แฉสด แบบไหนเสี่ยงถูกฟ้องหมิ่นประมาทในไทย

ใครที่ไลฟ์สดเป็นประจำคงเคยรู้ว่าการพูดอะไรแบบสดๆ มีน้ำหนักมากกว่าการพิมพ์คอมเมนต์ เพราะคำพูดนั้นกระจายไวและถูกบันทึกได้ง่าย ความเสี่ยงที่จะถูกฟ้องหมิ่นประมาทในไทยเกิดขึ้นเมื่อเนื้อหาที่ออกอากาศไปทำให้บุคคลหนึ่งบุคคลใดได้รับความเสียหายต่อเกียรติยศหรือชื่อเสียง ไม่ว่าจะเป็นการกล่าวหาเรื่องการกระทำผิด การใช้คำหยาบคายรุนแรงที่ลดทอนศักดิ์ศรี หรือการเผยแพร่ข้อมูลส่วนตัวที่ยังไม่ได้รับอนุญาต คำพูดเหล่านี้เมื่อลงสู่ชุมชนออนไลน์และมีคนแชร์ต่อ จะกลายเป็นหลักฐานที่ผู้อื่นสามารถใช้ดำเนินคดีได้ง่ายกว่าแต่ก่อนมาก

การไลฟ์ที่เสี่ยงสูงมีลักษณะเด่น ๆ หลายแบบ เช่น การอ้างว่าคนหนึ่งคนใดเป็นคนทำผิดโดยไม่มีหลักฐานชัดเจน การทวนต่อข่าวลือหรือซุบซิบโดยไม่บอกว่าเป็นเพียงความคิดเห็น การโชว์ภาพหรือคลิปที่เป็นข้อมูลส่วนตัวของผู้อื่นโดยไม่ได้รับอนุญาต รวมไปถึงการใส่คำบรรยายหรือดัดแปลงคลิปให้คนดูเข้าใจไปในทางลบ การเชิญชวนผู้ชมให้ไปตามด่า หรือลงพิกัดที่อยู่ของคนอื่น (doxxing) ก็เข้าข่ายให้เกิดความเสียหายได้มาก การพูดกล่าวถึงคนมีชื่อเสียงหรือเจ้าของธุรกิจโดยการประณามแบบอ้างข้อเท็จจริงโดยไม่มีการยืนยัน ก็ยังเสี่ยงถูกฟ้องได้ แม้บางครั้งผู้พูดจะบอกว่าเป็นเพียง ‘‘ความคิดเห็น’’ ก็ตาม เพราะในทางปฏิบัติ ศาลจะพิจารณาว่าคำพูดนั้นเป็นการกล่าวหาข้อเท็จจริงหรือไม่ และได้สร้างความเสียหายจริงหรือเปล่า

สิ่งที่ทำได้เพื่อเซฟตัวเองเวลาลงไลฟ์คือระมัดระวังการใช้คำพูดและจงใจตรวจสอบความแน่นอนก่อนพูด การพูดโดยชี้ชัดว่าเป็นมุมมองส่วนตัว และหลีกเลี่ยงการกล่าวอ้างเป็นข้อเท็จจริงเมื่อยังไม่มีหลักฐานเป็นเรื่องสำคัญมาก การหลีกเลี่ยงการใช้ชื่อจริงหรือการให้รายละเอียดที่สามารถระบุตัวบุคคลได้จะช่วยลดความเสี่ยงได้เช่นกัน เมื่อต้องพูดถึงเหตุการณ์ที่อาจเป็นปัญหา ควรตั้งคำถามเพื่อกระตุ้นการคิดมากกว่าการตัดสินโทษ เช่น พูดว่า ‘‘มีคนกล่าวว่า… แต่ยังไม่มีข้อมูลยืนยัน’’ แทนการกล่าวว่า ‘‘คนนี้โกงแน่ๆ’’ อีกทางหนึ่งคือเตรียมคำชี้แจงหรือขอโทษสาธารณะหากพบว่าข้อมูลที่เผยแพร่ออกไปไม่ถูกต้อง และเก็บคลิปต้นฉบับไว้เป็นหลักฐานว่าพูดอะไรไปบ้าง เผื่อสถานการณ์เรียกร้องให้แสดงความจริง

สุดท้ายแล้ว ผลกระทบที่ตามมาจะเป็นได้ทั้งคดีอาญา คดีแพ่ง คำสั่งศาลให้ลบหรือชดใช้ค่าเสียหาย และความเสียชื่อเสียงที่ยากจะฟื้นตัว การไลฟ์ที่ปลอดภัยคือการให้ความสำคัญกับความระมัดระวังและความรับผิดชอบต่อคำพูด ผมเองมองว่าการเป็นครีเอเตอร์ที่มีความรับผิดชอบไม่ใช่แค่เรื่องกฎหมาย แต่ยังเป็นการรักษาความน่าเชื่อถือกับผู้ชม ซึ่งถ้าทำได้ดีจะเป็นพื้นฐานที่ยั่งยืนกว่าการไลฟ์เพื่อดราม่าเพียงอย่างเดียว