคนี้มักเน้นความแฟนตาซีแบบสดใสและเป็นผู้หญิงมากขึ้น ซึ่งช่วยสร้างบรรยากาศต่างไปจากสองภาคแรก ความตลกยังคงมีอยู่ แต่จะมีการเซ็ตติ้งให้มีความซับซ้อนทางอารมณ์มากขึ้น ทำให้ภาคนี้รู้สึกเหมือนเป็นบททดลองที่กล้าผสมโทนหนังแนวผจญภัยกับความเป็นดราม่านิด ๆ — จบด้วยความคิดที่ว่าภาคนี้คือบทที่แปลกใหม่และกล้าท้าทายต้นฉบับในแบบที่ทำให้ตัวละครได้เติบโตขึ้น

ตำนาน 'ไซอิ๋ว' มักโฟกัสสามตัวละครที่เป็นแกนกลางของเรื่องราว — คนละบุคลิก แต่ผสมกันแล้วลงตัวแบบไม่น่าเชื่อ

ซุนหงอคงคือคนที่ฉันชอบที่สุดเพราะความเฉลียวฉลาดและความเกรี้ยวกราดเมื่อถูกกดขี่ เขาเป็นทั้งผู้ปกป้องและตัวป่วน ใช้กระบองแปลงขนาดได้ตามใจ ชอบคิดแผนแปลก ๆ แล้วทำให้เรื่องวุ่นวายจนจบลงด้วยชัยชนะ ฉากที่เขาลุกขึ้นท้าทายสวรรค์และประกาศตนเป็น 'ผู้ยิ่งใหญ่เทียบเท่าสวรรค์' ยังคงตราตรึงใจเสมอ

พระถังซัมจั๋งทำหน้าที่เป็นแกนกลางด้านศีลธรรมและความเมตตา แม้จะดูอ่อนโยนและบางครั้งเรียกได้ว่า naїve แต่ความเชื่อมั่นในภารกิจถือเป็นพลังสำคัญของการเดินทาง ฉันมักนึกถึงฉากที่เขายังยืนยันจะปล่อยผู้คนที่หลงผิดไว้ เพราะถ้าปฏิเสธความเมตตา เรื่องราวก็หมดความหมาย พระถังจึงเป็นดั่งหัวใจของทีมที่ชี้ทิศทาง

จู๊ป๋อเจี๋ยเติมสีสันด้วยความเป็นมนุษย์—อยากกิน อยากนอน อยากรัก แต่พร้อมจะลุยเมื่อเพื่อนต้องการ เขามักเป็นตัวตลกแต่ก็มีมุมอ่อนโยนที่เตือนใจว่าการยอมรับความไม่สมบูรณ์แบบเป็นส่วนหนึ่งของการเติบโต ฉากที่เขาต้องต่อสู้ด้วยแรงมากกว่าปัญญาหรือความงาม มักทำให้ฉันยิ้มและเห็นคุณค่าของบทบาทเขาในกลุ่มนี้

แค่เห็นทิศทางของหนัง 'The Monkey King 3' ก็รู้สึกได้เลยว่าผลัดแปลงจากนิยายดั้งเดิมเยอะมากกว่าที่คิด ฉันชอบดูงานดัดแปลงแบบตั้งใจเปลี่ยนองค์ประกอบเพื่อตอบโจทย์คนดูสมัยใหม่ ดังนั้นขอเล่าแบบเน้นจุดที่ต่างชัด ๆ ของส่วน 'ประเทศหญิงสาว' ที่หนังหยิบมาจากบทในนิยาย 'ไซอิ๋ว' กันก่อน

ในต้นฉบับตอน '女儿国' โครงเรื่องเป็นหนึ่งในตอนย่อยที่เน้นการทดลองอารมณ์ของพระถังซัมจั๋งกับการล่อลวงทางโลก หนังเวอร์ชันนี้เพิ่มมิติเชิงโรแมนติกให้ชัดกว่าเดิม ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างพระถังกับพระราชินีมีน้ำหนักทางอารมณ์และฉากที่ยาวขึ้น รวมถึงใส่ฉากปูแบ็กกราวด์ให้ตัวละครมีเหตุผลทางใจมากขึ้น นอกจากนี้หนังตัดหรือย่อองค์ประกอบเทพเจ้า-ระบบสวรรค์ที่ในนิยายมีรายละเอียดเยอะ เพื่อให้จังหวะหนังไหลลื่นและโฟกัสไปที่ดราม่ามนุษย์มากขึ้น

ตัวละครหลักบางคนถูกปรับโทน เช่น หงอคงในหนังถูกให้มุมด้านมนุษย์ และมีการเพิ่มฉากตลก/โรแมนซ์เพื่อสร้างความอบอุ่นที่นิยายต้นฉบับไม่ได้เน้น ส่วนฉากมหัศจรรย์บางอย่างถูกทำให้ทันสมัยด้วยเทคนิคภาพและการออกแบบคอสตูม ซึ่งอาจทำให้เสน่ห์ดั้งเดิมของเรื่องคลายลง แต่ก็เปิดมุมมองใหม่ ๆ ให้คนที่ไม่เคยอ่านนิยายเข้าถึงได้ สรุปแล้วหนังยังคงยกโครงเรื่องหลักมาจากต้นฉบับ แต่เปลี่ยนโฟกัสจากบททดสอบทางจิตวิญญาณเป็นความสัมพันธ์และความเป็นมนุษย์ที่เข้ากับผู้ชมยุคใหม่ได้มากกว่า

