แม่เลี้ยง ราพันเซล ในนิทานฝรั่งต่างจากฉบับดิสนีย์อย่างไร?

การเปรียบเทียบระหว่าง 'ราพันเซล' ฉบับดั้งเดิมกับ 'Tangled' ของดิสนีย์ชวนให้ยิ้มแล้วก็คิดตามไปพร้อมกัน เพราะสองเวอร์ชันไปเน้นคนละมุมคนละอารมณ์เลย ในต้นฉบับที่เก็บโดยพี่น้องกริมม์ ตัวเรื่องเรียบง่ายแต่โหดกว่า: เด็กถูกแลกเป็นค่าผัก ความสัมพันธ์กับแม่มดเป็นไปในเชิงควบคุมและลงโทษ ไม่มีคำอธิบายเวทมนตร์ของผมยาวล้น แค่มีผลเป็นพลังพิเศษและการลงโทษที่แรง เช่น แม่มดตัดผมแล้วไล่ราพันเซลไปในถิ่นทุรกันดาร ราพันเซลท้องและคลอดลูกแฝด การพบกันของเจ้าชายกับราพันเซลในตอนหลังเกิดขึ้นท่ามกลางความทุกข์และการหลงทาง จนสุดท้ายมีน้ำตาที่รักษาตาเจ้าชายให้กลับมามองเห็นได้ ซึ่งให้ความรู้สึกของการล้างบาปและการคืนความเป็นมนุษย์มากกว่า ในขณะที่เวอร์ชันของดิสนีย์ปรับมาเป็นหนังเพลง คอมเมดี้-โรแมนติก เส้นเรื่องถูกล้างความโหดร้ายและเติมแง่มุมที่เป็นมิตรต่อครอบครัว: ที่มาของพลังผมถูกผูกกับดอกไม้วิเศษ ตัวร้ายอย่าง 'Mother Gothel' มีมิติของการหลอกลวงมากกว่าการลงโทษโดยตรง และตัวเอกมีความอยากรู้อยากเห็นกับโลกภายนอกจนกลายเป็นผู้กระทำ ไม่ใช่แค่ผู้ถูกกระทำ นอกจากนี้ยังมีตัวละครเสริมที่สร้างสีสัน เช่นตัวตลกและมิตรภาพ ทำให้ภาพรวมอบอุ่นขึ้นมากกว่าต้นฉบับโบราณ สรุปก็คือฉันชอบความตรงไปตรงมาและความเข้มข้นของต้นฉบับ แต่ก็ชื่นชมที่ดิสนีย์ถอดแก่นเรื่องมาเติมด้วยอารมณ์ร่วมและจังหวะฮัมเพลงจนคนรุ่นใหม่รู้สึกเชื่อมโยงได้อย่างง่ายดาย

