โคลงกระทู้ ที่มีชื่อเสียงในวรรณคดีไทยมีชิ้นไหนบ้าง

ในมุมมองของผม โคลงกระทู้เป็นหนึ่งในวรรณกรรมไทยที่มีเสน่ห์เพราะรูปแบบชัดเจนและความเรียบง่ายซ่อนลึกไปด้วยความหมาย ผมมักจะแยกโคลงกระทู้เป็นกรุ๊ปหลัก ๆ ตามลักษณะการใช้ภาษาและความเข้มงวดของรูปแบบ เพื่อให้คนทั่วไปเข้าใจง่าย โดยแบ่งเป็นสามประเภทใหญ่ ได้แก่ โคลงกระทู้แบบดั้งเดิมที่ยึดหลักสัมผัสและจังหวะแน่นอน โคลงกระทู้แบบปรับประยุกต์ซึ่งยืดหยุ่นกว่าและใช้คำร่วมสมัยได้สะดวก และโคลงกระทู้สมัยใหม่ที่โฟกัสการสื่อสารตรง ๆ มากกว่าการยึดตามกฎเก่า ๆ แต่ละประเภทมีเสน่ห์ต่างกันและเหมาะกับผู้อ่านต่างวัยหรือจุดประสงค์การเขียนที่ต่างกันด้วย เมื่ออธิบายรายละเอียดเพิ่มขึ้น โคลงกระทู้แบบดั้งเดิมมักจะมีการผูกสัมผัสทั้งสัมผัสในและสัมผัสนอก มีคำอินทร์หรือคำโบราณเป็นส่วนประกอบ จึงให้อารมณ์ขลังและเป็นทางการ เหมาะกับงานที่ต้องการความหนักแน่นหรือสอนธรรมมะ ส่วนโคลงกระทู้แบบปรับประยุกต์จะลดความเข้มงวดของสัมผัสลง บางทีก็ใส่สำนวนร่วมสมัยหรือคำพูดบ้าน ๆ เพื่อให้คนอ่านรู้สึกใกล้ชิดมากขึ้น จึงเหมาะสำหรับบทเพลงสั้น ๆ หรือข้อความเตือนใจในสื่อออนไลน์ โคลงกระทู้สมัยใหม่สุดท้ายคือรูปแบบที่ผู้เขียนให้ความสำคัญกับความหมายและจังหวะตามธรรมชาติ โดยอาจไม่ผูกสัมผัสแบบเก่าแต่ยังคงรักษาโครงสร้างประโยคให้มีสัมผัสในเชิงดนตรี ทำให้คนรุ่นใหม่อ่านเข้าใจง่ายและสามารถนำไปปรับใช้ในบทกวีร่วมสมัยได้ เพื่อน ๆ หลายคนชอบตัวอย่างที่อ่านง่ายและจับใจ ผมจึงเลือกเขียนตัวอย่างสั้น ๆ ให้ดูเป็นแนวทาง: ตัวอย่างโคลงกระทู้แบบคลาสสิก (เรียบ ๆ ให้เห็นสัมผัส) — "ค่ำลมพัดพาใจเหงาไป เหมือนโน้ตร้องซ้ำคอยเตือนฝัน ทุกสิ่งผ่านไปไม่ทวนวัน ยังคงมีรักที่รอคอย" ตัวอย่างโคลงกระทู้แบบปรับประยุกต์ (คำใช้ร่วมสมัย) — "เช้ากาแฟกลิ่นอุ่น ๆ บอกว่าควรเริ่มใหม่ แม้เมื่อวานยังแผลไหล วันนี้ยังมีทางให้เดิน" และตัวอย่างโคลงกระทู้สมัยใหม่ (เน้นความชัดเจนของความหมาย) — "ฟ้าหลังฝนยังยิ้มให้เรา เส้นทางเปียกก็ยังต้องไป ปลายทางคือบทเรียนที่ได้ และหัวใจยังคงเติบโต" แต่ละแบบสามารถปรับคำและสัมผัสให้เป็นของเราได้โดยไม่ผิดกติกาพื้นฐานของโคลง สุดท้ายผมชอบที่โคลงกระทู้เป็นทั้งศิลปะและเครื่องมือสื่อความหมาย ถ้าต้องการเริ่มเขียน แนะนำให้ลองเลียนแบบตัวอย่างที่อ่านง่ายก่อน แล้วค่อยเพิ่มความเป็นตัวเองเข้าไป การฝึกสลับระหว่างรูปแบบดั้งเดิมกับสมัยใหม่จะช่วยให้รู้สึกได้ว่ารูปแบบไหนเข้ากับเสียงของเรา การเขียนโคลงเป็นเหมือนการเล่าเรื่องสั้น ๆ ที่มีจังหวะ ซึ่งผมคิดว่าสนุกและให้ความพึงพอใจเมื่อได้จับคำให้ลงตัว