คงไม่มีใครปฏิเสธว่าการดู 'ไซอิ๋ว' ในรูปแบบหนังกับการอ่านนิยายต้นฉบับให้ความประสบการณ์ต่างกันสุดขั้วเลยทีเดียว ผมเห็นว่าจุดต่างที่ชัดที่สุดคือความลึกของเนื้อหาและโทนเรื่อง นิยายต้นฉบับเป็นงานยาวที่รวมเอาตอนย่อย ๆ นับสิบ ทำให้มีที่ว่างให้ปรัชญา ศีลธรรม และการเสียดสีสังคมเข้ามาแทรก ทั้งยังมีรายละเอียดของความเชื่อทางพุทธศาสนาและเต๋าที่ซับซ้อน ในขณะที่หนังโดยทั่วไปต้องย่อลงเหลือสองชั่วโมงหรือน้อยกว่านั้น จึงมักโฟกัสที่ฉากแอ็กชัน ความขบขัน หรือความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครหลัก เช่นความเป็นฮีโร่ของซุนหงอคง ทำให้หลายมิติของเรื่องเดิมถูกตัดทอนหรือปรับให้เรียบง่ายขึ้นเพื่อให้คนดูเข้าใจง่ายและสนุกทันที

ด้วยข้อจำกัดเวลาของหนังและความต้องการดึงคนดูสมัยใหม่ ผู้สร้างมักรวมหลายตอนเข้าด้วยกัน ปรับจังหวะเรื่อง หรือสร้างโครงเรื่องใหม่ที่มีเอกภาพมากขึ้น บ่อยครั้งจะเพิ่มองค์ประกอบโรแมนติกหรือคอมเมดี้ที่นิยายต้นฉบับไม่มีชัดเจน เพื่อสร้างความเชื่อมโยงทางอารมณ์ เช่นงานของสตีเฟน ชอว์ใน 'Journey to the West: Conquering the Demons' และ 'A Chinese Odyssey' ที่เล่นกับความรักและชะตากรรมของตัวละครอย่างชัดเจน ส่วนภาพยนตร์ฟอร์มยักษ์อย่าง 'The Monkey King' เน้นงานสร้าง ฉากต่อสู้สวยงาม และเอฟเฟกต์ ทำให้ตัวบททางศาสนาและเชิงสัญลักษณ์ถูกลดทอนลงไป

นอกจากนี้การตีความตัวละครก็เปลี่ยนไปตามยุคสมัยและวัตถุประสงค์ของผู้สร้าง ในนิยาย ซุนหงอคงมีทั้งความฮา ปัญญา และความดุดันของจอมยุทธ์ แต่ในหนังสมัยใหม่มักยกย่องด้านแอ็กชันหรือขบขันจนลืมมิติทางปรัชญา ส่วนพระถังซัมจั๋งที่ในหนังมักถูกลดบทบาทให้เป็นคนอ่อนแอหรือน่าสงสารเพื่อให้คนดูเห็นพัฒนาการชัดขึ้น ตัวร้ายหรือเหล่าปีศาจที่ในต้นฉบับมีแง่คิดบางอย่าง มักถูกทำให้วายร้ายทันทีหรือกลายเป็นตัวตลกเพื่อไม่ให้โทนเรื่องหนักเกินไป การเซ็นเซอร์ทางศีลธรรมหรือการเมืองในบางประเทศก็ทำให้ฉากบางอย่างหายไปหรือถูกเปลี่ยนความหมาย

โดยรวมแล้ว ผมมองว่าทั้งนิยายต้นฉบับและหนังต่างมีเสน่ห์คนละแบบ ถ้าต้องการความลุ่มลึก เชิงสัญลักษณ์ และตอนเล็กตอนน้อยที่ถ่ายทอดคติธรรม นิยายต้นฉบับให้ความอิ่มตัวมากกว่า แต่ถาอยากได้ความบันเทิงทันใจ ภาพสวย งานแอ็กชันที่ตื่นเต้น และมุมมองใหม่ ๆ ที่แปลกตา หนังเวอร์ชันต่าง ๆ ทำได้ดีและบางครั้งสร้างความประทับใจจนอยากกลับไปอ่านต้นฉบับใหม่อีกครั้ง

มีหลายเหตุผลที่ทำให้ 'ไซอิ๋ว' ภาค 1 ยังคงเป็นผลงานคลาสสิกที่คุ้มค่ากับการดู ฉากต่อสู้ที่ใช้เทคนิคแอนิเมชันแบบเฟรมต่อเฟรมในยุค 90 สร้างเสน่ห์เฉพาะตัว แม้เทคโนโลยีจะล้าสมัยไปบ้างแต่เต็มไปด้วยความตั้งใจของทีมงาน

สิ่งที่โดดเด่นคือการตีความตัวละครใหม่จากต้นฉบับวรรณกรรมจีน แม้จะมีเนื้อหาตัดทอนไปบ้าง แต่ยังคงความสนุกและอารมณ์ขันที่เหมาะกับทุกวัย ตัวเอกอย่างซุนหงอคงอาจดูดื้อด้านเกินไปสำหรับบางคน แต่นั่นคือส่วนหนึ่งของพัฒนาการตัวละครที่ค่อยๆ เปลี่ยนไปในภาคต่อๆ มา