พูดตรงๆเลย การเปิดอ่าน 'ราพันเซล' ฉบับพี่น้องกริมม์ครั้งแรกกับการดู 'Tangled' ให้ความรู้สึกต่างกันจนฉันยิ้มออกมาแบบคนนึกถึงเรื่องเก่าและเรื่องใหม่พร้อมกัน ในฉบับดั้งเดิมของ 'ราพันเซล' โครงเรื่องสั้น กระชับและโหดกว่า: พ่อแม่แลกทารกกับแม่มดเพราะขโมยผัก 'rapunzel' จากสวนแม่มด เด็กถูกกักขังในหอสูงโดยแม่มด เจ้าชายปีนขึ้นมาโดยฉีดผมลงมาเป็นบันได แม่มดตัดผมแล้วโยนเจ้าชายจากหอจนตาบอด เขาล่องลอยเดินทางและสุดท้ายได้พบกับราพันเซลที่หนีมาใช้ชีวิตอย่างธรรมดาและตั้งครรภ์ ลูกของทั้งสองเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้บทสรุปมีความซับซ้อนทางอารมณ์ ความรักในเรื่องต้นฉบับมีรสชาติเข้มข้น เกือบจะเป็นนิทานเตือนใจเกี่ยวกับการทำผิดและชดใช้ ในทางกลับกัน 'Tangled' ของดิสนีย์ผสานองค์ประกอบใหม่ๆ จนกลายเป็นภาพยนตร์เพลงที่อบอุ่นและตลก มีที่มาของพลังเป็นดอกไม้ทองคำ แม่มดกลายเป็น 'Mother Gothel' ที่หลอกลวงเพื่อรักษาความเยาว์ แทนที่จะเป็นแม่มดโหดร้ายเพียงอย่างเดียว และตัวเอกหญิงมีอิสระมากขึ้น ฉันชอบที่เรื่องขยายมิติความสัมพันธ์ระหว่างราพันเซลกับโลกภายนอก ใส่มุก เสียงเพลง และตัวละครสมองไวอย่าง Pascal กับม้าหน้าตายอย่าง Maximus แต่ก็รู้สึกชอบความดิบของต้นฉบับเหมือนกัน เพราะมันเตือนว่าพล็อตพื้นบ้านในยุคนั้นมีโทนหนักแน่นและตรงไปตรงมา สรุปแล้วฉันมองว่าสองเวอร์ชันเติมเต็มกัน: ฉบับกริมม์ให้ความรู้สึกคลาสสิก โหดแต่คม ในขณะที่ 'Tangled' ทำให้เรื่องเข้ากับยุคปัจจุบันด้วยการให้ตัวละครมีแรงจูงใจ ชีวิต และความตลกขบขัน ผลลัพธ์คือทั้งคู่ทำงานได้ดีในบริบทของตัวเอง และฉันก็เก็บทั้งสองแบบไว้อย่างภูมิใจ

ในฐานะคนที่ชอบดูเวอร์ชันเทพนิยายหลายรูปแบบ ฉันรู้สึกว่าความต่างระหว่าง 'Barbie as Rapunzel' กับ 'Tangled' ชัดเจนทั้งในโทนและโครงเรื่อง 'Barbie as Rapunzel' มักเดินเรื่องแบบคลาสสิกสำหรับเด็ก วางจุดเน้นไปที่เพลง การสร้างแรงบันดาลใจ และมิตรภาพ ตัวเอกในเวอร์ชันบาร์บี้มักถูกออกแบบให้เป็นแบบอย่างด้านความคิดสร้างสรรค์และความอ่อนโยน มากกว่าจะเป็นการผจญภัยเชิงแอ็กชัน การเล่าเรื่องจึงเรียบง่ายและตรงไปตรงมา เหมาะกับผู้ชมเด็กเล็กที่ต้องการความอบอุ่น ส่วน 'Tangled' ของดิสนีย์ใช้โทนตลกผสมแอ็กชัน มีการพัฒนาตัวละครเชิงลึกขึ้น โดยเฉพาะการตั้งคำถามกับความสัมพันธ์ระหว่างราพันเซลกับคนที่กักขังเธอ และความรักที่ก่อตัวกับตัวละครคู่ขวัญ ฉากอย่างการลอยโคมไฟหรือช่วงวิ่งหนีมีการออกแบบมาเพื่อสร้างความตื่นเต้นและอารมณ์ร่วม ทำให้ผู้ใหญ่ดูแล้วรู้สึกมีมิติมากกว่า นอกจากนี้แหล่งกำเนิดเวทมนตร์ของผมราพันเซลใน 'Tangled' ถูกผูกเข้ากับพล็อตหลักอย่างมีเหตุผลมากกว่าการใช้เวทมนตร์เป็นแค่เครื่องมือเล่าเรื่องแบบง่ายๆ