ความงดงามของวรรณคดีไทยสะท้อนผ่านตัวละครหญิงที่ทรงพลังและน่าประทับใจมากมาย 'ท้าวสามผิว' จาก 'สังข์ทอง' คือหนึ่งในตัวละครที่หลายคนคุ้นเคย เธอไม่เพียงเป็นสัญลักษณ์ของความงาม แต่ยังแสดงถึงปัญญาและความกล้าหาญในการเผชิญอุปสรรค เรื่องราวของเธอถูกเล่าขานผ่านหลายยุคสมัย พิสูจน์ให้เห็นว่าความเป็นอมตะไม่ได้อยู่ที่รูปลักษณ์ แต่คือคุณค่าที่ซ่อนอยู่ในตัวบท อีกหนึ่งตัวอย่างที่ขาดไม่ได้คือ 'นางวันทอง' จาก 'ขุนช้างขุนแผน' ตัวละครนี้สะท้อนสังคมและวิถีชีวิตไทยในอดีตได้อย่างลึกซึ้ง ความซับซ้อนของจิตใจและการต่อสู้กับชะตากรรมทำให้เธอเป็นมากกว่าตัวละครในหนังสือ แต่เป็นกระจกสะท้อนความจริงของชีวิต

ลองนึกภาพการฟังบทกวีโบราณที่มีจังหวะชัดเจนและถ้อยคำชวนให้ตั้งใจฟัง มันจะช่วยให้เข้าใจความต่างระหว่าง 'โคลงกระทู้' กับโคลงฉบับอื่นและกลอนได้ง่ายขึ้น โคลงกระทู้เป็นประเภทหนึ่งของโคลงที่มีลักษณะเฉพาะทั้งเรื่องจุดมุ่งหมายและวิธีเล่า โดยทั่วไปโคลงมักถูกมองว่าเป็นรูปแบบกวีแบบดั้งเดิมที่มีขนบคำและสัมผัส แต่โคลงกระทู้มักจะเน้นการชี้นำ แสดงความคิดเห็น หรือเตือนความคิดของผู้ฟัง/ผู้อ่านอย่างตรงไปตรงมา จึงมักได้ยินในบริบทที่ต้องการถ่ายทอดข้อคิด ข้อห้าม หรือคำสอนที่ชัดเจน แตกต่างจากโคลงสุภาพหรือโคลงประเภทที่ใช้ในงานบรรยายเชิงสุนทรียะซึ่งมักเน้นความอ่อนช้อยและถ้อยคำประณีต ความต่างอีกด้านหนึ่งคือเรื่องโทนภาษาและการใช้งาน กลอน—โดยเฉพาะกลอนแปดที่คนไทยคุ้นเคย—ให้ความรู้สึกไหลลื่นและเป็นเพลงมากกว่า มันมักถูกใช้ในบทกวีรัก เพลงหรือบทบรรยายที่ต้องการโทนหวานหรือไวพจน์ ขณะที่โคลงกระทู้จะมีความตรงและหนักแน่นกว่า ใช้ภาพพจน์ที่ชัดเจนเพื่อสื่อสารสาระสำคัญ ทำให้เวลาอ่านหรือฟังรู้สึกเหมือนมีคนพูดเตือนหรือให้คำแนะนำ ขณะที่โคลงฉบับอื่นๆ อาจยืดหยุ่นมากขึ้นในเรื่องถ้อยคำและการเล่นสัมผัส นอกจากนี้การจัดวางสัมผัสในโคลงกระทู้มักมีรูปแบบที่ทำให้ข้อความเด่นชัด เหมาะกับการท่องจำและการถ่ายทอดแบบปากเปล่า ส่วนกลอนมักเปิดทางให้ผู้แต่งเล่นคำและอารมณ์ได้หลากหลายกว่า ในมุมของผมอีกเรื่องที่ชัดเจนคือรูปแบบการนำเสนอและการทำหน้าที่ในสังคม โคลงกระทู้มักถูกใช้เป็นเครื่องมือสื่อสารสาธารณะ เช่น คำเตือน คำสอน