อาการ 'เจ็บ อกซ้าย ร้าวไปหลัง' เกิดจากความเครียดหรือปัญหทางจิตได้หรือไม่

ความเครียดสามารถก่อให้เกิดอาการเจ็บอกซ้ายที่ร้าวไปหลังได้จริง แต่การมองแบบเดียวจะไม่พอ เพราะสาเหตุมีหลายแนว
ฉันมองเรื่องนี้จากมุมของระบบประสาทและการตอบสนองของร่างกาย: เมื่อความเครียดระดับสูงต่อเนื่อง ระบบฮอร์โมนและประสาทจะทำงานเข้มข้นขึ้น ทำให้หลอดเลือดหดตัว ความดันขึ้น และกล้ามเนื้อแน่นจนเกิดอาการปวดที่รู้สึกได้ชัดเจน การหายใจเปลี่ยนแบบฉับพลัน เช่น หายใจตื้นหรือหายใจเร็ว จะทำให้เกิดปวดหน้าอกร่วมกับเวียนศีรษะ เหมือนที่เห็นในภาวะตื่นตระหนก (panic attack)
ต่อมาก็ต้องแยกกับสาเหตุอื่นที่สำคัญ: การอักเสบของเยื่อหุ้มหัวใจ (pericarditis) ให้ปวดหน้าอกชนิดที่แยกตำแหน่งได้, ปอดอย่างภาวะลิ่มเลือดอุดตัน (pulmonary embolism) ก็ทำให้เจ็บหน้าอกและหายใจลำบาก, แล้วก็โรคกระเพาะหรือหลอดอาหารย้อนกลับที่บางครั้งทำให้ปวดเสียดร้าวไปด้านหลังได้ ฉะนั้นฉันมักแนะนำให้พิจารณาตามสัญญาณประกอบ เช่น ความรุนแรงของปวด การมีเหงื่อออก หน้ามืด หายใจติดขัด หรือประวัติป่วยเรื้อรัง
ถ้าต้องลงมือจัดการเองทุกวัน ฉันจะจดบันทึกเวลาที่เป็น ความสัมพันธ์กับความเครียดหรือมื้ออาหาร และทดลองวิธีผ่อนคลาย เช่นหายใจ 4-4-4 ยืดกล้ามเนื้อ หรือการทำกิจกรรมลดความเครียด หากอาการยังคงหรือมีสัญญาณรุนแรง ควรได้รับการประเมินจากแพทย์ เพราะการแยกอาการทางใจออกจากภาวะทางการแพทย์ต้องอาศัยการตรวจที่เหมาะสม

ครั้งหนึ่งฉันก็เคยตื่นด้วยอาการเจ็บหน้าอกด้านซ้ายที่เหมือนมีแรงดันแล้วปวดร้าวไปด้านหลัง ความรู้สึกตอนนั้นทำให้ใจเต้นแรงจนหวั่น แต่พอสงบลงแล้วกลับรู้ว่ามีกล้ามเนื้อแน่น ๆ รอบอกและหัวไหล่ร่วมด้วย ซึ่งเป็นสัญญาณที่บอกได้ว่าความเครียดหรือความวิตกกังวลสามารถแสดงออกทางร่างกายได้มากกว่าที่หลายคนคิด

ทางกายภาพ ความเครียดกระตุ้นระบบประสาทซิมพาเทติกให้ทำงานหนักขึ้น ส่งผลให้เกิดการหายใจตื้น (hyperventilation) กล้ามเนื้อคอบ่าไหล่ตึง และเกิดอาการชักเกร็งของกล้ามเนื้อทรวงอกที่อาจร้าวไปหลังได้ อีกด้านหนึ่ง กล้ามเนื้อซี่โครงหรือเยื่อพังผืดระหว่างกระดูกซี่โครงอักเสบ (costochondritis) ก็ให้ความเจ็บแบบคล้ายหัวใจได้เหมือนกัน แต่ต้องไม่ลืมว่าอาการแบบนี้ยังอาจมาจากปัญหาร้ายแรง เช่น กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดหรือการฉีกของผนังหลอดเลือดใหญ่ (aortic dissection) ซึ่งมักมีอาการปวดรุนแรงมาก ร่วมกับเหงื่อออก หน้ามืด หายใจลำบาก หรือหมดสติ

สิ่งที่ฉันทำได้จากประสบการณ์คือแยกสัญญาณว่าควรรีบไปหาหมอทันทีหรือค่อย ๆ จัดการเรื่องเครียด ถ้าเป็นการปวดประจำที่มักมากับความวิตกหรือช่วงที่หายใจเร็ว เทคนิคผ่อนคลาย ลมหายใจช้า ๆ และการยืดกล้ามเนื้อช่วยได้ แต่ถ้าเจ็บเฉียบพลัน หนัก หรือมาพร้อมข้อบ่งชี้อื่น ๆ ของหัวใจ ควรไปห้องฉุกเฉินก่อน เพราะชีวิตสำคัญกว่าเรื่องคาดเดา ตอนนี้ฉันเองให้ความสำคัญกับการสังเกตสัญญาณร่างกายและไม่ยอมละเลยอาการที่แปลกไปจากปกติ

อยากบอกว่าการเจ็บอกซ้ายแล้วร้าวไปหลังไม่จำเป็นต้องหมายความว่าเกิดจากหัวใจเสมอไป แต่ก็ไม่ควรมองข้ามเลย ฉันเองมักเจอกับคนที่อธิบายอาการแบบนี้แล้วพบว่าเป็นเพียงการเกร็งของกล้ามเนื้อจากท่านอนหรือการนั่งทำงานผิดท่าเป็นเวลานาน อีกกลุ่มหนึ่งเป็นอาการก่อนหรือระหว่างการเป็นงูสวัด (shingles) ที่จะมีปวดตามแนวเส้นประสาทแล้วค่อยมีผื่นตามมา
ในความเห็นส่วนตัว วิธีเบื้องต้นที่น่าทดลองคือการเปลี่ยนท่าทาง ปรับเบาะรองหลัง ยืดและนวดบริเวณแผ่นหลังส่วนบน และฝึกหายใจช้า ๆ เพื่อคลายกล้ามเนื้อ หากมีอาการชา กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือปวดอย่างรุนแรงร่วมกับไข้ ควรรีบพบแพทย์ทันที ที่สำคัญคือฟังตัวเองให้ดีว่าปวดเกิดขึ้นแบบใหม่หรือเปลี่ยนรูปแบบไม่นานมานี้ เพราะความต่างเล็ก ๆ น้อย ๆ บอกอะไรได้มากกว่าที่คิด สุดท้ายแล้วการดูแลทั้งทางกายและจิตใจไปควบคู่กันมักให้ผลดีขึ้นกว่าเดิม