พอพูดถึงเวอร์ชันคลาสสิกกับเวอร์ชันฮอลลีวูด ความต่างมันชัดเจนจนทำให้ฉันคิดว่านิทานบางเรื่องเปลี่ยนหน้าไปเหมือนการปรับบทละคร ฉันเห็น 'Tangled' ของดิสนีย์เป็นการแต่งเติมตัวละครและปรับโทนให้เป็นภาพยนตร์สำหรับครอบครัวมากกว่าเรื่องสอนศีลธรรมแบบดั้งเดิม ในเวอร์ชันภาพยนตร์ Rapunzel ถูกวาดเป็นเจ้าหญิงที่ถูกขโมยไป มีแรงจูงใจชัดเจนของตัวร้ายอย่าง Gothel และความมหัศจรรย์ของผมถูกทำให้เป็นพลังรักษาเชิงแฟนตาซีที่เป็นจุดขับเคลื่อนเรื่องราว ตัดกับต้นฉบับที่เน้นการแลกเปลี่ยน การถูกกักขัง และผลของการตัดสินใจทางจริยธรรม อีกอย่างที่ชอบคือการให้ Rapunzel มีความอยากรู้อยากเห็นและความสามารถในการกระทำใน 'Tangled'—เธอออกจากหอคอยด้วยตัวเองไม่ได้ทั้งหมด แต่มีบทบาทมากกว่าแค่รอให้เจ้าชายมาช่วย นอกจากนี้โทนเรื่องถูกเบาและมีมุกตลก แทนที่จะเป็นโทนมืดหรือว่ากล่าวแบบนิทานพื้นบ้าน ซึ่งทำให้คนหนุ่มสาวยุคนี้เข้าถึงได้ง่ายขึ้นและรู้สึกสนุกมากกว่าเศร้าหรือหวาดกลัวแบบเดิม

ความลึกลับของหญิงในหอคอยดึงฉันกลับไปหาเรื่องราวฉบับดั้งเดิมเสมอ ในมุมมองของคนที่โตมากับหนังสือนิทาน ฉันมองว่าเวอร์ชันที่คนมักกล่าวถึงที่สุดคือ 'Rapunzel' ของพี่น้องกริมม์ ซึ่งรวมรวบองค์ประกอบพื้นฐานที่เราคุ้นเคย: เด็กผู้หญิงถูกกักขังในหอคอย เส้นผมยาวเป็นบันได และความรักที่ช่วยให้เธอหนีออกมาได้ แต่ฉากรายละเอียดบางฉากในต้นฉบับของกริมม์ก็แปลกกว่าเวอร์ชันที่ปรับแต่งกันต่อมา เช่นการลงโทษและผลลัพธ์ที่ดุเดือดกว่าที่แฟน ๆ ยุคใหม่คาด อ่านฉบับกริมม์แล้วฉันชอบการเล่าแบบตรงไปตรงมาที่ไม่หวานจนน่าเบื่อ มันให้ความรู้สึกว่ายุคสมัยนั้นนิทานต้องเตือนคนให้ระวังโลกนอกบ้านมากกว่าจะปั้นความโรแมนติกแบบเพ้อฝัน ฉากที่เจ้าชายปีนขึ้นมาทางผมและการตามหาที่ตามมาภายหลังสะท้อนถึงตรรกะพื้นบ้านของเรื่องชนิดที่ทำให้ฉันทึ่งในความเรียบง่ายแต่ทรงพลังของมัน

ต้นกำเนิดของเรื่องราวที่เรารู้จักกันในชื่อ 'ราพันเซล' มักจะถูกยกให้เป็นนิทานเยอรมันฉบับเก่า แต่จริง ๆ แล้วเส้นทางของมันซับซ้อนกว่าที่คิดมาก ฉันเคยอ่านฉบับรวมของพี่น้องกริม์ซ้ำหลายครั้ง และสิ่งที่ทำให้ฉบับของพวกเขาโดดเด่นคือการรวบรวมและกลั่นกรองสำนวนพื้นบ้านให้ชัดเจน เป็นฉบับที่ได้รับความนิยมในยุโรปตะวันตกตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 19 จนภาพจำของเจ้าหญิงในหอคอยกับผมยาวคล้องใจเราไปทั่ว นอกจากนี้ฉันชอบความตรงไปตรงมาในโทนของเรื่องเวอร์ชันกริม์ ที่ให้ความรู้สึกทั้งความมหัศจรรย์และความโหดร้ายของโลกนิทานแบบดั้งเดิม ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมชื่อนี้จึงกลายเป็นต้นแบบที่คนส่วนใหญ่รู้จักมากกว่าต้นฉบับอื่นๆ ของเรื่องเดียวกัน

พอพูดถึงฉบับดั้งเดิมของ 'ราพันเซล' ผมมักแนะนำฉบับที่ยึดโครงเรื่องของพี่น้องกริมม์ไว้ครบถ้วน เพราะความเรียบง่ายของต้นฉบับช่วยให้เราเห็นโครงสร้างนิทานพื้นบ้านได้ชัดเจน ฉบับแบบนี้มักรวมอยู่ในรวมเล่มนิทานยุโรปที่แปลเป็นภาษาไทย ซึ่งจะรักษาสำนวนที่ค่อนข้างเป็นวรรณกรรมและมีโน้ตอธิบายคำศัพท์หรือความต่างของฉบับยุโรป เมื่ออ่านแล้วจะได้เห็นฉากสำคัญอย่างการถูกกักขังในหอคอย การใช้ผมเป็นบันได และตอนที่เจ้าชายเข้ามาเยี่ยม ซึ่งถ้าอยากเข้าใจที่มาของสัญลักษณ์เหล่านี้ ฉบับดั้งเดิมให้มุมมองที่ตรงไปตรงมาที่สุด ส่วนตัวแล้วฉันชอบที่จะอ่านฉบับนี้ควบคู่กับฉบับวิเคราะห์ เพราะระหว่างอ่านนิทานดั้งเดิมแล้วเทียบกับการตีความจะเห็นรายละเอียดเล็กๆ ที่ผู้แปลหรือบรรณาธิการให้มา ทำให้เข้าใจทั้งเนื้อหาและบริบททางวัฒนธรรมได้มากขึ้น

ในฐานะแฟนการแต่งคอสที่ชอบลงรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ฉันมองว่าการทำให้แม่เลี้ยงราพันเซลเหมือนฉบับภาพยนตร์ต้องเริ่มจากโครงสีและเนื้อผ้าเป็นหลัก เราเน้นผ้ามันวาวโทนแดงเลือดหมูหรือบอร์โดซ์ ร่วมกับผ้ากำมะหยี่และผ้าสแตรชแบบหนาที่มีน้ำหนัก จะช่วยให้ทรงชุดดูหนักแน่นเหมือนในฉากบนเวที ตัดเสื้อให้มีคอวอลล์สูงเล็กน้อย แขนตุ๊กตาที่พองและคอเสื้อแนววินเทจจะทำให้บุคลิกออกมาเป็นแม่เลี้ยงผู้หวงความงาม การทำวิกสำคัญมาก: เลือกวิกสีน้ำตาลเข้มถึงดำ ยาวและลอนแน่น ใช้การแบ็กคอมบ์ (backcomb) เบา ๆ ที่โคนเพื่อให้ดูหนา มีการจัดไฮไลต์เล็กน้อยระยับให้เหมือนแสงสะท้อน ใช้เมกอัพเน้นคอนทัวร์กรอบหน้า ให้คิ้วหนาเป็นกรอบและตาด้านบนสโมกกี้เล็กน้อย การเคลื่อนไหวสำคัญไม่แพ้เครื่องแต่งกาย—ยืนตัวตรง แต่มีท่าหยอกล้อแบบผู้มีอำนาจที่หลอกล่อ แค่นี้ภาพรวมก็ใกล้เคียงกับเวอร์ชันภาพยนตร์จาก 'Tangled' มากขึ้น