หรือบทที่ตั้งคำถามเชิงคุณธรรม จึงดูคมและชัดเจนกว่า ขณะที่โคลงแบบอื่นหรือกลอนมักเป็นพื้นที่ให้ความงามของภาษาและอารมณ์ ทำหน้าที่ปลอบใจ รำลึก หรือบอกเล่าเรื่องราวได้อย่างอ่อนโยนและหลากหลาย พอผสมกับการขับร้องหรือการกล่าวสด กลอนมักฟังดูไพเราะและลื่นไหล ส่วนโคลงกระทู้เมื่อถูกอ่านออกมามักจะได้อารมณ์หนักแน่นและชวนให้คิดตามทันที ส่วนตัวผมชอบที่จะฟังทั้งสองแบบ คิดว่าแต่ละรูปแบบมีเสน่ห์ต่างกันอย่างชัดเจน โคลงกระทู้ทำให้คำพูดมีพลังและเข้าไปสะกิดใจได้เร็ว ในขณะที่กลอนหรือโคลงฉบับที่ค่อนข้างประณีตช่วยให้ลิ้นไหลและเพลิดเพลินกับเสียงของภาษา ทั้งสองแบบอยู่ร่วมกันในวรรณกรรมไทยอย่างลงตัว และยังคงเป็นช่องทางที่ยอดเยี่ยมในการสัมผัสทั้งความคิดและความงามของภาษาไทย

การแต่งโคลงกระทู้เป็นการผสมผสานระหว่างความเข้มงวดของโคลงและลักษณะการกล่าวอ้างที่เป็นทางการของกระทู้ ทำให้เนื้อหาที่ออกมามีความจริงจังและมักใช้ในงานที่ต้องการความเป็นพิธีหรือสื่อสารเรื่องสำคัญ รูปแบบโดยรวมจะให้ความสำคัญกับจังหวะ คำสะกด และสัมผัสภายในบท แม้ว่าบทโคลงกระทู้จะมีรูปแบบยืดหยุ่นกว่าโครงสร้างกวีสมัยใหม่ แต่ผู้แต่งยังคงต้องคำนึงถึงตำแหน่งสัมผัสและการเชื่อมโยงความหมายระหว่างวรรคต่าง ๆ เพื่อให้บทออกมาฟังไพเราะและมีน้ำหนักทางภาษา พื้นฐานที่ควรรู้คือโคลงกระทู้แบ่งเป็นวรรคหรือประโยคสั้น ๆ แต่ละวรรคต้องมีจังหวะที่พอเหมาะ ไม่ควรยาวหรือสั้นเกินไปเพราะจะทำให้ความไพเราะเสียไป มักมีการจัดวางสัมผัสนอกและสัมผัสใน เช่น ให้คำสุดท้ายของวรรคหนึ่งสัมพันธ์กับคำใดคำหนึ่งในวรรคถัดไปเพื่อสร้างความเชื่อมต่อด้านเสียง นอกจากเรื่องสัมผัสแล้วยังต้องคุมโทนภาษาให้เหมาะสมกับความเป็นโบราณหรือความเป็นทางการ ใช้คำศัพท์ที่สละสลวยและหลีกเลี่ยงสำนวนลอย ๆ ที่ทำให้ความเคร่งขรึมลดลง การใช้ภาพพจน์ อุปมาอุปไมย และลีลาการเปรียบเทียบนั้นช่วยให้โคลงกระทู้มีมิติด้านความหมายมากขึ้น เทคนิคการแต่งที่ผมสนุกเวลาทดลองคือการเริ่มจากประโยคสั้น ๆ หนึ่งประโยคแล้วขยายความเป็นวรรคถัดไป ทำให้แต่ละวรรคเหมือนการก้าวเดินไปข้างหน้า แทนที่จะเน้นสัมผัสเพียงจุดเดียวควรคำนึงถึงสัมผัสหลายตำแหน่งเพื่อให้บทอ่านรื่นไหล เช่น อาจให้พยางค์ท้ายของวรรคแรกไปสะท้อนกับพยางค์กลางของวรรคที่สอง และให้วรรคสุดท้ายรวบความคิดทั้งหมดให้กระชับ พยายามรักษาจังหวะคำและเว้นช่องวรรคตอนให้เหมาะสมเพื่อที่ผู้อ่านจะได้สัมผัสถึงลมหายใจของบทกวี