การหา 'ราพันเซล' ฉบับแปลภาษาไทยมีหลายทางเลือก ขึ้นอยู่กับว่าจะเน้นหนังสือภาพสำหรับเด็กหรือฉบับรวมเล่มนิทานคลาสสิก เราเคยเห็นฉบับแปลไทยของ 'ราพันเซล' อยู่ในคอลเลกชันนิทานพี่น้องกริมม์หรือในรวมเล่มนิทานสำหรับเด็กที่วางขายตามร้านหนังสือใหญ่ๆ เช่น SE-ED, Naiin, B2S และคิโนะคุนิยะ เวอร์ชันกระดาษมักจะมีภาพประกอบสวย เหมาะเป็นของขวัญหรือเก็บไว้เป็นหนังสือบนชั้น ถ้าอยากสะดวกขึ้นอีกหน่อย อีบุ๊กมักมีขายบนแพลตฟอร์มไทยอย่าง MEB หรือ Ookbee ซึ่งบางครั้งมีโปรโมชั่นลดราคาและให้ตัวอย่างหน้าแรกก่อนซื้อ ส่วนถ้าชอบฟังมากกว่าดู หลายครั้งจะมีบันทึกเสียงนิทานหรืออ่านนิทานในแชนแนลของนักอ่านเด็กบนแพลตฟอร์มต่างๆ ให้เลือกฟังอย่างไม่เป็นทางการด้วย สำหรับคนที่อยากได้ฉบับเก่าๆ หรือราคาย่อมเยา ลองตามร้านมือสอง ตลาดนัดหนังสือ หรือกลุ่มแลกเปลี่ยนในโซเชียลมีเดีย ห้องสมุดท้องถิ่นก็เป็นอีกที่ที่มักมีรวมเล่มนิทานคลาสสิกให้ยืมได้ โดยรวมแล้วถ้ารู้ว่าชอบแบบไหน—ภาพประกอบทันสมัย ฉบับคลาสสิก หรืออีบุ๊ก—การหา 'ราพันเซล' ฉบับแปลไทยก็ไม่ได้ยากเลย และเป็นเรื่องสนุกที่ได้เลือกฉบับที่ตรงกับสไตล์การอ่านของเรา

ตำนานว่าด้วยสาวผมยาวที่ถูกขังในหอคอยมีต้นตอที่ชัดเจนกว่าที่คนมักคิดไว้ ฉันชอบเล่าเรื่องนี้แบบคนชอบหนังสือเก่า: ก่อนที่ภาพยนตร์หรือการ์ตูนจะมอบรูปภาพสดใสให้เรา เรื่องราวของ 'ราพันเซล' มีร่องรอยยาวนานในวรรณกรรมยุโรป ฝรั่งเศสมีเวอร์ชันที่เรียกว่า 'Persinette' ซึ่งเป็นนิทานสมัยบารอคที่เล่าถึงเด็กหญิงถูกขังในหอคอย แต่ที่ทำให้เรื่องนี้เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางและถูกบันทึกไว้ในรูปแบบที่เราอ้างถึงกันทุกวันนี้ คือฉบับพี่น้องกริมม์ซึ่งรวบรวมเป็นเล่มชื่อ 'Kinder- und Hausmärchen' เมื่ออ่านต้นฉบับแล้วฉันรู้สึกว่าส่วนใหญ่รายละเอียดสำคัญ—การถูกขังในหอคอย เส้นผมที่ยาวและการช่วยเหลือจากคนนอก—ถูกนิยามและเผยแพร่โดยบริบทเยอรมันผ่านการเก็บรวบรวมของพี่น้องกริมม์ แม้ว่าจะมีร่องรอยที่คล้ายกันในนิทานของชาติอื่น แต่รูปแบบที่เรารู้จักในปัจจุบันถูกตีพิมพ์และแพร่หลายตั้งแต่ฉบับเยอรมัน จึงสามารถสรุปได้อย่างมั่นใจว่าแหล่งกำเนิดเชิงประวัติศาสตร์ของนิทานเวอร์ชันโมเดิร์นอยู่ที่เยอรมนี การอ่านฉบับเก่า ๆ ทำให้ฉันตระหนักว่าความเป็นต้นฉบับกับการดัดแปลงมักจะเดินคู่กัน เรื่องเล่าหนึ่งอาจมีรากในหลายที่ แต่แผ่นดินที่ทำให้มันกลายเป็นนิทานยอดนิยมของยุโรปยุคใหม่ก็คือเยอรมนี