การฝึกแต่งโคลงกระทู้บ่อย ๆ ทำให้ผมเริ่มเห็นความงามของคำโบราณและจังหวะที่ละเอียดอ่อน การอ่านผลงานของกวีคลาสสิกและลองเขียนซ้ำ ๆ ช่วยให้จับตำแหน่งสัมผัสได้คล่องขึ้น ผลลัพธ์ที่ได้แม้ไม่ต้องเคร่งครัดตามกฎทุกข้อ ก็ยังคงรักษาอารมณ์และความหมายที่ต้องการสื่อได้ดี นี่เป็นเสน่ห์ของโคลงกระทู้ที่ทำให้ยังน่าลองแต่งและใส่ความเป็นตัวเองลงไปจนรู้สึกผูกพันกับภาษามากขึ้น

ตลอดเวลาที่อ่านวรรณคดีไทย ฉันมักนึกถึงตัวละครผู้หญิงที่ถูกยกย่องและพูดถึงมากที่สุดคือนางสีดาจากเรื่อง 'รามเกียรติ์' นางสีดาไม่ได้เป็นเพียงตัวละครในนิทานเท่านั้น แต่กลายเป็นสัญลักษณ์ของคุณธรรม การยึดมั่นในความสัตย์ และความงามตามคติแบบดั้งเดิม ซึ่งทำให้ชื่อของนางเป็นที่รู้จักไปไกลทั้งในงานประณีตศิลป์และวรรณกรรม ความโดดเด่นของนางสีดาอยู่ที่การที่บทบาทของนางถูกตีความซ้ำแล้วซ้ำเล่าในหลายรูปแบบ ทั้งในฉากโขน ภาพจิตรกรรมฝาผนัง และการบอกเล่าปากต่อปาก ฉันชอบที่การแสดงต่าง ๆ ช่วยเปิดมุมมองใหม่ ๆ ให้เห็นว่าความหมายของนางเปลี่ยนไปตามยุคสมัย — บางครั้งเน้นเรื่องความภักดี บางครั้งเป็นบททดสอบศีลธรรม การที่นางยังคงถูกหยิบยกมาพูดถึงเสมอแสดงให้เห็นว่าบทบาทของผู้หญิงในวรรณคดีไทยมีความลึกและไม่ถูกจำกัดอยู่แค่เพียงบทบาทเดียว นี่แหละที่ทำให้นางสีดาเป็นชื่อที่ผู้คนนึกถึงเสมอเมื่อพูดถึง 'นางวรรณคดี' ในบริบทไทย

สมัยที่เริ่มคลุกคลีกับชุมชนคนอ่านนิยายออนไลน์ ผมเลยสังเกตได้ชัดว่ามีรูปแบบเรื่องที่วนเวียนกลับมาบ่อยจนแทบจะกลายเป็นรสชาติประจำวงการ—บางอันให้ความอบอุ่น บางอันทำให้ใจเต้นระรัว ทั้งหมดนี้กลายเป็น 'วรรณรูป' ที่คนไทยคุ้นเคยและรักมากๆ แยกเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ผมมองว่าเริ่มจากประเภทความสัมพันธ์: รูปแบบคู่กัดกลายเป็นคู่รัก ที่เริ่มจากการเฉือดเฉือนกันทั้งคำพูดและการกระทำจนท้ายที่สุดเคมีระเบิด ความสัมพันธ์จากเพื่อนสนิทสู่รักจริงจังก็เป็นอีกแบบที่คนอ่านติดตามเพราะมันใกล้ตัวและมีรายละเอียดความทรงจำร่วมให้คนฟอร์มอารมณ์ได้ง่าย อีกแนวที่ขายดีคือรักต่างสถานะ—เจ้าของกิจการกับเด็กจบใหม่ หรือนางเอก/พระเอกจากต่างชนชั้น ที่ให้ทั้งความฝันและแรงเสียดทานทางอารมณ์ ในเชิงพล็อต นิยมมากคือธีม 'เกิดใหม่/ย้อนเวลา' กับ 'ระบบ/เกมเมคานิก' เพราะเขียนได้หลากหลายทั้งการแก้แค้น การเพิ่มพลัง หรือการซ่อมแซมชะตาชีวิต อีกพวกคือสายแฟนตาซีหนักๆ ที่มีองค์ประกอบมหากาพย์อย่างอาณาจักร ปราชญ์ และโชคชะตาแบบแนวฮีโร่ ส่วนแนวดราม่ารักจริงจังที่เน้นความเจ็บปวดและการพัฒนาตัวละครก็ยังคงได้รับความนิยม เพราะคนอ่านชอบเห็นการเติบโตหลังผ่านทุกข์ ด้านตัวละคร รูปแบบที่เห็นบ่อยคือพระเอก/นางเอกประเภท 'สตรองแต่แอบอ่อนแอ' หรือ 'เย็นชาแต่หวง' ซึ่งสร้างช่องว่างให้ฉากโรแมนติกและความเข้าใจค่อยๆ พัฒนาได้ง่าย อีกสไตล์หนึ่งคือฮาเร็มแบบมีปมจิตใจของแต่ละคนที่นักเขียนใช้ขยายความหลากหลายของความสัมพันธ์ สรุปเลยว่าแต่ละวรรณรูปมีเสน่ห์ต่างกันและการผสมผสานระหว่างรูปแบบเหล่านี้คือสิ่งที่ทำให้เรื่องหนึ่งโดดเด่นสำหรับผม มันเหมือนการเล่นดนตรี—ถ้าจัดคอร์ดให้ลงตัว คนอ่านก็ร้องตามได้ทันที

ความทรงจำวัยเด็กผสมผสานกับฉากในหนังไทยยุค 90 ได้อย่างน่าประทับใจ — ของเล่นพื้นบ้านกลายเป็นเครื่องมือบอกเล่าชีวิตคนในชุมชนอย่างไม่ต้องพูดมาก ฉันมักนึกถึงฉากในหนังอย่าง 'แฟนฉัน' ที่เห็นเด็กๆ เล่นลูกแก้วกันบนพื้นทราย เสียงกระทบกันของแก้วกลม ๆ นั้นมันมากกว่าการเล่น มันคือการประกาศตัวตนของวัยรุ่นน้อย ๆ และบอกเล่าความสนิทสนมระหว่างเพื่อน นอกจากลูกแก้วยังมีลูกข่างไม้ หมากเก็บ และรถเหล็กจิ๋วที่ถูกผลัดกันบังคับด้วยการดันนิ้ว — ของเล่นพวกนี้ไม่จำเป็นต้องใหม่หรู แต่มันเติมเต็มฉากให้รู้สึกจริงจังและอบอุ่น อีกภาพที่ติดตาคือการไล่จับว่าวหรือพับเครื่องบินกระดาษในสนามโรงเรียน ฉันชอบเห็นมุมกล้องที่โฟกัสไปที่มือเด็กๆ ขณะที่ของเล่นเล็กๆ เคลื่อนไหว เพราะมันทำให้เราเห็นความเป็นไปของยุคสมัย ทั้งแฟชั่น ค่านิยม และเทคนิคการเล่นที่เปลี่ยนไปตามกาลเวลา — ของเล่นเหล่านี้จึงกลายเป็นตัวแทนของยุคสมัยในภาพยนตร์ไทยมากกว่าของเล่นธรรมดา

ในมุมมองของนักวิจารณ์ ลักษณะโคลงใน 'ลิลิตตะเลงพ่าย' มักถูกยกให้เป็นงานที่ผสมผสานความเป็นนิทานสงครามเข้ากับรูปแบบโคลงไทยดั้งเดิมอย่างกลมกลืน นักวิจารณ์ที่ผมอ่านมักพูดถึงความคมชัดของจังหวะและการใช้ศัพท์สงครามที่หนักแน่น ซึ่งต่างจากโคลงประเภทอื่นที่มักเน้นความคิดเชิงปรัชญา คำคม หรือบทสวดสอน ในแง่โครงสร้าง โคลงใน 'ลิลิตตะเลงพ่าย' มักปรับจังหวะเพื่อขับเคลื่อนเหตุการณ์ ทำให้ผู้อ่านรู้สึกถึงการเคลื่อนไหวและแรงปะทะของเหตุการณ์ ขณะที่โคลงแบบคลาสสิก เช่น โคลงสี่สุภาพที่ใช้ในบทสอนหรือเชิดชูคุณธรรม จะรักษารูปแบบจังหวะและสัมผัสมากกว่าเพื่อเน้นความสมดุลทางภาษาและความไพเราะ การเปรียบเทียบเชิงเทคนิคชัดเจนเมื่อมองไปที่การใช้เสียงและภาพพจน์ นักวิจารณ์มักเน้นว่าโคลงในงานนี้มีการใช้เสียงซ้ำ เสียงสัมผัส และอุปมาอุปไมยที่รุนแรงเพื่อสร้างภาพการรบ เช่น การลงน้ำหนักคำบางคำเพื่อให้เกิดจังหวะกระแทก แทนที่จะใช้คำสุภาพเนิบๆ ในงานรักหรืองานประโลมโลก อีกมุมหนึ่งคือการเลือกคำที่ค่อนข้างโบราณหรือเชิงราชาศัพท์ในบางบททำให้เกิดความรู้สึกเป็นงานประวัติศาสตร์และพิธีกรรม ต่างจากโคลงทั่วไปที่มุ่งเน้นกวีนิพนธ์เชิงปรัชญา หรืองานที่เขียนเพื่ออ่านเป็นบทสาธก ซึ่งมักมีถ้อยคำคมคายและพลังเชิงอุปมาเหตุผลมากกว่า นักวิจารณ์ยังชอบพูดถึงหน้าที่ทางสังคมของโคลงใน 'ลิลิตตะเลงพ่าย' เมื่อเทียบกับโคลงประเภทอื่น งานชิ้นนี้ทำหน้าที่ทั้งเป็นเอกสารความทรงจำของสงครามและเป็นงานบันเทิง ที่สามารถส่งต่อปากต่อปากและถูกขับร้องในพิธีกรรม ทำให้โคลงบางบทมีลักษณะซ้ำหรือคั่นเพื่อให้จดจำง่าย แตกต่างจากโคลงเชิงสอนที่มักไม่มีการทำซ้ำเพื่อความจำ ได้แต่ถ้อยความแน่นและสละสลวย ประเด็นนี้ทำให้หลายคนมองว่า 'ลิลิตตะเลงพ่าย' เป็นสะพานเชื่อมระหว่างรสนิยมของชนชั้นปกครองกับวัฒนธรรมพื้นบ้าน เพราะมันทั้งยิ่งใหญ่และเข้าถึงคนทั่วไปได้พร้อมกัน สรุปในความเห็นส่วนตัว ผมมองว่าโคลงใน 'ลิลิตตะเลงพ่าย' โดดเด่นตรงความสามารถในการเล่าเรื่องอย่างมีจังหวะและภาพ ช่วยทำให้เหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์มีชีวิตชีวา ต่างจากโคลงที่เน้นสุนทรียะหรือนามธรรมซึ่งมักเรียกร้องความพินิจพิเคราะห์มากกว่า งานชิ้นนี้จึงเป็นตัวอย่างที่ดีของการใช้รูปแบบดั้งเดิมเพื่อสื่อเรื่องใหญ่ และทำให้รู้สึกว่าโคลงไม่ได้ถูกจำกัดแค่วงการกวีคลาสสิกเท่านั้น แต่ยังเดินไปกับชีวิตและการเล่าเรื่องของคนธรรมดาด้วย

ความทรงจำสมัยเรียนมัธยมยังชัดเจนเลยเวลานึกถึงตัวละครในวรรณคดีไทยที่ต้องท่องจำสอบ เคยนั่งไล่เรียงชื่อกับเพื่อนจนหัวร้อน สุดท้ายก็จำได้ว่าแต่ละยุคมีตัวละครสำคัญต่างกัน เริ่มจากยุคก่อนอยุธยาอย่าง 'พระรถเมรี' ที่สอนให้รู้จักการเสียสละ จากนั้นก็ข้ามไปยุคอยุธยาที่ตัวละครเด่นๆ อย่าง 'ขุนช้างขุนแผน' ทั้งคู่ที่มีทั้งความฮากับความดราม่า ส่วน 'อิเหนา' ก็เล่นกับอารมณ์คนอ่านได้ดีด้วยความรักที่ซับซ้อน พอขึ้นม.ปลายก็ได้เจอตัวละครอย่าง 'สุนทรภู่' ใน 'พระอภัยมณี' ที่ทำให้เห็นโลกกว้างผ่านการเดินทาง ตัวละครแต่ละตัวสอนอะไรบางอย่างเสมอ ไม่ว่าจะเป็น 'ศรีธนญชัย' กับปัญญา หรือ 'ท้าวกุเวร' ที่สอนเรื่องความยุติธรรม